"ఆలయాల్లో దాగిన అద్భుత సత్యాలు | Dr. Emani Siva Nagi Reddy | Hindu Temple Secrets"

"ఆలయాల్లో దాగిన అద్భుత సత్యాలు | Dr. Emani Siva Nagi Reddy | Hindu Temple Secrets"

Author Name:BRK Bhakthi

Youtube Channel Url:https://www.youtube.com/@BRKBhakthi2

Youtube Video URL:https://www.youtube.com/watch?v=fqgjEWRA-8w



Transcript:
(00:02) నమస్తే వెల్కమ్ టు బిఆర్కే నేను చక్కర్ల జాన్సి ఇవాళ మనతో పాటు మన స్టూడియోలో ఉన్నారు డాక్టర్ ఈమని శివనాగరెడ్డి స్థపతి సఈఓ ఆఫ్ ప్లీచ్ ఫౌండేషన్ ఫార్మసీ అంటే దానికి సంబంధించి సఈఓ అలాగే చరిత్రకారుడు ముఖ్యంగా పురావాస్తు వ్యవస్థాపకుడు మరి ఆయన ఈరోజు మన స్టూడియోకి రావడం జరిగింది కాబట్టి అసలు డీటెయిల్డ్ గా అసలు ఎలా వచ్చారు ఎలా ఎదిగారు అనే దాని గురించి అడిగి తెలుసుకుందాం.
(00:29) నమస్కారం సార్ నమస్కారం అమ్మ సార్ అసలు మీరు జనరల్ గా మీరు మీరు చదువుకున్నది అంటే మీ విద్యాభ్యాసం గాన అసలు ఎలా మొదలయింది మీ విద్యాభ్యాసం చేస్తున్నప్పుడు ఎలాంటి సవాలను ఎదుర్కున్నారు అంటే నేను ఆ ఒకప్పటి గుంటూరు జిల్లా తెనాలి తాలూకా వలివేరు అనే ఒక గ్రామంలో జన్మించాను. ఆ జన్మించిన తర్వాత అప్పుడంటే మాది కొంచెం పేదా వ్యవసాయ కుటుంబం చిన్నప్పుడు మామూలుగానే ఊళలో స్కూల్లోన ఆ తర్వాత హై స్కూల్ పక్కనే ఇంకొక మూడు కిలోమీటర్లు నడిచిపోయి రోజు పోయి వస్తూ ఉండేవాళ్ళం అది ఎడ్లపల్లి అంటారు.
(01:02) టెన్త్ టెన్త్ క్లాస్ అయిన తర్వాత అప్పట్లో మాది ఎస్ఎస్సి రెండో బ్యాచ్ అన్నమాట ఆ ఎస్ఎస్సి కాగానే ఇక నాచురల్ గా కాలేజీ కి వెళ్తూ ఉంటారు అందరూ కానీ ఆర్థిక స్తోమకతలు లేక నేను ఒక నెలన్నర పాటు అసలు వెళ్ళలేదు ఎక్కడికి ఆ సందర్భంలో మా కుటుంబంలో పెద్ద ఒక మా పెద్దనాన్న ఆయన తెనాలిలో ఒక కాలేజీకి తీసుకెళ్లి సిఈసి అనే గ్రూప్ లో ఇంటర్మీడియట్ జూనియర్ చేపించారు.
(01:25) ఒక సంవత్సరం పాటు చదివిన తర్వాత అది కూడా కష్టం ఎవరీ డే నేను పొలం వెళ్లి మా ఇంకొక మామయ్య ఉండేవాడు ఆయన సైకిల్ ఇస్తే పొలాన్ని తీసుకొని మళ్ళీ నేను తెనాలి వెళ్లి కాలేజీ కి వెళ్లి రిటర్న్ మా ఊరు వచ్చి మళ్ళీ నేను ఆయనకి పొలానికి సైకిల్ ఇవ్వాలి అలా సంవత్సరం పాటు చేశ ఆ చదివేటప్పుడు ఆ మాకు ఒక అంటే ఆఏడు ఎనిమిది ఆ క్లాసుల్లో తెలుగు చెప్పేవారు మాకు టీచర్ ఒకాయన వేదాల రంగాచారి గారని ఆయన ఏమన్నారంటే ఈ విద్యలన్నీ చదివి ఇప్పటికి ఎవరికీ ఉద్యోగాలు రావట్లేదు మామూలు విద్యలే కదా బిఏ బీకామ ఇవన్నీ దాని బదులు వృత్తి విద్య ఆ నైపుణ్యాన్ని పెంచుకుంటే
(02:06) నువ్వు ఎవరి మీద ఆధారపడకుండా సొంతంగా బతకడానికి వీలుంటుంది. తిరుపతిలో శ్రీ వెంకటేశ్వర శిల్ప కళా శిక్షణ కేంద్రం అని ఒకటి ఉంది అక్కడ నిన్ను చేర్పిస్తాను వాళ్ళు హాస్టల్ ఫ్రీగా ఇస్తారు చదువు ఫ్రీగా చెబుతారు ఖర్చుతో పని లేదు కాబట్టి ఊరికే పోయేటప్పుడు వచ్చేటప్పుడు ఖర్చులు పెట్టుకుంటే చాలు అని ఆయన నన్ను తీసుకెళ్ళారు.
(02:28) అక్కడ మాట్లాడి అక్కడ ప్రవేశ పరీక్ష ఉంటుంది ఎంట్రన్స్ ఎగ్జామినేషన్ అది పాస్ అయ్యాను పాస్ అయిన తర్వాత నాలుగు సంవత్సరాల కోర్సు అది అంటే ఇప్పుడు ఆర్కిటెక్చర్ ఉంటుంది కదా మామూలు ఆధునిక భవన నిర్మాణాల కోసం ఉపయోగించేటువంటి ఆ విద్య ఆర్కిటెక్చర్ బ్యాచిలర్ ఆఫ్ ఆర్కిటెక్చర్ అంటామే మాకు అలా దీంట్లో అది డిప్లమా ఇన్ ట్రెడిషనల్ స్కల్ప్చర్ అండ్ ఆర్కిటెక్చర్ ఫోర్ ఇయర్స్ ప్రోగ్రాం్ అది ఓకే ఎవ్రీ డే ఎలా ఉంటుందంటే ఉదయం పూట అంటే మాకు తొమ్మిదిన్నరకు బిగిన్ అవుతుంది కచ్చితంగా వంటి గంట వరకుఏమో రాతి మీద బొమ్మలు వేయటం ఫస్ట్ డ్రాయిం నేర్చుకోవడం
(03:02) తర్వాత నేర్చుకున్న డ్రయాంగిల్ని రాళ్ళ మీద వేయటం ఆ రాళ్ళు కూడా ముందు సాఫ్ట్ స్టోన్ అంటారు అంటే మెత్తటి రాయి బల్పపు రాయి అంటారు సోప్ స్టోన్ ఆ సోప్ స్టోన్ తర్వాత మళ్ళీ చిన్నగా గ్రీన్ గ్రానైట్ అంటారు. గ్రీన్ గ్రానైట్ అంటే కొంచెం మీకు ఎట్లా ఉంటుందంటే ఒక పచ్చగా ఉంటది. కొంచెం కొంచెం కఠినం ఆ తర్వాత వైట్ గ్రానైట్ ఆ తర్వాత బ్లాక్ గ్రానైట్ ఇలా రాళ్ళల్లో రకాలు ఉంటాయి కదా పుంసశిల స్త్రీ శిల అని అదిగో ఆ రకాలుగా అన్ని శిలల్లోనూ మా చేత తరిఫీదు పొంది చెక్కిస్తారన్నమాట అది ఉదయం 1:00 గంట వరకు ఆ తర్వాత మధ్యాహ్నం మాకు ఒక్కొక్క విగ్రహానికి ప్రతిమా లక్షణం
(03:41) అంటారు అంటే ఏమిటి వెంకటేశ్వర స్వామి ఆయన ఎలా ఉండాలి విష్ణుమూర్తి ఎలా ఉండాలి శివుడు ఎలా ఉండాలి గణపతి ఎలా ఉండాలి ఇలా ఇలా ఒక్కొక్క దేవతా మూర్తి యొక్క ప్రతిమ లక్షణం ఆ మూర్తి ఎలా ఉంటుంది అనేది ఉంటది ఐకనోగ్రఫీ అంటారు ఇంగ్లీష్ లో అది నేర్పుతారు అది నేర్పంగా సరదు ఎస్ మేము ఉదాహరణకి ఎవరైనా ఒక స్వామి లేక దేవత విగ్రహం వేయాలంటే డ్రాయింగ్ వేయాలంటే దానికి ప్రమాణాలు ఉంటాయి ఉదాహరణకి నేను ఇదిగో దీన్ని తాళ ప్రమాణం అంటారు ఒక జాన దాన్ని తాళం అంటారు.
(04:16) ఈ నేను ఎనిమిది జానలు ఉంటాను నేను మీరు మీ ఎనిమిది జానలు మీరు ఉంటారు. అలా ప్రతి వ్యక్తి ఆ తన ఎనిమిది జానులు ఉంటాడు. అలా మొదలుపెడితే మాకు దాన్ని ప్రతిమాన శాస్త్రం అంటారు అంటే ఆ ఐకనోమెట్రీ అది ఎలా ఉంటుందంటే ఉదాహరణకి ఉత్తమం దశతాలైన బ్రహ్మ విష్ణు మహేశ్వరం అంటారు. బ్రహ్మ విష్ణు మహేశ్వరులని ఉత్తమ దశతాలలో చేయాలి అంటే 124 అంగుళాల యుత్తు అన్నమాట వాళ్ళు అలాగే మరి వాళ్ళ భార్యలు ఉంటారు కదా దేవతలు వాళ్ళఏమిటి మధ్యమం దశతాలేన ఉమా సరస్వతీ లక్ష్మీ తథ అని అట్లా ఉంటదిన్నమాట సో ఈ రకంగా మాకు మళ్ళీ నేర్పుతారు.
(04:55) దీనితో పాటు ఏం చేస్తారు ఇంకా ఆలయ నిర్మాణం ఆలయ నిర్మాణం అనేది మనకి కింద ఉపానాది స్తూపి పర్యంతం అంటాం దానికి మొత్తానికి ఉపానం అంటే మొట్టమొదటి లేయర్ భూమి మీద కట్టేటువంటి మొట్టమొదటి లేయరు చిట్ట చివరి ఉండేది ఏంది శిఖరం మీద ఉన్న కలశం కలశం బంగారు కలశాలు మెరుస్తున్నాయి అంటామ కలశం అదిగో ఆ స్తూపి అంటారు దాన్ని అదిగో ఆ కలశం వరకు వివిధ భాగాలు ఉంటాయి ఆలయానికి ఇలా నిలువుగా అదిగో దాన్ని నేర్పుతారు డ్రాయింగ్ ఈ నాలుగేళ్ల కోర్సులో నాలుగేళ్లలో ఆగమ శిల్పశాస్త్రాలు ఫస్ట్ శిల్ప శాస్త్రాలు అంటే ఉదాహరణకి ఒక ఒక శిల్పశాస్త్రం చెప్పాలంటే శిల్పరతనం మయమతం
(05:32) మానసారం విశ్వకర్మీయ వాస్తు అలా ఈ వాస్తు శిల్ప శాస్త్రాల్లో నుంచి మాకు ఆ అంశాలన్నీ శ్లోకాలతో సహా బోధిస్తారు. బోధించిన తర్వాత మళ్ళీ డ్రాయింగ్ చేయాలి మేము ఒక కింద పీఠం ఉపపీఠం పాదవర్గం, పరస్ం కప్పు, ఆ తర్వాత విమానం ఇలా ఉంటాయి. ఇదేమో నిలువు అడ్డంగా పోతే గర్భాలయం అర్ధమండపం మహామండపం రంగమండపం నృత్య మండపం సభామండపం ఆ తర్వాత వాహనానికి ఒక చాల ఆ తర్వాత ధ్వజస్తంభం బలిపీఠం గోపురం ప్రాకారం ప్రాకారాల తర్వాత ఏడు ప్రాకారాల వరకు ఎలా ఉండాలి ఎలా అమరి ఉండాలి అందులో ఉండే మండపాలు ఏమిటి పరివారం ఏమిటి పరివార దేవతల యొక్క ఆలయాలు ఎలా ఉండాలి యాగశాల ఎక్కడ
(06:14) ఉండాలి పాకశాల ఎక్కడ ఉండాలి కోనేరు కోనేరు మండపం ఏమిటి ఇలా ఒక్కొక్కటి మాకు విడ విడమర్చి దేవాలయ ఆ వాస్తుకు సంబంధించిన అన్ని విషయాల్ని మాకు ప్లాన్ దగ్గర నుంచి ఎలివేషన్ వరకు అన్ని నేర్పుతారన్నమాట అది తిరుపతి శిల్ప కళాశాలలో నాలుగు సంవత్సరాల పాటు సాగినటువంటి విద్య ప్రతిరోజు మేము ఏం చేసేవాళ్ళఅంటే బియ్యం ఇంటి దగ్గరికి తీసుకెళ్లి వంట చేసుకొని కూరలు కొనుక్కునేవాళ్ళం ఆ కూరల మరి కొంచెం ఆర్థికంగా ఇబ్బంది కదా అంటే మీకు వస్తువులు అవన్నీ ఇవాళ కలిపిస్తా అన్నప్పుడు ఆ వస్తువులు లేవా సార్ అక్కడ ఆ టైం లో ఎక్కడ ఇప్పుడు ఓన్లీ మీరు వసతులు ఇంకా లేవుక
(06:52) రానుపోను ఖర్చులు మాత్రమే అన్నప్పుడు అంటే వాళ్ళు అప్పుడు అట్లా అన్నారు కానీ తర్వాత ఏమైందంటే హాస్టల్ ఇస్తారు ఫ్రీగా ఉచితంగా ఉండటానికి హాస్టల్ ఇచ్చారు హాస్టల్ లో భోజనం ఉండదు అంటే వాళ్ళ అలా ఈ శిల్ప కళాశాలకి అలా ఉంది ఓరియెంటల్ కాలేజీ కి హాస్టల్ ఉంది అలా టిటీడి లో కొన్ని కొన్ని విధానాలు ఉంటాయి మనం అప్పటికి ఆ అమెరికా ఉండేది ఇప్పుడు ప్రస్తుతం అందరికీ ఉచిత విద్య ఉచిత వసతి ఉచిత భోజనం ఇప్పుడు అంతే కాదు మళ్ళీ బయటికి వచ్చేటప్పుడు లక్ష రూపాయలు నగదు కూడా ఇచ్చి పంపిస్తున్నారు ఉ సో రాను రాను రాను రాను వాళ్ళకి వసతులు సౌకర్యాలు మెరిగయిన మాట నిజం. అయితే మీరు
(07:25) అందులో మీ సమయాన్ని అనేది వేస్ట్ చేయకుండా అన్నం అనేది వండేసుకొని కర్రీలు తెచ్చేసుకొని ఎటు తిరిగి ఆ నాలుగేళ్ళు చాలా కాన్సంట్రేట్ గా చదువుకున్నారు అయితే నాకు ఒక చిన్న డౌట్ ఇక్కడ ఏంటి అంటే ఇప్పుడు మీరు చెప్పినట్టుగా మీరు వెళ్ళారు ఫలానా చదువుకున్నారు వెళ్ళారు కానీ ఈ కోర్సే ఈ పర్టికులర్ కోర్సే మీరు ఎంచుకోవడానికి ముఖ్య కారణం ఆ నేను ఎంచుకోవాలి అప్పుడు ఛాయిస్ నాది కాదు నిజం చెప్పాలంటే మా నాన్న మా నాన్న వ్యవసాయదారుడే ఈమని భూష రెడ్డి ఆయన పేరు మా అమ్మ కూడా వ్యవసాయదారులే రెగ్యులర్ కూలికి పోతూ ఉండేవాళ్ళు మామూలే అది అయిన సందర్భంలో నేను మామూలుగా ఏదో
(07:59) యాదృచ్చికంగా చదువుకోగలిగాను. మా నాన్న ఆదివారాలు ఆదివారాలు ఊళలో ఉన్నటువంటి పోలేరమ్మ గుడికి పూజారి కూడా ఆయన ఆ ఆయనకి అది ఎప్పుడో అనువంశికంగా వస్తుంది ఆయన చేస్తున్నారు. సో తద్వారా నేను గుడికి వెళ్ళటం గుడి అంటే ఏమిటో కొద్దిగా పరిచయం ఏర్పడటం అంతవరకే తెలుసు కానీ శాస్త్రం తెలియదు కదా సో కొద్దో గొప్పో గుడికి వెళ్ళటం గుడిలో పూజలు చేస్తారని తెలియటం ఇవన్నీ మా నాన్న చేసేటప్పుడు చూడటంతో గుడి అంటే ఏమిటో అలా తెలిసి తెలియని స్పృహ కలిగిందే తప్ప ఆలయ విజ్ఞానం నాకు తెలియదు.
