యుక్తః కర్మఫలం త్యక్త్వా శాంతిమాప్నోతి నైష్ఠికీమ్ ।

అయుక్తః కామకారేణ ఫలే సక్తో నిబధ్యతే ॥12॥

సర్వకర్మాణి మనసా సన్న్యస్యాస్తే సుఖం వశీ ।

నవద్వారే పురే దేహీ నైవ కుర్వన్న కారయన్ ॥13॥

శ్రీమద్భగవద్గీత – పంచమాధ్యాయం (శ్లోకాలు 12 & 13)

---

🔍 శ్లోకం 12 — తత్త్వార్థం

సరళ అర్థం:

యోగంలో స్థితుడైనవాడు కర్మఫలాన్ని త్యజిస్తే, స్థిరమైన శాంతిని పొందుతాడు.

యోగంలో లేనివాడు, కోరికల వల్ల కర్మఫలానికి అతుక్కొని, బంధంలో పడతాడు.

🧠 శంకర భాష్య సారాంశం:

శంకరుల ప్రకారం, ఇక్కడ త్యాగం అంటే కర్మను వదలడం కాదు, ఫలాపేక్షను వదలడం.

యోగి కర్తృత్వాభిమానాన్ని, ఫలాసక్తిని విడిచిపెడతాడు కాబట్టి అతని మనస్సు ప్రశాంతమవుతుంది.

ఈ ప్రశాంతతే జ్ఞానానికి పునాది, అదే ‘నైష్ఠిక శాంతి’.

అయుక్తుడు అంటే యోగసాధన లేని వాడు.

అతడు కోరికల చేత నడిపించబడతాడు (కామకారేణ) కాబట్టి ఫలంపై ఆసక్తితో కర్మ చేస్తూ బంధానికి లోనవుతాడు.

ఇక్కడ గీత స్పష్టంగా చెబుతుంది:

బంధానికి కారణం కర్మ కాదు, ఆసక్తితో కూడిన కర్మ.

🔱 ఉపనిషత్తుల దృష్టి:

బృహదారణ్యకోపనిషత్ చెబుతుంది:

> యదా సర్వే ప్రముచ్యంతే కామా యేऽస్య హృది శ్రితాః…

హృదయంలోని కోరికలు నశించినప్పుడు అమృతత్వం లభిస్తుంది.

అంటే శాంతి, ముక్తి రెండింటికీ మూలం కోరికల త్యాగమే.

---

🔍 శ్లోకం 13 — తత్త్వార్థం

సరళ అర్థం:

జ్ఞాని మనసులో అన్ని కర్మలను త్యజించి, తన ఇంద్రియాలను వశంలో ఉంచుకుని, తొమ్మిది ద్వారాలున్న ఈ శరీర నగరంలో నివసిస్తూ, తాను చేయనట్టుగా, చేయించనట్టుగా సుఖంగా ఉంటాడు.

🧠 శంకర భాష్య సారాంశం:

శంకరుల ప్రకారం, ఇక్కడ చెప్పే సన్న్యాసం బాహ్య సన్న్యాసం కాదు,

మానసిక సన్న్యాసం అంటే కర్తృత్వాభిమాన త్యాగం.

జ్ఞాని తెలుసుకున్నది ఇది:

కర్మలు ప్రకృతి గుణాల ద్వారా జరుగుతున్నాయి.

ఆత్మ కేవలం సాక్షి మాత్రమే.

అందుకే అతడు

“నేను చేయడం లేదు, చేయించడం లేదు” అన్న జ్ఞానంలో స్థితుడై ఉంటాడు.

🏛 ‘నవద్వార పురం’ ఉపమానం:

ఈ శరీరం ఒక నగరంలాంటిది.

దానికి తొమ్మిది ద్వారాలు (కళ్ళు, చెవులు, నోరు, ముక్కు, మల, మూత్ర ద్వారాలు).

జీవుడు ఈ నగరంలో నివసిస్తున్నా, జ్ఞానంతో చూస్తే అతడు పాలకుడు కాదు, సాక్షి మాత్రమే.

🕉 ఉపనిషత్తుల ఆధారం:

కఠోపనిషత్ చెబుతుంది:

> పురం ఏకం ఏకాదశద్వారం…

ఆత్మ శరీరపురంలో నివసిస్తూ కూడా కర్త కాదు.

ఇది గీత శ్లోకానికి నేరుగా అనుసంధానం.

---

🧩 తాత్త్విక సారాంశం

ఈ రెండు శ్లోకాలు కలిపి చెప్పే ప్రధాన సిద్ధాంతం:

• కర్మ తప్పనిసరి, బంధం కాదు

• ఫలాసక్తి బంధానికి కారణం

• కర్తృత్వాభిమానమే అసలు సమస్య

• జ్ఞాని సాక్షిభావంలో స్థితుడై ఉంటాడు

• అంతర్గత సన్న్యాసమే నిజమైన విముక్తి

అందుకే గీతలో సన్యాసం అనేది వస్త్రాల మార్పు కాదు,

దృష్టి మార్పు.