(08:31) అయితే బతుకు తెరువు కోసం మా వేదాల రంగాచారి గారు మా టీచర్ చెప్పినటువంటి అదైతే కనీసం సెల్ఫీగా కనీసం ఒక ఆలయ నిర్మాతగా కనీసం అలా సొంతంగా బతకొచ్చు అన్న ఉద్దేశంతో దాంట్లో ఎంచుకోవాల్సి వచ్చింది అంటే ఒక రకంగా తెలియకుండానే ఇది కోన్సిడెన్స్ అనుకోవచ్చు రెడ్డి గారు ఎందుకంటే అప్పట్లో ఎన్నో కోర్సులు ఉన్నాయి లేకపోతే అది సాధ్యం అయినా అవ్వకున్నా ఫలానా ఇంటి పక్కల వాళ్ళు చుట్టుపక్కల వాళ్ళు చదువుతున్నారు అని చెప్పి వేరే రంగాలు ఎంచుకున్న సందర్భాలు అలాంటి వ్యక్తులు చాలా ఉన్నారు కాకపోతే నాకు అర్థమైనటువంటిది ఏంటి అంటే మీరు మాత్రం కచ్చితంగా కోయిన్సిడెన్స్ే
(09:06) మీరు అయితే మీరు అన్నట్టుగానే నేను చదివి నా గవర్నమెంట్ నాకు వెంటనే టిటీడిలో ఉద్యోగం వచ్చింది ఎంత రోజుకి ఆరు రూపాయలు అది కూడా దినసరి కూలి అయితే అయింది కానీ ఉద్యోగం వచ్చింది కదా బతుకు తెరువు కొంత వస్తుంది కదా అదిగో ఆ నేపథ్యంలో కొంతకాలం పోయిన తర్వాత ఒక ఆరు ఏడు నెలలు అయిన తర్వాత మళ్ళీ గవర్నమెంట్ నుంచి ఒక పిలుపు వచ్చింది అయ్యా మాకు ఈ తయారైన అయన అంటే తర్ఫీదు పొందిన శిల్పులకు ఉద్యోగాలు ఉన్నాయి గవర్నమెంట్ ఉద్యోగాలు చాలా గమ్మత్తు కదా ఎవరు ఊహించలేమేమ అవి గబక్కన వచ్చేసినయి ఎక్కడ వచ్చినయి అది కూడా తిరుపతిలో నేను చదువుకున్నాను
(09:40) తిరుపతిలో ఐదు సంవత్సరాలు ఉన్నాను ఆ తర్వాత ఈ ఉద్యోగం ఎక్కడ వచ్చిందంటే హైదరాబాద్ లో ఇంటర్వ్యూ అయింది దేవాదాయ ధర్మాదాయ శాఖలో ఇంటర్వ్యూ తీసుకుంది ఎవరు మహానుభావుడైనటువంటి పద్మశ్రీ ఎస్ఎం గణపతి సత్తపతి గారు హుసేన్ సాగర్లో బుద్ధుడు విగ్రహాన్ని పెట్టాడు ఆయన తర్వాత భద్రాచలంలో ఆలయాన్ని ఆ జీర్ణోద్ధరణ చేశారు శ్రీశ శైలం దేవాలయాన్ని అభివృద్ధి చేశారు మహనీయుడు అన్నమాట ఆయన ఈ బిర్లా టెంపుల్ కూడా అంతే బిర్లా టెంపుల్ కూడా స్థపత ఆయనే అదిగో అలాంటి మహోన్నత వ్యక్తి ఆ రోజుల్లో మా మమ్మల్ని ఇంటర్వ్యూ తీసుకొని ఇంటర్వ్యూ పాస్ అయ్యి ఉద్యోగం వచ్చింది. ఎక్కడ
(10:11) వచ్చిందో తెలుసా మొదటి ఉద్యోగం మహబూబ్ నగర్ జిల్లా ఆ మహబూబ్ నగర్ జిల్లాలో మొట్టమొదటిసారి వనపర్తిలో నాకు ఉద్యోగం వచ్చింది. వనపర్తిలో పోయాను చేరాను. చేరిన తర్వాత నీ కార్యాలయంలో ఉద్యోగం అన్నారు నేను ఉండను ఆఫీస్లో నేను ఫీల్డ్ కి వెళ్తాను ఆలయాలు మెజర్మెంట్లు డ్రాయింగ్లు అవి హాయి కదా అని అనగానే వెంటనే అలంపూర్ వేశరు ఓ ఇంకేముంది అలంపూర్ అనగానే ఆనందం ఎందుకంటే అద్భుతమైనటువంటి నవబ్రహ్మేశ్వరా ఆలయాలు తొమ్మిది ఆలయాలు జోగులాంబాలయం ఇవన్నీ ఉన్నాయి కదా అక్కడ ఉంటే ఇప్పుడు లేచిన దగ్గర నుంచి ఆ గుళ్ళల్లోనే వాటిని చూసుకుంటూ మనం విజ్ఞానాన్ని కూడా ఇంకొంచెం
(10:43) పెంపొందించుకోవచ్చు చదివిన చదువుకి సార్ధకత లభిస్తుంది అని నేను ఫీల్డ్ కి వెళ్తాను ఫీల్డ్ స్టాఫ్ గా వెళ్తాను అని అన్నప్పుడు వాళ్ళు అంగీకరించారు. అక్కడ చుట్టుపక్కల ఉన్న అంటే నీటి ముంపు దేవాలాల తరళింపు శ్రీశైలం ప్రాజెక్ట్ లో కడుతున్నప్పుడు దాదాపుగా మహబూబ్నగర్ జిల్లా కర్నూల్ జిల్లాలో 102 గ్రామాలు ముంపుకు గురైనాయి.
(11:06) జలాశయం పైకి పెరుగుద్ది కమ్మ డ్యామ్ దగ్గర నీళ్ళు పెరిగే కొందికి నీళ్ళు పెరుగుతాయి కదా ఆ పెరిగినప్పుడు బూళ్ళు మునిగిపోతాయి వాళ్ళంతా ప్రజలకు పునరావసం ఉంది కానీ ఆలయాలకి లేదు కదా అదిగో ఇది ప్రభుత్వం ఒక అంటే దాన్ని ఆలయాలను కూడా మనం కాపాడుకోవాలి అన్నటువంటి ఆ పథకంలో భాగంగా మాకు ఉద్యోగాలు వచ్చాయి తెలియదు ఊహకందనటువంటి అదిగో అలా నేను మహబూబ్ నగర్ మన అలంపూర్లో చేరాను అలంపూర్ నుంచి కొంత కొంతకాలం అక్కడ పని అయిన తర్వాత మళ్ళీ కొల్లాపూర్ లేన కొల్లాపూర్లో జటబ్రోలు మళ్ళీ మల్లేశ్వరం మంచాలకట్ట ఈ ఆలయాలన్నీ కూడా ఊడదీసి ఎగోకు తరలించి మళ్ళీ పునర్నిర్మాణంలో బాగా
(11:45) కీయాశీలక పాత్ర పోషించామ అన్నమాట అప్పుడు నేనే కాదు నాతో పాటు ఇంకెంతో మంది ఉన్నారు ఈయన పద్మశ్రీ వేలు అని ఒకాయన ఉన్నాడు ఆయన మన మధ్య పద్మశ్రీ వచ్చింది ఆయన కూడా మాతో పాటు నాకు నా కొలీగ్ ఇంకా డాక్టర్ పి సుబ్రహ్మణ్య అని ఒకాయన అలా దాదాపుగా మేమ అంతా కలిపి ఒక 40 మంది పని చేసాం శిల్ప ఒకేసారి హాయిగా ఉండేది ఒక్కొక్కళ్ళు డ్రాయింగ్ వేయటం పోటీలు ఉండేయి మాకు ఆలయాన్ని ఊడదేయటం ఊడదీస్తుంటే ఇలా ఉంటదా ఇలా ఉంటదా లోపల ఇలా జాయింటింగ్ చేస్తారా అని అనేక ఆసక్తికరమైన విషయాలు మమ్మల్ని ఆ విధి పట్ల మరింత మక్కువ పెంచుకునేట్లు చేసిందన్నమాట దాంతో పాటు
(12:19) మేము ఉండే ఊళ్ళల్లో ఆ రోజుల్లో కరెంట్ లేదు రోడ్లు లేవు ఎందుకు మునిగిపోతాయి కదా అందుకని అలాంటి నేపథ్యంలోనే మామూలు ఇళ్లల్లో ఉంటూ అక్కడే మేము కాలం గడుపుతూ ఉండేవాళ్ళం దాంతో పాటు నేను ఏం చేసాను అంటే అంటే మళ్ళీ ఇంటర్మీడియట్ డిగ్రీ రెండు కూడా నేను పాస్ అయ్యాను. అది పాస్ అయిన తర్వాత నాలుగేళ్ళ తర్వాత మళ్ళీ నేను పురావత్స శాఖ వారి ఆహ్వానం పై డాక్టర్ వివి కృష్ణ శాస్త్రి గారుని ఉండేవారు మాకు అప్పుడు పురావస్త శాఖ డైరెక్టర్ ఆయన ఏమనుకున్నారంటే ఈ జటప్రోలు మల్లేశ్వరం ఈ దేవాలయాన్ని నేను పునర్నిర్మించిన తర్వాత ఆయన చూశారు.
(12:51) చూసిన తర్వాత మాకు ఈ ఆలయ నిర్మాణంలో అనుభవం ఉన్నటువంటి ఒక ముగ్గురు వ్యక్తులు కావాలి నేను పక్కనే సోమశల అని ఇంకొక దేవాలయాలు ఉన్నాయి. అవును ఆ సంవత్సరాలు తర్వాత ఓడ తీసి కట్టాలి అని అనుకున్నప్పుడు ఆయన ఆ నన్ను కోరుకొని ఈయన మాకు నేను ఇంకొక ఇద్దరిని కరమన్నారు మేము వెళ్ళిపోయాం అక్కడికి అక్కడికి వెళ్ళిన తర్వాత మళ్ళీ మారిపోయింది ఏం మారింది దేవాలయ నిర్మాణం ఇక్కడ ఎండోమెంట్ దేవాదాయ శాఖలోనేమో కేవలం ఆలయాలు ఆలయ నిర్మాణం శెల్పాలు ఇంతవరకే ఉండేది అక్కడ అది ఎప్పటిది ఏ శతాబ్దం ఉంది దాని లక్షణాలు ఏమిటి రాజవంశాలు రాజవంశాలకు ఒక శైలి ఇది
(13:28) చాలుక్య శైలి ఇది కాకతీయ శైలి ఇది కందూరు చోళల శైలి ఇది మళ్ళీ కళ్యాణి చాలిక్యుకలు రాష్ట్రకూట్లు ఇలా ఉంటది కదా అది మొట్టమొదట నాకు కొంచెం ఇబ్బందికరంగానే ఉన్న మాట నిజమే కానీ నేను కూడా ఇక చదవటం ప్రారంభించాను అంటే మానవ జీవన వికాస క్రమాన్ని అధ్యయనం చేసినప్పుడు ఆది మానవుని అడుగుజాడలు ఇలా ఉండేవి ఆయన మొట్టమొదట ఇలా కొండచర్యల్లోనూ గుహల్లోను ఉండి బయటకు వచ్చి మైదానాల్లో ఆయన అలవాటు అయ్యి ఆ తరువాత తర్వాత రాను రాను రాను కాలం గడిపిన కొద్దికి పాత రాతి యుగం మధ్యరాతి యుగం కొత్త రాతి యుగం ఆ తర్వాత రాగి రాతి యుగం ఆ తర్వాత ఈనుప యుగం ఇదిగో
(14:06) ఇలా ప్రస్థానం మామూలుగా జరగలేదు కదా ఆ ప్రస్థానం తర్వాతే చరిత్ర చరిత్ర పూర్వ యుగం చరిత్ర యుగం చరిత్ర పూర్వ యుగం అంటే ఏమిటంటే లిపి రాత నాణ్యాలు ఇవన్నీ లేని రోజుల్ని చరిత్ర పూర్వ యుగం అంటాం మరి దానికి ఆధారాలన్నీ కూడా పరికరాలు ఆనాడు వాడినటువంటి పాతరాతి యుగాలు పరికరాలు అప్పటికీ ఆయన తిని పారేసి చేసిన ఎముకలు అప్పటికే శిలాయుగపు చిత్రకళ అప్పుడే పెయింటింగ్లు ఉన్నాయి ఆశ్చర్యం కదా సోమసలు పక్కనే ఉన్న బల్లారం అమరగిరి వాటిలో అద్భుతమైన శిలాయ చిత్రకాలు ఉంది అదిగో ఇవన్నీ కూడా నేర్చుకున్న తర్వాత అప్పుడు చారిత్రక తొలి యుగం అంటే ఏమిటి మహాజనపదాలు
(14:44) అంటుంది చూసారా క్రీస్తుకు పూర్వం లేక సామాన్య శకం పూర్వం ఎనిమిదవ శతాబ్దం నుంచి ఇక ప్రారంభమైన మహాజనపదాలు అంటారు మొట్టమొదట రాజులు ఏర్పడి రాజులు ఒక పాలన పాలితులు వాళ్ళక విధి విధానాలు, పట్టణాలు, నగరాలు, మహానగరాలు ఇక తర్వాత మార్కెట్ ప్లేసెస్ రోడ్ నెట్వర్క్స్ వీళ్ళందరికీ మళ్ళీ మారకానికి కావాల్సినటువంటి నాణ్యాలు మొట్టమొదట గవ్వలు, చిల్లి గవ్వలు వాటి తర్వాత మళ్ళీ నాణాలు వచ్చినాయా లేవా రాగి నాణాలు వచ్చినాయి.
(15:15) శీసపు నాణాలు వచ్చినయి ఇలా ఈ నాణాలు రావటం దాని మీద లిపి రావటం శాసనాలు రావటం మొట్టమొదటి లిపి కూడా వచ్చింది కదా మీకు అశోకుడు శాసనాలు సింధూ నాగరికతను పక్కన పెడితే అశోకుని శాసనాలే మన భారతదేశంలో మొట్టమొదటి చారిత్రక తొలియుగపు బ్రాహ్మి శాసనాలు ప్రకృత శాసనాలు బ్రాహ్మిలిపి అలా ఎవాల్వ్ అయి తర్వాత తర్వాత శాతవాహన ముందర రాజులు శాతవాహనులు యక్ష్వాకులు విష్ణుకుండెన్లు బాదామీ చాలిక్యులు రాష్ట్రకోట్లు ఆ తర్వాత వేంగీచక్యులు అక్కడ ఇక తెలంగాణలోనేమో వేములవాడి చాలిక్కులు వీళ్ళద్దరికీ మధ్యలో ఆ వేంగి చాలికులు కంటిన్యూగా 11వ శతాబ్దం వరకు అక్కడ కంటిన్యూగా నాలుగు 500
(15:52) సంవత్సరాలు ఉన్నారు. ఇక్కడ మళ్ళీ రాష్ట్రకోట్ల తర్వాత వేములవాడ చాలికలు వచ్చారు వాళ్ళ తర్వాత కందూరు చోళలు వచ్చారు వాళ్ళ తర్వాత కళ్యాణి చాలికలు వచ్చారు కాకతీయులు వచ్చారు ఇక్కడ కాకతీయుల తర్వాత మళ్ళీ కాకతీయ ఆ సామ్రాజ్య పతనానంతరం వచ్చినటువంటి మూడు రాజ్యాలు ఒకటి ముసునూరి రాజ్యం ఒకటి అది భద్రాచలం నుంచి ప్రారంభమైతే రాంధ్రాన్ని పరిపాలించారు.
(16:17) కృష్ణా నదికి దక్షిణాన అద్దంకి కొండవీరుడు రాజధానిగా పెట్టుకున్నటువంటి రెడ్డి రాజ్యం మళ్ళీ మనకు హైదరాబాద్కి సమీపంలో ఉన్న రాచకొండ నుంచి పరిపాలించినటువంటి ఆ రేచెర్ల పద్మనాయకులు అంటారు వెల్లమ్మలు అని కూడా అంటాం మనం ఇలా ఇన్ని రాజవంశాలు తెలుగువారు మన సంస్కృతికి ఆలవాలమై అనేక గత వైభవ ప్రభవాలకు ప్రతీకలను అందించినటువంటి ఇన్ని రాజవంశాలు ఉన్నాయి.
(16:41) ఒక్కొక్క రాజవంశం కాలంలో ఒక్కొక్క శిల్పం అభివృద్ధి చెందింది ఆలయాలు కూడా నిర్మాణానికి నోచుకోవడంది ఆ ఆలయాలు మొట్టమొదట ఇటుక తర్వాత మళ్ళీ గుహ గుహ తర్వాత మళ్ళీ రాయి రాయి తర్వాత రాయి ఇటుక ఇలా అనేక రకాలైనటువంటి మాధ్యమాలను వినియోగించుకొని ఆలయ నిర్మాణ క్రమ వికాసం అదొక అద్భుత ఘట్టంగా రూపుదిద్దుకుంది రెండు తెలుగు రాష్ట్రాల్లో కలిపి చాలా అసలు అంటే మీరు చెప్తా ఉంటే మాకేదో సినిమాలో ఒక స్టోరీ విన్నట్టు అనుభూతి ఎందుకంటే ఆ కలల గురించి చెప్పడము ఆ చెక్కడం గురించి ఆ కాలంనాటి ఆ రాజుల గురించి అంత చెప్తా ఉంటే అదిఒక స్టోరీ లాగే ఉంది మాకు
(17:24) అసలు ఆ రోజుల్లోనే మీరు అలాంటి విద్యని అభ్యసించి అందులో రాణించి అందులో ప్రభుత్వ ఉద్యోగాన్ని దక్కించుకొని అప్పటి నుంచి మీ జర్నీని స్టార్ట్ చేస్తూ శివనాగ రెడ్డి గారు ఒక విషయం చెప్పండి ఈ కలకు సంబంధించి మీరు మక్కువతో దాంతో దాంతో ముందుకు వెళ్ళాలని స్పష్టంగా ఖచ్చితంగా అర్థమవుతుంది ఈ చెక్కేటప్పుడు గానీ ఈ నిర్మాణానికి సంబంధించేటప్పుడు గానీ ఎలాంటి అంశాలను పరిగణలోకి తీసుకుంటారు అయితే మేము తిరుపతి శిల్ప కళాశాలలో చదివేటప్పుడు ప్రతి రోజు మూడు గంటలు చెక్కాల్సిందే ఆ తర్ఫీదు బాగా ఎట్లంటే మీకు ప్రాథమిక కొంచెం ఉన్నత ఆ తర్వాత బాగా నైపుణ్యం
(17:59) చెందిన శిల్పాలు మేము చెక్కాలి చెక్కాలంటే రాయి కూడా ఉన్న కొన్నిందికి కఠినంగా ఉంటుంది అదేదో పైకి వెన్న పైకి కఠినం అనిపించుకును లోన వెన్న కనిపించును అనేది పాపం పాటలో హాయిగానే ఉంది కానీ మేము చెరికే ప్రతి శిల్పికి ఇదిగో నేను చూపిస్తాను చూసా ఇలా ఉంతో కొట్టుకుంటాం కదా ఇక్కడంతా రక్తమే ప్రతి రోజు ఎందుకు కింద నుంచి కొడుతుంటే ఆ రాతి రవ్వలు ఇక్కడ చువ్వల్లా గుచ్చుకొని రక్తం బయటకి వస్తూ ఉండేది కొద్ది కొద్ది కొద్దిగా అది అలవాటు అయిపోయింది ఒక్కొక్కసారి ఇదిగో ఇప్పుడు ఈ బటన్ రేలు ఇట్లా మీకు నల్లగా ఉంది చూసారా ఉల్లి దెబ్బ అది తెలియకుండా ఒకసారి స్లిప్
(18:34) అయిది మేము ఏం చేస్తామ అంటే ఆ కుట్డతాం కదా స్పీడ్ స్పీడ్ గా కొట్టేటప్పుడు ఇట్లా మార్చుకునేటప్పుడు గబక్కన చెయ్యి తగిలిపోయి ఒకొకసారి పగిలిపోద్ది. ఇంకోటి కళ్ళల్లోకి వెళ్ళద్ది. కళ్ళల్లోకి వెళ్ళిందంటే వారం రోజులు చాలా కష్టం ఒక్క రవ్వ పోయి టక్కుమని కొట్టేసుద్ది. అది పగిలిపోద్ది. పగిలిన తర్వాత అది గుచ్చుకొని అక్కడే ఉంటది.
(18:51) దాన్ని తీయాలంటే చాలా కష్టం డాక్టర్ దగ్గరికి వెళ్దాం అంటే మా దగ్గర విద్యార్థులుగా డబ్బులు ఉండేవి కావు. రూ హాస్పిటల్ లాంటివి ఉన్నాయి కానీ చాలా కష్టం మనక ఎందుకంటే మా అయ్యవార్లు అయ్యవార్లు అంటే టీచర్స్ వాళ్ళు ఏం చేస్తారంటే మేము ఆ శిల్పాన్ని క్లీన్ చేయడానికి వాడుకునేటువంటి కొబ్బరి పీస్ ఉంటది కదా కొబ్బరి పీసు చిన్నగా ఇంతలాది ఆ పీసు లోనుంచి ఒక ఈన తీసి ఈయనని మడిసి వాళ్ళు మెల్లిగా అక్కడ పెట్టి టక్ మనిట్టు అనేవాళ్ళు బయటికి వచ్చేసేది ఎంత సింపుల్ దేశీయ వైద్య విధానం కదా అది అనువంశికంగా వాళ్ళకి వచ్చింది వాళ్ళు మాకు అందించారు అదిగో అలాంటిది ది ఒక నైబద్యం రెండు చాలా
(19:27) కఠినం రాయిని కూడా మేమే రాసుకో ఇప్పుడు ఎక్కడి నుంచి కృష్ణ శిల అంటారు ఏమిటి ఆ కృష్ణ శిల అది ఓం అనే శబ్దం వస్తుంది అనేదాన్ని కృష్ణ శిల అంటారు దాన్నే పురుష శిల అని కూడా అంటారు. మళ్ళీ స్త్రీ శిల ఏమిటి కొద్దిగా సౌండ్ తక్కువగా ఉంటుంది. రంగు కూడా అంత నలుపు కాకుండా కొంచెం ఆ నలుపు కొంచెం తగ్గుదల ఉంటుంది. నపుంసక శిల అని ఉంటుంది.
(19:51) అంటే పుం స్త్రీ నపుంసకాతి శిలా త్రివిదం భవేత్ అని మాకు శాస్త్రం అంటే ఏమిటి పుం స్త్రీ నపుంసక నపుంసక అంటే న్యూట్రల్ అన్నమాట దాంట్లో పెద్ద సౌండ్ రాదు మామ కొంచెం తక్కువ సౌండ్ రాదు అది సత్తు సౌండ్ వస్తుంది రాళ్ళు ఉంటాయని కూడా తెలియదు వచ్చట రాళ్ళు ఆ రాళ్ళని ఏం చేస్తారు మరి దేన్ని దేనికి వాడతారో కూడా మాకు చెబుతారు పొంసెల్ల అన్నిటి కూడా పురుష విగ్రహాలు చేయడానికి అలాగే స్త్రీ విగ్రహాలు చేయడానికి దేవతా మూర్తుల్ని ఈ స్త్రీ శిల్లల్ని డోర్ ఫ్రేములు పిల్లర్స్ కప్పులు కప్పులు కూడా ఎంత అందంగా ఉంటాయి రకరకాల శిల్ప విన్యాసంతో ఉంటాయి కదా వాటికి మరి ఈ మూడో రకమైనటువంటి నపుంసక
(20:29) రాతిని ఏం చేస్తారు అంటే నేల ఫ్లోరింగ్ ప్రాకారం కట్టడానికి కప్పులు మామూలుగా కప్పులు ఉంటాయి అలంకారం లేనటువంటి కప్పు బండలు వాటికి వాడతారు. ఇప్పుడు మీ మహబూబ్ నగరే ఉంది. మహబూబ్ నగర్ దాటంగానే మీకు మన్యం కొండ ఉంటది. మహబూబ్ నగర్కి మన్యంకొండకి అబ్బో అద్వితీయమైనటువంటి అతి పొడవైన 60 అడుగులు 70 అడుగులు రాళ్ళు కూడా తీస్తున్నారు ఆ హనుమంత ఆయన ఒకాయన ఇప్పుడు ఇలా అక్కడ వచ్చేటప్పుడు ఏం చేస్తారంటే వాళ్ళకి ఇది ఆ ప్యూర్ వైట్ గ్రానైట్ మరి ఇలా కొన్ని కొన్ని ఉంటాయి స్థానికంగా దొరికాయి మనం ఎక్కడ స్థానిక చాలా దూరం నుంచి ఖరీదు అవుతుంది కాబట్టి అలా ఈ
(21:05) రాళ్ళల్లో చేసేటప్పుడు ఆ రాయిని లారీలో నుంచి దించిన తర్వాత ఒరే రెండు రాయని మమ్మల్ని విద్యార్థులని తీసుకెళ్లి ఆ రాయిని దించటం ఎలా దించిన దాన్ని మళ్ళీ ఉరుట్లు అంటారు రాళ్ళ చిన్న చిన్న చిన్న గుండ్రపు మన సర్వేబల్లిని ముక్కలు ముక్కలు చేస్తే అది రోల్ అవుద్ది అన్నమాట రోలర్స్ ఆ రోలర్స్ మీదకి ఎక్కించి తేలిగ్గా మా శాత లాగించేవాడు వెరీ ఈజీ తులాదండ సూత్రం అది కూడా మేము తెలుసుకోకపోతే రేపు పొద్దున స్వతంత్రంగా మేము ఆలయం నిర్మించాలి లేక బొమ్మలు చెక్కాలి అంటే శిల్ప కళాశాలలో మాకు అలవాటు కావాలి కదా అత్యద్భుతంగా మాకు తరిఫీద ఇచ్చారు ఆ రోజుల్లో మరి
(21:40) వాళ్ళఏమన్నా ఐఐటి ప్రొఫెసర్లా కాదు అలా అనుకోవడానికి లేదు దేశీయ శాస్త్ర విజ్ఞానంలో నిష్నాతులైన శిల్ప శాస్త్రవేత్తలు ఆలయ నిర్మాతలు అదిగో అలా అనుభవజ్ఞులైనటువంటి ఆ మహనీయులు మాకు అందించిన ఆనాటి విద్య ఇప్పటికీ మమ్మల్ని ఇలా ఆ తీర్చి దిద్దింది బతికిస్తుంది. మరి ఆ ప్రయాణంలో మీరు ఎదుర్కున్న సవాలు ఏంటి సవాలు అంటే ఒకటి ఒకటేమో చాలా మంది ఏమనేవాళ్ళ అంటే నాకు నిజంగానే చెప్పాలంటే మొట్టమొదట పెద్ద సవాలు ఏర్పడింది ఏమిటంటే నాలుగవ సంవత్సరం నాలుగవ సంవత్సరం 1977 ఆ 77వ సంవత్సరం చదివేటప్పటికి నా వయసు 22 ఏళ్ళు 21 నుంచి మా అమ్మ నాన్న వాళ్ళు పెళ్లి
(22:21) చేద్దాం అనుకున్నారు నాచురల్ గా అనుకుంటారు ఎవరైనా అప్పట్లో అలా అనుకున్నప్పుడు ఓళ్ళల్లో కొంతమంది ఏం చేశారంటే మాకు తగ్గట్టుగా మాకు పూర్ ఫ్యామిలీ అని చెప్పాను కదా మాకు తగ్గట్టుగా కొంతమంది వచ్చేటప్పుడప్పుడు చూడటం వీడికి ఉద్యోగం వచ్చుద్ది అని కొంతమంది ఊహించుకొని అక్కడిదాకా వచ్చి మేము ఇట్లా లుంగి కట్టుకొని రాళ్ళు కొడుతూ ఉంటే వీడేమిటిరా పేరేమో ఊళలో మంచి పేరు ఉండేది బాగా చదువుతాడు అని కూడా కానీ అక్కడికి వచ్చిన తర్వాత నేను రాళ్ళు కొట్టుకుంటంటే అరే వీడు రోళ్ళు కొట్టుకుంటున్నట్టుగా ఉంది కదా మా అమ్మాయిని వీడికి ఎట్లా ఇచ్చేది నేను
(22:51) అని అక్కడిదాకా వచ్చి ఒక నిర్ణయాన్ని వెనక్కి తీసుకొని వెళ్ళిన సందర్భాలు ఎన్నో ఉన్నాయి. అలా అనేక సందర్భాల్లో ఆ సంవత్సరం అంతా అలాగే జరిగింది. ఎప్పుడైతే నాకు ప్రభుత్వ ఉద్యోగం వచ్చిందో ఇక అనేకమంది ఆసక్తి కనపరిచారు ఎందుకు ఇక ఇది నేను లుంగీ తీసేసాను ప్యాంట్ వేసుకుంటున్నాను ఆఫీస్ లో ఉంటున్నాను ఆలయాలు నిర్మిస్తున్నాను ఇలా ఉంది కదా అప్పటికి రెగ్యులర్ గా వాళ్ళు ఏమనుకుంటారంటే ఎవరైనా అత్త మామలు ఏమనుకుంటారంటే మా అమ్మాయి కూడా కొంచెం హోదా కలిగిన వాడిని బాగుంటది కదా నాచురల్ తప్పు అది తప్పు అది తప్పే అది ఒకటి అది పెద్ద ఛాలెంజ్ నాకు పెళ్లి
(23:25) కావడానికి వన్ ఇయర్ పట్టింది మరి ఎందుకు పట్టింది ఇవ్వల ఇవ్వటానికి ఎవరు ముందుకు రాలే ఆ ఆలోచన తప్పు కాదు ఇంకొకటి ఆ రోజుల్లో ఈ విద్య ఉంటుందని ఆ విద్యలో కూడా ఇలాంటి ఉద్యోగాలు ఉంటాయని కూడా అప్పట్లో ఎవరికీ తెలియదు అసలు తెలియదు అయితే దీంతో పాటు నేను ఏం చేశను ఆ అసలు ఈ శిల్పానికి ఉద్యోగం వస్తుదా రాదా మూడో సంవత్సరంలో నాలుగో సంవత్సరంలో తెలియదు కదా మాకు అలాంటప్పుడు నేను ఏం చేశనంటే టైప్ కూడా నేర్చుకున్నాను.
(23:51) ఆ పొద్దున్నపట ప్రతి రోజు టైపు నేర్చుకున్నామండి పాతిక రూపాయలు కట్టాలి టైపు కి అది కష్టంగా ఉంది మిత్రులు సహాయం చేశారు. ఆ ఆ టైపు ఎందుకు నేర్చుకున్నాను హైదరాబాద్లో బాలానగర్లోనో ఎక్కడో చాటు 300 ఉద్యోగం ఉన్న టైపిస్ట్ కి ఇస్తారు కదా బతకొచ్చు అన్న ఉద్దేశంతో రెండవ ఛాయిస్ గా అది నేర్చుకోవాల్సి వచ్చింది. నేను మామూలు విద్యని దూర విద్య ద్వారా కొనసాగించాను శిల్ప కళాశాలలో విద్యను పూర్తి చేసి నేను ఆ సంవత్సరంలో టాపర్ గా నిలిచాను 77లో దాంతో పాటు దేవస్థానంలో వచ్చింది వచ్చిన తర్వాత మళ్ళీ గవర్నమెంట్ లో వచ్చింది గవర్నమెంట్ లో కూడా మీకు ఆశ్చర్యం
(24:25) వేసిద్ది ఫస్ట్ 78 లో చేరాను నేను అలంపూర్లో 78 నుంచి 79 వన్ ఇయర్ అక్కడ ఎక్కడో ఉండాడు చాలా దూరంగా ఉండాడు అని మా అమ్మాయిని మేము అంత దూరం అని కొంతమంది వచ్చి ప్రభుత్వం వచ్చినాక కూడా ఇలా కానీ అతి కష్టం మీద ఎవరో నాకు బాగా అంటే మాకు మా ఊర్లో మా పెద్ద తోడలుడు ఒకాయన ఉండేవాడు ఆయన ద్వారా ఇప్పుడు నేను చేసుకున్నటువంటి ఆమె అలా మ్యారేజ్ అలయన్స్ అయింది మామూలుగా మామూలుగా రొటీన్ అది ఆ తర్వాత మళ్ళీ నేను ఏం చేశను పురాశాఖ వచ్చిన తర్వాత ఈ సవాళ్లు ఎదుర్కోవడం అంటే ఏమిటంటే ఆలయ నిర్మాణంలో జటపరోల్లో మేము మదనగోపాల స్వామి టెంపుల్ అని ఉందమ్మ
(25:03) జటపురోల్ కొల్లాపూర్ దగ్గర అటు పెబ్బేరు నుంచి పోవచ్చు నాగర్కర్నూల్ నుంచి పోవచ్చు ఆ జటపరోల దగ్గర మదనగోపాల స్వామి దేవాలయాన్న దానికి సంబంధించిన ఆలయం వడదేయగలిగాము బీమ్స్ వడదేయగలిగాము కానీ గోపురం ఎంత పెద్ద గోపురం అది ఆ గోపురం యొక్క ఒక్కొక్క ద్వారబంధం ఆ ద్వారం యొక్క శాఖ ఆ ద్వార శాఖ అటు ఇటు దానికి సపోర్టింగ్ ఇంకా రెండు ఉంటాయి అవి ఒక్కొక్కటి 42 టన్నలు ఉడదీయడం కష్టం ఊడదీసిన దాన్ని తరలించడం కష్టం తరలించి దాన్ని లారీకి ఎత్తడం కష్టం ఇప్పటిలాగా క్రేన్లు లేవు ఆ రోజుల్లో 79 నేను చెప్పేది అదిగో పెద్ద సవాలు ఆ రాయి అక్కడ ఉంది ఇంకా
(25:40) వారం రోజులు ఉంటే వర్షం ఆ జరలు బాగవస్తుంది పెద్ద సవాలు ఇంజనీర్ల దగ్గర నుంచి అధికారుల దగ్గర నుంచి ఒత్తిడి మీరు ఏం చేస్తున్నారు ఇన్నాళ్ళు ఇంకా తొందరగా రావాలన్నప్పుడు మీరు నమ్మరు రెండు మూడు రాత్రులు మేము మెల్లి మెల్లిగా అట్లాగే ఉండి కొద్ది కొద్దిగా కొద్ది కొద్దిగా కొద్ది కొద్దిగా చేత్తోనే నడిపి ఎత్తు మీదకి తెచ్చుకొని అప్పుడు లారీని కింద పెట్టి దీన్ని దాని మీదకి ఎక్కించిన తర్వాత మూడు రోజులు పట్టింది మాకు అది మామూలు సవాలు కాదు అయితే అది కూడా మాకుొక గుణపాఠాన్ని నడిపింది ఏమిటో తెలుసా చెప్పండి ఏదైనా ఒక జీవితంలో సమస్య ఎదురైనప్పుడు
(26:15) జారుకోకూడదు పారిపోకూడదు దాన్ని ఎదుర్కొని సాధించాలి అన్నటువంటి ఒక చక్కటి గుణపాఠం మాకు అబ్బింది ఆ మూడు రోజులు కష్టపడితే మాత్రం ఏమైంది జీవితం ఎంత మూడు రోజులా కాదు కదా కాదు అదిగో అది ఆ సవాలు మాకు అలా వచ్చింది రెండు ఇంకొకటి ఏమిటంటే మేము కొల్లాపూర్ నుంచి సోమశల్లో ఉండేటప్పుడు గానీ మల్లేశ్వరం ఉండేటప్పుడు గానీ అప్పటికి ఘాటు రోడ్ లేదు మామూలుది ఉండేది మామూలు ఫారెస్ట్ వాళ్ళు వేసుకుంది.
(26:41) ప్రతి రోజు మేము ఇప్పుడున్న కొల్లాపూర్ వారానికి ఒకసారి వద్దాం కొంచెం తేడాగా అదే ఆ దాన్ని ఏమంటాం ఆ డిఫరెన్స్ కని అనుకుంటే సినిమా చూడటానికో కూరగాయలకో 11 కిలోమీటర్ నడవాలి మళ్ళీ 11 కిలోమీటర్ రావాలి. మాకు కృష్ణా జిల్లాలో ఒక సామెత ఉంది ఏటి ఈత లంక మేత అని ఏటి ఏత వెళ్లి లంకలో మేసి మళ్ళీ అంత ఈదుతుకుండా రావాలి.
(27:03) ఉ అరిగిపోయిద్ది అప్పటికి ఎందుకు అది అని అనిపిస్తుంది కదా కరెక్టే కానీ మాకు అలా అనిపించేది కాదు ఎందుకు ఒక వారం రోజులు గుళ్ళు డ్రాయింగ్ వేసి ఊడదీసి కష్టపడి అక్కడ గడిపి కరెంట్ ఉండేది కాదు బిటర్ మార్క్స్ లైట్లు ఉండేయి అలాగే గతుకొని ఆ వారం మాకు భలే ఉత్సాహంగా ఉండేది అడవి గుండా నడిసి మళ్ళీ కొల్లాపూర్ వచ్చి మళ్ళీ పాటలు పాడుకుంటూ వెనక్కి తిరిగి వెళ్తే వాటిని మేము సవాళ్ళని అనుకోలేదు కష్టాలని అనుకోలేదు అది కూడా ఉల్లాసంగా ఉత్సాహంగా అని అంటామే అలాగే మా ప్రయాణం సాగింది అక్కడ ఉన్న ప్రజలు మమ్మల్ని ఎంత గౌరవంగా చూసేవాళ్ళు అంటే చెప్పలేమ అన్నమాట
(27:36) కాబట్టి నేను ఏమంటానంటే సవాళ్ల కంటే కూడా మేము ఈ అనుభవం నేర్పిన పాఠాలు ఉన్నాయి అవి జీవితకాలం ఇప్పటికీ కూడా నాకు ఉపయోగపడుతూనే ఉన్నాయి. అసలు మీరు చెప్తుంటే ఫాషన్ అనే పదానికి నిర్వచనంగా చెప్తున్నారు అంటే అది ఎటువంటి సమస్య అయినా ఏదైనా సరే మీకు ఆ పని మీద ఉన్న మక్కువు ఏదైతే ఉందో అది మిమ్మల్ని ముందుకు తీసుకెళ్తూనే ఉంది తీసుకెళ్ళింది ఇప్పటికీ తీసుకెళ్తూనే ఉందని మాకైతే అనిపిస్తుంది.
(28:04) మళ్ళీ ఇంకొక సమస్య మీ మహబూబ్ నగర్ ఉంది కదా మీ అని కాదు మా మహబూబ్ నగర్ మహబూబ్ నగర్ ఆ మహబూబ్ నగర్ లో మీకు పిల్లల మర్రి ఉంది. అవును ఆ పిల్లల మర్రిలో ఒక మ్యూజియం ఉంది. మేము అంతకుముందు ఒక గుడిని ఊడదీసాం తరలించాలి కదా అయితే ఏమైందంటే పాపం ఆ ఊర్లో వాళ్ళంతా పెద్ద ఆసక్తి చూపించాల మాకు వద్దు ఈ ఆలయం ఎందుకు అని అన్నట్టుగా ఉన్నారు వాళ్ళు మీకు పెబ్బేరు దగ్గర సూగూరు అని ఒక ఊరు ఉంటది సూగూరు సూగూరు దగ్గర ఇంకో ఊరు ఉంటది.
(28:30) ఆ ఊరి పేరు ఏందంటే ఈర్లదిన్నె ఆ ఈర్ల దిన్నెలో విజయనగర కాలపు గర్భాలయం అర్ధమండపం మహామండపం చక్కటి నల్లటి నూనెను తేలిన ఆ రాతి స్తంభాలతో తీర్చి దిద్దిన ఆలయం ఆ ఆలయాన్ని ఊడదీసాం ఊడతీస్తే నాతో పాటు సుబ్రహ్మణ్యం గారు ఉండేవారు పాపం ఆయన ఆయన చనిపోయారు ఇప్పుడు లేరు ఆయన డాక్టర్ బి సుబ్రహ్మణ్యం గారుని పురావ శాఖలో ఆయన ఏం చేశరంటే మేము తీసుకొచ్చిన తర్వాత తరలిస్తూ ఉంటే లారీలు ఇరుక్కుపోయేవి మేము ఎక్కించేవాళ్ళ ఎక్కించి వస్తే అప్పట్లో రోడ్లు లేవు కదా ఆ ఊరి నుంచి పెబ్బేరు రావడానికి ఇరుక్కొని పోతే మళ్ళీ అక్కడే కాపలాం అక్కడే వంటలు చేసుకునేవాళ్ళం అక్కడే ఉండేవాళ్ళం ఈ
(29:07) రోజుల్లో మరి అరగంటలో హైదరాబాద్ వద్దాం అరే ఈ సుపానికి దూరం లేదు అసలు ఆ రోజుల్లో ఏమనిపించిదంటే అయ్యో ఇదిఒక గొప్ప ఛాలెంజ్ మన మీద బాధ్యత ఉంది కదా అని మీరు నమ్మరు అంతా కలిపి మీకు ఒక 70 కిలోమీటర్లు ఉంటది అంతే కదా 70 80 కిలోమీటర్లు తీసుకురావడానికి మా తల ప్రాణం తోక్క వచ్చింది. అవన్నీ తెచ్చి ఇక్కడ దింపిన తర్వాత మళ్ళీ కచ్చితంగా 12 రోజులు పట్టింది మాకు అదొక ఆనందం అవ్ అకంప్లిషడ్ అంటామే మీరే చూడండి మనం అనేక సినిమాల్లో వీర సైనికులు సరిహద్దుల్లో ఒక ఎవరు ఎదుర్కొని ఒక సమస్యను ఎదుర్కోవడానికి వ్యూహాత్మకంగా శత్రువు మీద దాడి చేసి ప్రాణాలు పోతాయేమో
(29:47) అని దానికి సిద్ధపడి వాళ్ళు ఆనందంతో విజయాన్ని సాధిస్తారే దానికి వెలకట్టగలమా అలా పోల్చకూడదు నేను నిజంగా చెప్పాంటే అది అత్యంత గౌరవప్రదమైనటువంటి ఆ సైనికులు చేసే చర్య ఇది మేము అంత కాకపోయినా ఎస్ మా లెవెల్లో ఒక గొప్ప ఆనందాన్ని ఇచ్చింది ఏది ఆ జటరోల్లో మదన గోపాల స్వామి 42 టన్నుల ద్వార శాఖలను అతి కష్టం మీద ఊడదీసి కొంచెం తరలించి రాతి మీద లారీ మీద ఎక్కించి కావలసిన చోటకు తరలించామే అది మామూలు కాదు అదిఒక పెద్ద టాస్క్ లాగా అనిపించేది హెర్క్యూలియన్ టాస్క్ అంటాం కదా మాకు మరి అప్పటికి హెర్క్యూ టాస్క్ే అది అలా కొన్ని కొన్ని చిన్న చిన్న సమస్యలు అన్నమాట ఏం పెద్ద
(30:30) సమస్య కాదు మరొకటి చెప్పాలి మీకు ఈయన ఇప్పుడు మన ఐఏఎస్ రమణాచార్య గారు ఉన్నారు ఐడియా ఉందా మీకు ఇదివరకి రమణాచార్య గారుని ప్రభుత్వ సలహాదారుగా ఉన్నారు ఆయన సాంస్కృతిక శాఖ సంచాలకులుగా ఉన్నారు టిటిడిఈఓ గా ఉన్నారు లబ్ద ప్రతిష్టుడు మంచి రచయిత అద్భుతమైనటువంటి వక్త రమణాచార్య గారు తెలియని వాళ్ళు ఎవరు లేరు ఆయన గొప్ప సాంస్కృతిక సారధి.
(30:49) అదిగ అలాంటి రమణాచార్య గారు ఆ రోజుల్లో 1983నా లో ఆయన నాగర్కర్ణలకి ఆర్డిఓ గా ఉండేవారు నాగర్కర్ణలు ఆర్డిఓ ఆర్డిఓ అయితే ఏంది నేను సోమసల్లో గుళ్ళ ఊడతీస్తున్నాను ఊడదీయాలి ఊడదీసింటే ఒక గుడిని ఊడదీయడానికి వెళ్తే ఊళలో వాళ్ళంతా గెడ్డపారులు ఎత్తుకవచ్చేసి నాకు గుండెల మీద కూర్చారు. సుమసల్లోనే తెలియదు అప్పుడు వాళ్ళకి అవగాహన లేదు వాళ్ళు ఏమనుకుంటున్నారు ఈ ఆలయాన్ని ఊడదీసి తీసుకెళ్తారేమో మా ఊరిది ఇది అని వాళ్ళు దే ఆర్ ఓనింగ్ ఇట్ మనం వాళ్ళని అభినందించాలి నిజంగా అయితే వాళ్ళు నన్ని బెదిరించారు ఏమిటంటే ఊడ తీస్తే ఊరుకోమని చిట చివరికి మేమన్నాం మరి గవర్నమెంట్ మాకు ఆ పని అప్ప చెప్పింది
(31:25) మేము ఓడ తీయాల్సింది మొండిగా పోయాము మీరు చెప్పిన ఈ సన్నివేశాలన్నీ సినిమాలో ఇలాంటివి అందుకే పెట్టారు అయితే ఇక్కడ గమ్మత్తనమ్మ ఏం జరిగిందంటే మేమ ఏం చేసామా వీళ్ళు ఇటాగ అంటారు ఏం చేస్తారు అనుకొని బోడ తీసామండి పై నుంచి రెండు రాళ్ళు కింద కూడా వేసాం ఆ సోమసిల్లో వేసేతలకి ఇక అట్టట ప్రతి వాళ్ళు వచ్చి గిడపారలు తీసుకొచ్చారు ఇక నా చుట్టూ అలా పెట్టారు పాపం వాళ్ళ నన్ను ఏం చేయలేదు ఊరికినే బెదిరించడానికి పెట్టారు ఇలా అన్నా వెళ్ళిపోతారుని అసలు మొత్తం సినిమా ఈ సంగతి కొల్లాపూర్ లో రామచంద్ర గారు అని ఒక తాసిీల్దారి ఉండి ఆయన ఇమ్మీడియట్ గా
(31:58) టెలిఫోన్ ద్వారా రమణాచార్య గారికి చెప్పాడు రమణాచార్య గారు గంటన్నర్లో వచ్చేసారమ్మ అక్కడికి ఆయనే వచ్చారు వచ్చి నన్ను నుండి ఆ మీ పేరు ఏమిటి అని అడిగితే నేను శివనాగ రెడ్డి సార్ నేను ఇట్లా పురావ శాఖలో ఉన్నాను శాస్త్రి గారు ఇలా పంపించారు కృష్ణ శాస్త్రి గారు ఈ గుడిని ఓడదేసి ఎందుకంటే ఎగువ తర్లించి కాపాడదాం అన్న ఉద్దేశం కానీ దీన్ని శిధిలం చేద్దామనో లేకపోతే స్వార్థం లేదండి అని చెబితే మీరు అక్కడ ఆగండి అని చెప్పి మీరు ఎవరెవరైతే ఇప్పుడు శివనాగ రెడ్డి గారిని పొడవటానికి వచ్చారో రండి నన్ను పొడవండి ఆయన దేనికి చేస్తున్నాడు ఆయన స్వార్ధానికి
(32:28) చేస్తున్నాడా ఆయన మోడ్యులేషన్ చాలా చక్కగా ఉంటది కదా అద్భుతంగా మాట్లాడాడమ్మా ఆయన సన్నగా ఉండేవారు ఆ రోజుల్లో ఆయన మా ఆర్డిఓ గారు అన్న అన్న తర్వాత ఆయనతో పాటు పోలీసులు కూడా ఇద్దరు ముగ్గురు వచ్చారు తాసిీల్దార్ గారు ఉన్నారు వాళ్ళ సిబ్బంది ఉంది. జీపే మామూలు ఆర్డినరీ జీప్ ఆయనది ఏపీఎం 32 32 అని ఉండేది అన్నమాట 1983 అదిగో ఆయన అలా నిలబడేదలికి కొంచెం తగ్గారు వీళ్ళు తగ్గిన తర్వాత చెప్పండి ఇప్పుడు వద్దంటే మానేస్తాం మాదేముంది మాకు ఇంకా అసలు పనేమ ఉండదు కష్టమే లేదు మాకేం మేలు మీరు చెప్పండి మీ ఆలయాన్ని మీరు మాత్రం మీ ఇల్లు తరలించుకుంటున్నారు
(33:06) పైకి పోయి మీకు నీళ్ళ వద్దని చెప్పి ఎగువను ఉంటున్నారు భద్రత కోసం పశువుల తోలికెళ్ళారు మరి ఆలయాలు రావద్దు ద అని అన్న తర్వాత అంటే దేవుడికి నోరు లేదని మీరు ఇలా ఆ దాడి చేస్తారా ఆ దేవుని నీళ్ళలో నాకు ప్రతి సంవత్సరం నీళ్ళ వస్తాయి దేవుడికి ముక్కు కాదు మొత్తం తల మునిగిపోతుంది నీళ్ళల్లో జల సమాధి కావడం మీకు ఇష్టమా దేవతలు అది ఊరికి మంచిదా అని ఆయన ఒక ఒక 15 20 నిమిషాలు ఒక ఉపన్యాసం ఇస్తే ఆ ధోరణకి వీళ్ళంతా అయ్యో సార్ చెప్పేది నిజం కదా అని అని అయ్యా మేము ఆలోచించకుండా మా గుడికి హాని తలపెట్టారని మేము అపోహ పడ్డాము మీరు ఇలా బో చేసి మళ్ళీ మా ఊళలోనే
(33:51) మేము ఎక్కడ ఉంటామో అక్కడే ఈ ఆలయాన్ని పునర్ నిర్మిస్తామని హామీ ఇచ్చారు కదా ఇక నుంచి శివనాగిరెడ్డి గారికి మేము అన్ని రకాల సహకారం అందిస్తాము అని అన్న తర్వాత అప్పుడు రమణాచార్య గారు మళ్ళీ అగైన్ కొల్లాపూర్ అక్కడి నుంచి నాగర్కరణలో వెళ్ళిపోయారు చూసారా అది గొప్ప ఛాలెంజ్ ఏంది వాళ్ళు చంపడానికే వచ్చారు నన్ను అయితే ఇంకొక రెండు ఛాలెంజ్లు విధులు విధులు నిర్వహించేటప్పుడు రెండు ఛాలెంజ్లు ఎదుర్కున్నా నేను కర్నూల్లో మేము మ్యూజియం కడుతున్నాం.
(34:19) ఈ మునిగిపోయే ఊళ్ళ నుంచి శిల్పాలు శాసనాలు తెచ్చి అక్కడ భద్రపరచడం దాని ఉద్దేశం. అందుకని కడుతుంటే ఏమైందంటే మేము ఊళ్ళన్నీ తిరుగుతాం కదా చాలా ఊళ్ళల్లో పాపం ఇచ్చేవాళ్ళు కొంతమంది ఇవ్వన అనేవాళ్ళు రకరకాలుగా ఉంటాయి. అయితే పాతకోట అని ఒక ఊరు ఉంది నందికొట్టుకూరు తాలూకాలో లోపల పాతకోట. ఆ పాతకోటలో మేము అద్భుతమైన నటరాజు అద్భుతమైనటువంటి కుబేరుడు మళ్ళీ అలాంటి కుబేర శిలుపు నేను చూడలేను అది ఆ రెండు విగ్రహాలని ఎట్లైనా మ్యూజియంలో పెడితే అనేక వందల మంది చూస్తారు రోజు మ్యూజియం వచ్చేవాళ్ళని నేను సుబ్రహ్మణ్యం గారు కలిపి దాన్ని ఏం చేసాం ఊరు బయట ఉంటే ఆలయం బయట ఊడతీసి పెట్టేసారు
(34:56) ఇవన్నీ ఎండకెడుతూ వానకి నడుస్తున్నాయి కదా అని వాటిని ఏం చేసాము ఎక్కించుకున్నాం మేము లారీలో లారీలో ఎక్కించామో లేదో వార్త దావానంలా వ్యాపించి ఊరందరూ వచ్చి మమ్మల్ని మని గట్టిగా యాక్చువల్ గా ఇక అరెస్ట్ చేసేంత పని చేసి వాళ్ళు తీసుకెళ్లి మమ్మల్ని ఒక రూమ్లో పడేశారు. మేము దొంగతనం చేస్తున్నామ అనుకున్నారు గవర్నమెంట్ అని చెప్పినా ఇనల లారీ మీద కూడా గవర్నమెంట్ వెహికల్ అని ఉంది వినలా వాళ్ళు ఏందంటే అరేయ్ మా ఊరి శెల్పాలు మీరు ఎట్లా తీసుకెళ్తారు అని ఆ తీసుక గొడవ చేసేసరికి మమ్మల్ని లోపల వేశారు.
(35:26) 3అ/ఫ అవర్స్ నో భోజనం నథింగ్ మంచి నీళ్లు కూడా ఇవ్వల వీళ్ళు దొంగలు అనుకుంటా బయట బూతులు మాట్లాడుతున్నారు రకరకాలు కానీ వాళ్ళలో ఒక సర్పంచ్ ఆటయానికి వచ్చాడు అరుణా రెడ్డి అని ఒకాయన ఆయన అన్నాడు అరే మనం కనుక్కోవాలి కదా వాళ్ళు అసలు ఐడిలు ఉన్నాయా నిజంగా గవర్నమెంటా కాదా ఏమిటని తెలుసుకుంటే మాకు అవి తరలించడానికి ఆర్డర్ ఇచ్చారు కృష్ణ శాస్త్రి గారు ఓకే అది చూపించాం మేము కిటికీలో నుంచి అది కూడా తలుపులు తీటల ఇచ్చిన తర్వాత వాళ్ళు అరుణా రెడ్డి అని ఆయన కొద్దిగా చదువుకున్న సర్పంచి ఆయన అన్నాడు అరే ఇది గవర్నమెంట్ే కదా వీళ్ళు గవర్నమెంట్ వాళ్ళే కదా అని తలుపు ఓడదేసి
(35:58) మళ్ళీ వాళ్ళు ఇళ్లకి తీసుకెళ్లి మాకు అద్భుతమైన భోజనాలు పెట్టి మేము మా ఉద్దేశం ఇది సార్ ఇక్కడ ఉండాలని కాదు ఇక్కడ ఉంటే మన ఊరికే పరిమితం అవుతుంది ఇది జిల్లాలో ఉంటే జిల్లా మొత్తం నుంచి ప్రజలు చూస్తూ ఉంటారు పరిశోధకులు వస్తారు ఇదిగో ఇది రాష్ట్రకూటుల కాలపు అత్యద్భుత నటరాజ శిల్పం రాష్ట్రకూటుల కాలపు కుబేర శిల్పం ఎక్కడా లేదు దేశంలోనే ఎక్కడా లేని శిల్పం ఇవి రెండిటికీ అంత గుర్తింపు వస్తుంది కింద ఉందా మ్ ఆ విగ్రహం కుబేర విగ్రహం ప్రాతకోట నందికొట్టుకూరు తాలూకా ఈ తొమ్మిదవ శతాబ్దం కర్నూలు జిల్లా అని ఇక్కడ పెడతాం నటరాజుకి కూడా అలాగ పెడతాం చూసారా మీ ఊరు
(36:37) విశ్వవ్యాప్తం అవుతుంది అని చెప్పిన తర్వాత వాళ్ళు నిజమేనని పాపం అత్యంత గౌరవంతో మాకు చక్కటి భోజనాలు పెట్టి వాళ్ళే ఎక్కించి కర్నూల్లో దించడానికి కూడా నలుగురు వ్యక్తులని పంపారు వాళ్ళు అంటే నిజంగా మేము మ్యూజియం లో దింపుతున్నామా లేదా అని కూడా తెలుసుకోవాలి సో అది ఒక ఛాలెంజ్ మరోసారి 80 44 చివర్లో ఇప్పుడు సింగూరు డ్యామ్ ఉంది ఐడియా ఉందా మీకు సింగూరు డ్యామ్ కూడా మునిగిపోతుంది హైదరాబాద్ కి నీళ్ళు తెచ్చేది కదా చాలా ఊళ్ళు మునుగుతున్నాయి అక్కడ మేము తవకాలు చేసాం పరావ శాఖలు అట్లాగే అక్కడక్కడ నెగ్లెక్ట్ అయిన బొమ్మలు తీసుకొస్తున్నాం
(37:08) ఖాదరాబాద్ అని ఒక ఊరు ఉంది ఆందోలు జోగిపేట దాటి లోపలికి వెళ్తే ఖదరాబాద్ అంటారు దాన్ని అక్కడ ఇట్లాగే ఏం చేసామంటే రోడ్ అమ్మటే పడి ఉన్నటువంటి కళ్యాణి చాళ గారి శిల్పాలు శాసనాలు అలాగే స్తంభాలు ఇవన్నీ ఊరికినే పడి ఉన్నాయి గుళ్ళది పాడలేవు ఎప్పటి నుంచో ఒక నాలుగుైదు అలా ఉన్నాయి. అవి ఉన్నాయి కదా అని మేము ఎక్కించుకొని జీపులో వేసుకొని వస్తున్నామ అమ్మ మళ్ళీ అడ్డగించారు తీసుకెళ్లి లోపల వేశారు.
(37:30) అసలు మీరు అంటే తెలియదు కదా పాపం వాళ్ళకి మేమే ముందు ఆ సర్పంచ్కో ఎవరికో చెప్పి ముందుగా అలా చేసి ఉంటే ఈ గొడవలు వచ్చేవి కాదు మేమే ఏందంటే అయ్యో అక్కడ ఉన్నాయి కదా కింద పడిన ఎవరు పట్టించుకోవట్లేదు దాని వచ్చాయి మన పని మనం చేసుకో అయితే మళ్ళీ అక్కడ మమ్మల్ని లోపల వేశారు లోపల వేసి బానించి ఇది చేసేసరికి ఈ వార్త అట్టట్ట అప్పుడు రాజనరసింహ గారు ఇప్పుడు మినిస్టర్ గారు మినిస్టర్ గారు రాజనరసింహ గారు ఉన్నారు కదా దామోదరం ఆయనకి తెలిసిందండి తెలిసిన తర్వాత అరేయ్ ఏం జరిగింది నేను కూడా వస్తాను పండి అని ఆయన వచ్చి మమ్మల్ని చూసినాక మేము ఆర్కియాలజీ డిపార్ట్మెంట్ ఏంటని తెలిసిన
(37:59) తర్వాత పాపం ఆయన మళ్ళీ అదే రకంగా మమ్మల్ని బయటకి విడిపించి ఆ బొమ్మలన్నీ మళ్ళీ మేము జోరాల ప్రాజెక్ట్ దగ్గర డౌన్ అన్లోడ్ చేసిందాక పంపించారు. మామూలు చెప్పండి ప్రాణాల మీదకు వచ్చినటువంటి సందర్భాలు అవి అసలు అలాంటి సవాలు నాకు తెలిసి మీరు చెప్తున్నప్పటి నుంచి చూసినట్టయితే అంటే మాకే కాదమ్మా అసలు ఇంకొక ముచ్చట ఒకటి ఉంది నాగార్జున సాగర్లో టిఎన్ రామచందర్ గారిని 1937 38 లో త్రవకాలు చేస్తున్నప్పుడు వాళ్ళ భార్య ఆయన కలిపి ఒక టెంట్ లో ఉండేవాళ్ళు భార్య ఆయనకి భోజనం పెట్టింది ఆయనతో పాటు ఎవరో అతిధులు వచ్చారు వాళ్ళకి భోజనం పెట్టిన తర్వాత వాళ్ళు తిన్న తర్వాత
(38:35) అప్పట్లో ఆకుల్లో తినేవాళ్ళు కదా ఈ ఆకు ఆకుల్ని వేసిద్దామని పెరట్లోకి వెళ్ళింది ఆవిడ మళ్ళీ రాలా పులి తీసుకెళ్ళిపోయింది ఆవిడని ఈయనేమో ఇంకా రాలేదఏమిటిరా వస్తుంది వస్తుంది అని భార్య రాలేదుఅని పేరు పిలుస్తున్నాడు ఆవిడ రావడంలా ఎందుకు ఇలా జరిగింది అని చూసి చూస్తే ఏముంది ఆ పులి లాక్కెళ్ళిపోయింది. ఎవరో అతి కష్టం మీద దూరంగా చూసి అరుచుకుంటూ అరుచుకుంటూ ఉంటే వీళ్ళు అక్కడికి వెళ్తే ఆమె అప్పటికే చనిపోయింది.
(39:01) చూశారా ఎంతమంది పురావస్తు శాస్త్రవేత్తలు తమ జీవితంలో విలువైనటువంటి వాటిని ఆ కోల్పోయారో విధి నిర్వహణలో భాగంగా అలా అనేక గాధలు ఉన్నాయి కథలు ఉన్నాయి చాలా చాలా సమస్యలని ఎదుర్కొన్నారు సర్ అది చెప్తుంటే మాకు వినసంపుగా ఉందేమో అనిపించింది మాకేమనిపించుదంటే ఒకసారి కొండ మీద ఎక్కేస్తాం అక్కడ శిలాయు చిత్రకాన్ని జర్రం జరుతాం ప్రాణం మీద కూర్చుంది 400 అడుగులు ఉంటది 300 అడుగులు ఉంటది తెలీదు అదృష్టవశేస్తూ బయటికి వస్తాం ఒకసారి జారిపోతాం అతి కష్టం మీద నిలబడతాం ఇది నేనేదో గ్లోరిఫై చేయాలని చెవట్లేదు ఇలా మాకు ఏమనిపించుదంటే ఒక కొత్తది అనుకుంటున్నాం కదా అన్న దాంట్లో ఏకాగ్రతలో
(39:42) మునిగిపోయి ఉంటామే కానీ ప్రమాదం పొంచి ఉందనేది కూడా మాకు అప్పుడు అనిపించదు. అదిగో అలా ఎంతో మంది శాస్త్రవేత్తలు ఎంతో మంది చరిత్రకారులు మరి మీరు ఈ జర్నీలో మీరు చేపట్టినటువంటి ప్రాజెక్టులు అవ్వనివ్వండి అది ఏ జిల్లాలో అయినప్పటికీ కూడా ఆ ప్రాజెక్టుల్లో మీరు చేస్తున్నప్పుడు ఎలాంటి సవాలను ఎదుర్కున్నారు అండ్ దాంతో పాటు ఏమేమ కనుగొన్నారు అప్పుడుఉన్న సిచువేషన్స్ ఏంటో మాకోసం ఒకసారి అంటే కనుక్కోవడం అనేది ఏందంటే ఆలయాన్ని ఓడదీసేటప్పుడు అనేక కొత్త విషయాలు మేము శిల్ప కళాశాలలో చదివేటప్పుడు ఏమో థియరీ థియరీే కదా ఈ ఆలయం ఎట్టు ఉంటది దీన్నో ందించాలి దాని
(40:18) మీద ఎట్ట పెట్టాలి శిఖరం ఎట్ట కట్టాలి దానికి ముందు ప్రొజెక్షన్ చేయాలి స్తంభాలని ఇలా నిలబెట్టాలి దాని మీద దూలాలు నిలబెట్టాలి దూలాల తర్వాత కప్పు వేయాలి ఈ దూలాలు కూడా దాంట్లో ఒక్కొక్కటి ఒకరక మామూలుగా మనం చూస్తున్నట్టు ఉండవు ఇట్లా మీకుఎ ఆకారంలో జాయింట్ ఉంటది దాంట్లోఎక్స్ మాదిరిగా చెక్కుతారున్నమాట పెడితేనే నాలుగు ఇటు వచ్చే బీమ ఇటు వచ్చే బీమ ఇటువచ్చే ఉంటాయి కదా అలా ఉంటాయి కప్పు అసలు అత్యంత నైపుణ్యంతోనే కప్పుని తీర్దితారు మళ్ళీ ఒక రాయి మీద ఒక రాయిని పొందించేటప్పుడు పైనుంచి కిందకి ఒక సిలిండర్ ఉంటుంది దీని కింద గుంటు ఉంటుంది అది వచ్చి దాంట్లో
(40:49) ఇరుకుపోయి ఎవరికీ కనిపించదు. అలా అంటే దృఢత్వం కోసం చేసినటువంటి సాంకేతిక విషయాలు మేము ఈ ఊడదీసేటప్పుడు మళ్ళీ పునర్నిర్మించేటప్పుడు తెలుసుకోగలిగాము. అది ఇప్పుడు ఆధునికంగా నిర్మించే ఆలయ నిర్మాణ క్రమంలో మాకు చాలా ఉపయోగపడుతుంది అన్నమాట. మీరు చేపట్టిన ఈ కార్యక్రమాలకు సంబంధించి నిర్మాణానికి సంబంధించి ఏదైతే ఉందో ఇంత పెద్ద ప్రాజెక్ట్ నాకు వచ్చిందే అని హ్యాపీగా ఫీల్ అయిన ప్రాజెక్టులు ఏమైనా ఉన్నాయా అంటే చెప్పానే ఇప్పుడు సోమశల దేవాలయాల్లో ఇంతఎత్తు మట్టి పూడుకని ఉండేది పాములు పుట్టలు ఉండేయి పాములు ఉండేయి పైన గబ్బిలాలు ఉండేయి ఎవ్వరు పోయేవాళ్ళు కాదు
(41:28) కనీసం తొంగి చూటానికి కూడా సహసించేవాళ్ళు కాదు అలాంటి ఆలయాలని మేము ఊడదీసి మట్టి తొలగించి నేల రాళ్లతో సహా తరలించి ఎగువ పునర్నిర్మించినప్పుడు 1991 మొట్టమొదటిసారి కృష్ణ పుష్కరాలు జరుగుతున్న నేపథ్యంలో అప్పుడు ఎల్వి సుబ్రహ్మణ్యం గారు మహబూబ్ నగర్ జిల్లా కలెక్టర్ గా ఉండేవాడు. ఆయన ఘాట్లు నిర్మించి మొట్టమొదటిసారి సోమసిరిలో కూడా కృష్ణా పుష్కరాల సందర్భంగా స్నానాలు చేయొచ్చు అని వందల మంది వేల మంది ఆ రోజు దాదాపుగా ఆ 12 రోజుల్లో ఐదు నుంచి ఆరు లక్షల మంది జనం వచ్చారు నేను అక్కడ మునిగిపోయే ఆలయాల్ని కృష్ణ శాస్త్రి గారి పుణ్యమా అంటూ నేను ఎగువన పునర్నిర్మించాను
(42:13) కదా ఆ రోజుల్లో నా కళ్ళల్లో మామూలు ఆనందం కాదు అందరూ చాలామంది మిత్రబృందం కూడా వచ్చారు కానీ వాళ్ళందరికంటే నాకు అరే సిధిలమైన ఆలయాలను పదిలం చేస్తే అంతకుముందు సిధిలాలుగా ఉన్నటువంటి ఆలయాల్లో దేవుడు కూడా ఉండటానికి ఇష్టపడనటువంటి నేపథ్యంలో ఈరోజు చూశరా జ్యోతిర్లింగాలుగా లలితా సోమేశ్వర స్వామి దేవాలయ సముదాయంగా లక్షలాది మంది భక్తులకు ఒక ఆధ్యాత్మిక ఆనందాన్ని ఇచ్చేటువంటి నెలవుగా రూపు దిద్దుకుందే అది నేను చేశాను కదా అన్న ఆనందానికి అవధులు లేవున్నమాట అది మనం డబ్బులతో కొలవలేం.
(42:59) మరి ఒక పురావాస్తు వ్యవస్థాపకుడిగా ఎన్నో నిర్మాణాలు చూసిఉంటారు ఎన్నో గుడులు చూసిఉంటారు మీ మీ జర్నీలో ఏదైనా సరే ఫలానా ఈ గుడిని నాకు నిర్మించే అవకాశాన్ని రాలేదే అని ఫీల్ అయిన సందర్భాలు ఉన్నాయి. అది ఉంది ఎందుకు లేదు చెప్పంటారా 1978లో నేను ఎప్పుడైతే ఆ జూలై ఒకటవ తేదీన అలంపూర్లో ఉద్యోగంలో చేరాను అది దేవాదాయ శాఖలో కానీ అత్యంత సుందర తరంగా కడు రమ్యంగా రేఖానాగర ప్రసాదంలో అంబర చుంబిత విమానంగా భాసిల్లుతున్న కోడలి సంగమేశ్వరాలయం కృష్ణ తుంగభద్ర రెండు నదులు కలుస్తాయి అక్కడ చాలుక్య ప్రభు ఆలయాన్ని నిర్మించాడు అత్యంత ఎత్తైనది అత్యంత విశాలమైనది చుట్టూ
(43:45) ప్రాకారంతో నిర్మించి బ్యూటిఫుల్ టెంపుల్ కోడలు సంగమించరాల అది కేంద్ర పురావస్తు శాఖ వారు దాన్ని ఊడదీసి పునర్నిర్మించే పని వాళ్ళకి అప్పగించారు అబ్బా జారిపోయిందే అన్నంత బాధ కలిగింది. అది నేనే చేస్తే ఎంత బాగుండు అన్న బాధ కలిగింది. అయినా సరే వాళ్ళు కూడా అత్యంత సాంకేతిక నైపుణ్యంతో ఉన్నది ఉన్నట్లుగా మళ్ళీ పునర్నిర్మించి రికార్డు సృష్టించి అభినందనలు పొందారు భారత పురావస్తు సర్వేక్షణ సంస్థ ఏఎస్ఐ వాళ్ళు అలంపూర్లో నిర్మించిన కోడలి సంగమేశ్వరయ్య ఆలయ పునర్నిర్మాణాన్ని విజయవంతంగా నిర్వర్తించి ఇప్పుడు ఎన్నో గుడులు ఉన్నాయి కొన్నిటికి
(44:26) నిర్మాణాలు సరిగ్గా ఉండవు అలాగే అదే ఏ స్థితిలో ఉంటాయో ఆ స్థితిలోనే ఇప్పటికే రన్ చేస్తున్న ున్న సందర్భాలు ఉన్నాయి అలాగే కొన్నింటికి అసలు గుడులే ఉండవు అక్కడి వరకి ముఖ్యంగా గ్రామాల్లో అయితే ఎప్పటి నుంచో వస్తున్నప్పటికీ వాళ్ళక ఒకవేళ వాళ్ళ అది ఏదైనా సరే వాళ్ళ దేవతా మూర్తులు ఏవైనా సరే అవి చిన్నగా అదే విధంగా ఉంటాయి మరి వాటిని ఎందుకు నిర్మించే పనిలో పడలేదు అంటే అసలు ఇది కూడా మంచి ప్రశ్న అమ్మా ఎక్కడ దాక ఎందుకో మీరు జడ్చర్లు ఉంది.
(44:53) అసలు జడ్చర్లు మీరు ఎప్పుడైనా కొండఎక్కారా నరసింహ స్వామి దేవాలయం పైన ఉంటది. ఆ జడ్చర్ల మీద కోట ఉంది కళ్యాణి చాలుకల కాలం నాటి కోట ఉంది ఎవ్వరు చూడరు అనేక శిల్పాలు ఉన్నాయి రాతికి చెక్కిన బొమ్మలు ఉన్నాయి అది తర్వాత అక్కడ ఆదిమానవుని ఆవాసాలు ఉన్నాయి ఇన్ని ఉన్నాయి ఒక జడ్చర్లు నేను చెప్పేది జడ్చర్లకు కొంచెం ఇంకో కూతవేటు దూరంలో గంగాపురం అని ఒక ఊరు ఉంటుంది.
(45:17) ఆ గంగాపురం దగ్గర ఇటు పక్క గొల్లత్తగుడి గంగాపురం లోపల అనేక ఆలయాలు తెలంగాణ మొత్తానికి సంబంధించి ఒకే ఒక పంచాయతన ఆలయం చెన్నకేశవాలయం పంచాయతనం అంటే నాలుగు ముళ్ళ నాలుగు శివుడికి మళ్ళీ అమ్మవారికి గణపతికి సూర్యుడికి నాలుగు గుళ్ళు మధ్యలో చెన్నకేశవుడికి ఏమి అత్యంత రూప లావణ్యంగా ఉంటుందమ్మా అది మరి ఆ ఆలయం చుట్టూ ప్రాకారం ఉంది ప్రాకారం వెలుపల అద్భుతమైన లోపల ఆలయాలు ఉన్నాయి అవన్నీ సిధిలాలుగా ఉన్నాయి ఈ ఆలయం ఒక్కటే ఏదో కొంచెం కొంచం పోజులుకుంది దాని మీద కట్టినటువంటి ఆ శిఖరాలు దానికి తగినవి కాదు ఎప్పుడో పడిపోయినయి పడిపోతే కొద్దిపాటు ఏదో శిఖరాలు కట్టుకున్నారు అది
(45:53) దానికి సూటు కాదన్నమాట సూటు కాదు అదిగో అలాంటివి గుర్తించి మనం దాన్ని సరిచేయవలసిన బాధ్యత ప్రభుత్వం మీద ఉన్నమాట నిజమే ఇది ఒక ఎత్తు అయితే చాలా వాళ్ళల్లో మీరు అనట్టుగానే చాలా ఆలయాలు సిధిలం అలాగే ఉన్నాయి నేను అందుకని ఇటీవల ఒక బుక్ రాశను తెలంగాణ సిధిలాలు వేదాభరిత కథనాలు అని మ్ ఆయన డెక్కన్ హెరిటేజ్ అకాడమీ అధ్యక్షుడైనటువంటి ఎం వేదకుమార్ గారు ప్రింట్ చేశారు దాన్ని అలా వేదాభరిత కథనాలు అవి ఒక్కొక్క కూడి బాధపడుతుంది అయ్యో నన్ను పట్టించుకోవట్లేదు మీరు అని ఇప్పుడు హెరిటేజ్ అన్నారు కాబట్టి ఆ హెరిటేజ్ కి సంబంధించి అసలు మీ బాధ్యతలు
(46:30) ఏంటి అంటే నా బాధ్యతల కంటే కూడా మనం ఏమంటామ అంటే ఎంతసేపు ప్రభుత్వాన్ని నిందించకుండా ఎందుకు ప్రభుత్వం చేయలేదు అని అనుకోకుండా మనం కూడా ఆ సామాజికంగా ఒక కొద్దిపాటి అవగాహనతో ఇది ఉమ్మడి సొత్తు ఆలయం దేవుడి పెళ్లికి అంద అందరూ పెద్దలు అంటాం అవునా కదా అంటే ఏంటి దేవుడి పెళ్లికి అందరూ పెద్దలే ఎవరు పిలవాల్సిన పని లేదు వెళ్తాం అలాగే ఇలా ఆలయాలు ఒకప్పుడు వెలుగొంది ఆ వెలుగొందినటువంటి ఆలయాలు ఇవాళ కునారిళ్లుతుంటే మనం చూడకూడదు కదా కొద్దిపాటి సహకారంతో మనకు మనమే ముందు ఆలయాన్ని పరిశుభ్రంగా ఉంచుకోవటం రెండు ఆలయంలో నిత్య ధూప దీప అర్చనలు జరగటం మూడు
(47:10) ఎక్కడైనా ఒక రాయి కొంచెం వరిగినా లేక పగులిచ్చిన దాన్ని అప్పటికప్పుడే బౌ చేసుకోగలగడం ఇలా ప్రజలే మమేకంగా చేసుకోగలిగితే వారి అపురూపమైన వెలకట్టలేని పురావస్తు వారసత్వ సంపదను కాపాడటమే కాక భావితరాలకు అందించడానికి కూడా సహకరించిన వాళ్ళు అవుతారు కదా కరెక్టే మీరు పురావాస్తు వ్యవస్థాపకుడిగా అలా మీరు రోల్ చేస్తున్నప్పుడు ఆ ప్రయాణంలో ఇప్పుడు అలా మెల్లమెల్లగా కాకతీయ హెరిటేజ్ కి సంబంధించి దీంట్లో కూడా వచ్చారు అక్కడికి జాయిన్ అయిన తర్వాత తవాత మీకు మరికొన్ని అంటే ఒక హోదా హోదా పెరుగుతుంది బాధ్యతలు పెరుగుతాయి రెస్పాన్సిబిలిటీ పెరుగుతుంది ఒక రైట్ కూడా వస్తుందంటే మీరు
(47:50) ఒక చేసే అవకాశం కూడా మీ చేతుల్లో ఉంటుంది. మరి అలాంటి టైంలో మీరేం చేంజెస్ తీసుకొచ్చారు ఆ ఇక్కడ ఒక్కొక్క విషయం చెప్పాలి వ్యక్తిగతంగా అని కాదు కానీ నేను పురాత శాఖ వచ్చిన తర్వాత ఎంఏ ఆర్కియాలజీ చేశాను దూర విద్య ద్వారా అట్లాగే కేంద్రీయ విశ్వవిద్యాలయం హైదరాబాద్ సెంట్రల్ యూనివర్సిటీలో పిహెచ్డి చేశాను అది కొంచెం గర్వకారణంగానే ఉంటుంది.
(48:11) సెంట్రల్ యూనివర్సిటీలో ఎక్కడ ఒక శిల్పి సెంట్రల్ యూనివర్సిటీకి వెళ్ళడం ఏమిటి పిహెచ్డి చేయడం అనిపించుద్ది కదా అయినా కూడా కష్టపడి ఐదు సంవత్సరాల తర్వాత మీరు ఆ రోజుల్లోనే ఇది చేయడమే మాకు ఇప్పటికి ఆశ్చర్యంగా ఉంది ఎప్పుడో 30 ఏళ్ల కింద అయితే అది అయిన తర్వాత నాకు ఏమైంది మీరు చూశరు కదా ఇట్లా వృత్తిపరంగా నైపుణ్యం పెరిగింది క్వాలిఫికేషన్స్ పెరిగాయి కానీ నాకు ప్రమోషన్ రాలే నేను ఏ ఉద్యోగంలో చేరానో అదే ఉద్యోగంలో రిటైర్ అయ్యా నాకు బాధ లేదు ఎందుకు బాధ లేదు చెప్పండి చెప్పలేము అవకాశం ఉంటే వచ్చిఉండేది అవకాశం లేదు రాలేదు ఏముంది దాంట్లో దానికి చింతించాల్సిన పని లేదు కానీ నిజంగా
(48:48) చెప్పాలంటే నేను అలా పురావసు జాగలో చేరిన తర్వాత చరిత్ర సంస్కృతి శాసనాలు నాణాలు ఒకటఏమిటి వారసత్వం ఇలా అనేక విషయాలను నేర్చుకోగలిగానే నాకు అదే ప్రమోషన్ అనుకున్నాను నేను నిజం కదా మరి ఇవాళ్ళ అనేక పుస్తకాలు రాశను ఎందుకు రాశను నాకు తెలిసినటువంటి దాన్ని నలుగురికి పంచుకోవాలి ఎంతో మంది గతకాలంలో పెద్దలు వాళ్ళ అనుభవాలన్నీ పుస్తకాల ద్వారా మనకు పంచారు.
(49:16) తద్వారా మనం విజ్ఞానాన్ని సంతరించుకున్నాం. మరి మాకు కూడా అదే బాధ్యత ఉంది చేయాలి అన్న ఉద్దేశంతో రైట్ ఇప్పుడున్న జనరేషన్ లో అసలు ఇలాంటి ఒక వృత్తి ఉంటుందని దానికి ఒక కోర్స్ ఉంటుందని అది మనం చదవాలని అసలు ఎవరికీ మైండ్ లో ధ్యాస కూడా లేదు ఎట్టు తిరిగి ఇంజనీరింగ్ ఎంబిబిఎస్ డాక్టర్ ఇంకా వెళితే ఈ డిజిటల్ యుగం వచ్చిన తర్వాత వీటిల్లో చేద్దాం అనుకుంటున్నారు తప్పించి ఇలాంటి కలలు ఉంటాయి వీటిలో కూడా భవిష్యత్తు ఉంటుంది ఇది కూడా ఒక వృత్తి అని చెప్పేసి ఈరోజు జనరేషన్ పిల్లలకి తెలియదు అలాంటి ఈ జనరేషన్ వాళ్ళకి మీరు ఇచ్చే మెసేజ్ మెసేజ్ ఏంటంటే చాలా మంది ఇందాకనే నాకే
(49:51) పిల్లల్ని ఇవ్వడానికి ఎవరు ముందుకు రాలే ఆ రోజులో నాకే అంటే నేను పెద్ద కింగ్నా తెలిీదు అంటే ఒక శిల్పిగా పిల్లల్ని ఇవ్వడానికి ఎవరు ముందుకు రాని నేపథ్యంలో ఆ వృత్తికి ఇంత గౌరవం ఉందా అని అనిపించేది అప్పట్లో అయ్యో సమాజంలో ఏం గౌరవం లేదని కానీ మరోవైపు చూస్తే పద్మశ్రీ గణపతి స్థపతి గారికి మామూలు చీఫ్ మినిస్టర్స్ లేసి నిలబడేవాళ్ళు ఆయన వస్తే ఇంకా ఇతర పెద్ద పెద్ద స్థపలు కూడా అలాగే చేశారు స్థపతికేమో విలువ ఉంటుంది.
(50:20) మామూలుగా ఉండేటువంటి శిల్పులకి గౌరవం లేదు. వీళ్ళని కూలి వాళ్ళకంటే హీనంగా చూస్తాం. అది ఎందుకు వస్తుంది అంటే సమాజంలో అవగాహన లేక కల్పించక లేక అంటే ప్రతివాడిని నిందించుకుంటూ పోతే మనం ఏం చేయలేం మనం ఏం చేయాలి కనీసం శిల్పం ఆలయం దాని గొప్పతనం రకాల శిల్పులు వీళ్ళ నైపుణ్యం అలా వాళ్ళు ఆనాడు కట్టినటువంటి అత్యద్భుత తంజావూరు దేవాలయం అహో ఖజురహో అన్నట్టుగా ఖజోరహో దేవాలయం ఇలా ఎన్నో ఆలయాలు హంపి సిధిలాలు మధురై మీనాక్షి దేవాలయం ఇలా ఇన్ని ఆలయాల్ని కట్టినప్పుడు మరి వాటినించ చూడటానికి ప్రపంచం నలుమూలల నుంచి వస్తున్నారే అవన్నీ ఎవరు సృజించారు ఎవరు
(51:00) కట్టారు ఎవరి చెమట ఆ బిందువుల పరిమళాలు వెదజల్లగా ఈ ఆలయ ఆ రాళ్ళన్నీ ఒక్కొక్కటిగా ఏరుకొని అవే కూర్చుకొని అవే పేర్చుకొని అవే అత్యున్నత శిఖరాలుగా తీర్చిదిద్ది ఆ మండపాలలో సుందరతరమైన శిల్పాలను పొందించుకున్నాయే అవన్నీ కూడా శిల్పుల సూచన గాక మరేమిటి చెప్పండి. ండి చాలా గొప్ప గొప్పగా ఉంది ఆ సందేశం ఏమిటి అంటే నేను ఇవ్వాళ కూడా నాకు ఈ వయసులో అంటే 71 ఏళ్ళ వయసులో శిల్పిగా చాలా గౌరవిస్తున్నారు.
(51:36) ఈ యంగ్స్టర్స్ కూడా నేను చేరిన తర్వాత చాలా మంది చేరారు ఇప్పుడు మాలాగా గవర్నమెంట్ ఉద్యోగాలు చేయాలని ఎవరు అనుకోవట్లేదు. నేను ఆలయాలు నిర్మిస్తాను నేను శిల్ప కళాశాలలు పెట్టుకుంటాను అందరికీ దేవతా మూర్తులను అందిస్తాను నా దగ్గర 10 మంది బతుకుతారు అన్నటువంటి ఒక చక్కని స్టార్టప్లు వచ్చినయి శిల్పి స్టార్టప్లు ఇవి మీరు ఆశ్చర్యపోతారు అసలు సో నేను ఇచ్చే సందేశం ఏమిటంటే ప్రతి వృత్తికి ఎవరి వృత్తి ఎవరి కులం వారికి గొప్పే కదా అలాగే ఏ వృత్తిలోనైనా సరే మమేకంగా అంకిత భావంతో నైపుణ్యాన్ని పెంచుకుంటే ఆ గౌరవం వెలకట్టలేనిది అది ఏదైనా సరే శిల్పులు కూడా ఆ విషయంలో
(52:20) వెనక పడలేదు వాళ్ళకు కూడా గౌరవం దక్కుతుంది అని సందేశం ఇస్తున్న శిల్పులు ఇంకా పెరగాలి ఇంకా పెరగాలి పెరిగినప్పుడు మాత్రమే ఏమవుతుందంటే వాటిని సిధిల దేవాలయను పునరుద్ధరిస్తామే పదిలిపడం జీర్ణోద్ధరణ అంటాం ఆ జీర్ణోద్ధరణ చేయాలంటే కొద్దిపాటి చారిత్రక పరిజ్ఞానం ఇంకా అలాగే శిల్ప ఆగమ శాస్త్రాల్లో జీర్ణోద్ధరణకు సంబంధించిన ప్రక్రియలు ఏమిటి అన్నటువంటి విషయాలు కూడా తెలుసుకున్నప్పుడు సగ్గా చేయగలుగుతారు.
(52:48) ఈ విషయంగా నేను బాధ్యతగా ఆలయ నిర్మాణం ప్రసాద లక్ష్మి అని నా మిత్రుడు డాక్టర్ సుబ్రహ్మణ్యం రాస్తే దానికి నేను సంపాదకత్వం వహించి నలుగురికి తెలియజేశాను. ఆ తర్వాత ఇప్పుడు జీర్ణోద్ధరణ శిల్ప ఆగమ శాస్త్రాల్లో శాస్త్రాల్లో జీర్ణోద్ధరణ మహా కుంభాభిషేకం అని నేను మళ్ళీ ఇప్పుడు రామానుజ విగ్రహాన్ని ఆ ఒక స్థాపతి ఉన్నాడు రామానుజ విగ్రహం ఉంది కదా యక్త అక్కడ సమతామూర్తి దానికి డిఎన్వి ప్రసాద్ స్థపతి అని ఆయన ఇంకా నాకు చాలా మంది ఉన్నారు ఎవరంటే సుధాకర్ సింగ్ అని ఆ తర్వాత ఇంకా వెంకట్ రెడ్డి అని కొంతమంది ఇప్పుడు కొద్ది కొద్దిగా పైకి వచ్చేటువంటి వాళ్ళు ఉన్నారు
(53:26) వాళ్ళ వాళ్ళందరూ కూడా వృత్తిని నిజంగానే నమ్మి గౌరవప్రదంగానే తల ఎత్తుకునేలా కొత్త కొత్త నిర్మాణ ప్రక్రియల్ని అందులో చొప్పించుకుంటూ నలుగురిని మెప్పించేలా ఆలయాలు నిర్మిస్తున్నారు పేరు గడించారు మరి కొంతమంది శిల్పులకు జీవనోపాధిని ఇస్తున్నారు వాళ్ళందరికీ నేను చెప్పేది ఏమిటి అంటే నిరుత్సాహం అనే దాన్ని ఎప్పుడూ రానివ్వకుండా జీవితం అనేది ఒక గ్రాఫ్ గా అనుకుంటే పడి పడి లెగోటాలు ఎప్పుడూ ఉంటాయి కానీ మనం బాధ్యతగా స్వీకరించినప్పుడు మాత్రమే ఆ ఆనందాన్ని చవి చూడగలుగుతాము అని నేను చెబుతాను అంతకంటే ఆ శివనాగ రెడ్డి గారు అమ్మ
(54:09) ప్లీజ్ ఇండియా ఫౌండేషన్ సయు అని చెప్పి నేను ప్రారంభాన్ని ఇంటర్వ్యూకి ప్రారంభం ముందే నేను అది మెన్షన్ చేశాను అసలు ప్లీజ్ ఇండియా ఫౌండేషన్ అంటే ఏంటి అంటే ఒక వ్యవస్థ వాస్తుశాస్త్ర వ్యవస్థాపకుడిగా అసలు దానికి దీనికి లింక్ ఏంటి మంచి ప్రశ్న ఏమిటంటే నేను పురాత శాఖలో 2000 13 లో రిటైర్ అయ్యాను. రిటైర్ అయిన తర్వాత ప్రభుత్వం నాకు ఆ అంటే మళ్ళీ అపాయింట్ చేసింది ఎక్కడ స్టేట్ ఆర్ట్ గ్యాలరీ డైరెక్టర్ గా ఆ తర్వాత మళ్ళీ ఆ అప్పటి పురా ఏపీ టూరిజం డెవలప్మెంట్ కార్పొరేషన్ లో ఓఎస్డి గా ఆ తర్వాత మళ్ళీ నేను శిల్పారామల వైఎస్డి గా ఇట్లా చేస్తూ
(54:43) ఉండేవాడిని అంతకుముందు మళ్ళీ ఎన్ఐటి హెచ్ఎం డైరెక్టర్ గా కూడా నేషనల్ ఇస్ ఆఫ్ టూరిజం అండ్ హాస్పిటాలిటీ ఇలా రిటైర్ అయినా కూడా నాకు చాలా అవకాశాలు వచ్చాయి అవి చేస్తూ ఉండేవాడిని ఆ చేస్తూ ఉండంగా స్టేట్ ఆర్టిలిటీ డైరెక్టర్ గా ఉండంగా విజయవాడలో లో ఉన్నటువంటి మహాలక్ష్మీ సంస్థల అధినేత వై హరిశ్చంద్ర ప్రసాద్ గారు ఏర్లగడ్డ హరిశ్చంద్ర ప్రసాద్ గారు నన్ను ఆహ్వానించారు అయ్యా విజయవాడ వస్తే మనం ఒక కల్చరల్ సెంటర్ ఆఫ్ విజయవాడని నేను పెడుతున్నాను దానికి మీరు సఈఓ గా రావాలని నాకు ఆశ్చర్యం వేసింది ఒక శిల్పి ఏమిటి సఈఓ ఏమిటి ఊహకందనటువంటిది
(55:14) అప్పటికే నేను ఎగ్జిక్యూటివ్ ఎంబిఏ కూడా చేసి ఉన్నా ఎంఏ టూరిజం చేసి ఉన్నా అంటే అర్హతలు గురించి కాదు గానీ అసలు అలాంటి ఆలోచన ఆయనకి వచ్చినందుకు నాకు ఆశ్చర్యం వేసింది. సరేనండి అప్పుడు నేను కొంచెం ప్రభుత్వం దగ్గర అనుమతి తీసుకొని ఇక్కడ రిజైన్ చేసి అప్పుడే రాష్ట్రం కూడా విడిపోయింది. విజయవాడ వెళ్ళాను విజయవాడలో విజయ కల్చర్ సెంటర్ విజయవాడ అని పెట్టాం అది విజయవాడ అండ్ అమరావతి అయింది.
(55:36) ఆ తర్వాత అట్లా ఐదు సంవత్సరాలు అక్కడ ప్రతి రోజు కల్చర్ ప్రోగ్రామ్స్ చేస్తూ ఉండేవాళ్ళం ఊళ్ళు తిరిగి అంటే ఎవరు పట్టించుకొని నిరాదన గురైన అద్భుత శిల్పాలు శాసనాలు సిధిలాలు వాటన్నిటిని సందర్శించి స్థానిక ప్రజలకి అవగాహన కల్పించి వాటిని వాళ్ళే కాపాడుకునేట్లుగా చాలా ఊళలు తిరిగాను అన్నమాట అక్కడ విజయవాడలో ఇక్కడ కూడా అప్పుడు ఏమైంది కరోనా కరోనా తర్వాత అక్కడ ఇబ్బంది అయి మళ్ళీ ఇటు వచ్చేసాం ఇబ్బంది అంటే ఆగిపోయింది ఆగిపోయా పనులు ఆగిపోయాయి ఇంకా ఇంకా హైదరాబాద్ వచ్చి కొంచెం దీన్ని కొద్దిగా పెంచుదాం అన్న ఉద్దేశంతో ఆ హరిశ్చంద్ర ప్రసాద్ గారి వైఫ్ ఆవిడ ఎవరంటే
(56:13) చైత పర్సన్ దీనికి ప్లీచ్ ఇండియా ఫౌండేషన్ అనేది ప్లీచ్ అంటే పి అంటేనేమో ప్రిజర్వ్ ప్రిజర్వ్ ప్రిజర్వ్ ఎల్ అంటే లెర్న్ ఓకే ఏ అంటే ఆర్ట్ ఆ ఈ అంటేనేమో ఎడ్యుకేట్ సి అంటే కల్చర్ హెచ్ అంటే హెరిటేజ్ ప్లీజ్ అదే ఆ ప్లీజ్ అనేది ఎందుకు వచ్చిందని నాకు కూడా మక్రోని అది ఆవిడకి చాలా ఇష్టం అయ్యో మనం ఇంత అద్భుతమైన వరసత్వం ఉంది కదా మనం ప్రెజెంట్ డే జనరేషన్ కి కనెక్ట్ చేయకపోతే ఉపయోగం ఏముంది అని ప్రిజర్వ్ హెరిటేజ్ ఫర్ పోస్టరిటీ అనే కార్యక్రమానికి శ్రీకారం చుట్టి ఇక్కడికి వచ్చి దాదాపుగా భారతదేశం మొత్తం మీద ఎన్నగల ఎంచగల మెచ్చగల 250 పురావస్తు
(56:56) స్థలాలు చారిత్రక కట్టడాలు వాటన్నిటి పైన సమగ్ర అథెంటిక్ ఇన్ఫర్మేషన్ ని అత్యద్భుతమైనటువంటి ఛాయా చిత్రాలతో వెబ్సైట్ ఒకటి తయారు చేస్తున్నాం అది ఇప్పుడు నలుగురికి అందుబాటులోకి రాగబోతుంది ఆథెంటిక్ ఇన్ఫర్మేషన్ ఉంటుంది. మళ్ళీ ఇక్కడ కూడా అనేక ఊళ్ళు తిరగటం ప్రతి 10 రోజులకో 15 రోజులకో మళ్ళీ అవగాహన కార్యక్రమాన్ని ఏర్పాటు అంటే దాన్ని అవేర్నెస్ క్యాంపెయిన్స్ అంటాం అవి చేయటం కొత్త కొత్తవి కనుక్కోవడం ఇవన్నీ జరుగుతూనే ఉంది.
(57:26) అదిగో అలా ప్రీచ్ లో మేము ఏం చేస్తున్నాం ఇంకా నలుగురికి ఈ సంబంధ విషయాలను తెలియజేయడానికి ప్లీచ్ టాక్ అని లబ్ద ప్రతిష్ఠులైనటువంటి పురావస్తు శాస్త్రవేత్తలు చరిత్రకారులు శాసన ఆ పరిశోధకులు ఇలాంటి వాళ్ళందరినీ ప్రత్యేకంగా ప్రతి నెలకి ఒక ఆన్లైన్ టాక్ ఇప్పిస్తూ ఉన్నాం అప్పుడప్పుడు మన బ్రిటిష్ రెసిడెన్సీలో ఆ ప్రత్యక్షంగా కూడా ప్రసంగాలను ఏర్పాటు చేస్తున్నాం అంతేకాకుండా మళ్ళీ హెరిటేజ్ కన్సర్వేషన్ లో మా పాత్ర మేము పోషిస్తున్నాం ఈ బ్రిటిష్ రెసిడెన్సీ తెలుసు కదా మీకు ఎంత అద్భుతంగా ఉంటుంది 1806వ సంవత్సరంలో పూర్తయింది.
(58:06) ఆ బిల్డింగ్ నిర్మాణ అంటే దాన్ని ఏమంటామ అంటే కన్సర్వేషన్ చేయడం కూడా వరల్డ్ హెరిట్ వరల్డ్ మాన్యుమెంట్ ఫండ్ అని వాళ్ళతో మేము కూడా కొంత జతకట్టి మా ప్లీచ్ ఇండియా ఫౌండేషన్ కూడా భాగస్వామ్యాన్ని చేసిందన్నమాట. అది మళ్ళీ ఆ వారసత్వ పరిరక్షణలో భాగంగా హ్మ్ ఇక్కడ మీకు కొలనపాకలో సోమేశ్వరరావు దేవాలయం ఉంది కిషణరావు గారు అంటే వైటిడిఏ సఈఓ కృష్ణరావు గారు ఉన్నారు కదా వైస్ చైర్మన్ ఆయన ఏం చేశారంటే దాన్ని సోమశల్ సోమేశ్వర స్వామి దేవాలయం కొలన పాకర కూడా అలా శీధిలింగా ఉంది బాగు చేస్తే బాగుంటుంది అన్నప్పుడు మేము కూడా హెరిటేజ్ మేటర్స్ అనే సంస్థతో జతకట్టి ఆలయాల్ని
(58:45) మళ్ళీ ఆ ఆలయం మొత్తం పునరుద్ధరించడం జరిగింది అన్నమాట ఇలా ప్లీచ్ ఇండియా ఫౌండేషన్ అనేది ఒకటి జనానికి అవగాహన కలిగించడం వారసత్వం పట్ల ఆ వారసత్వంలో ఉన్న విలువలను అప్పటి నైపుణ్యాన్ని ఈ తరానికి తెలియజేయటం ఈ తరం అప్పటి వారసత్వ సంపదను సొంతం చేసుకొని అభినందించి ఓ మనకి ఇంతటి చరిత్ర ఉందా అని అలనాటి విలువలను వంటపట్టించుకోవడానికి కార్యక్రమం చేస్తున్నాం.
(59:14) ఇలా ప్లీజ్ తన వంతు పాత్రను పోషిస్తూనే ఉంది. ఈ ప్లీజ్ ఇండియా ఫౌండేషన్ కి వెబ్సైట్లు గాని ఇంకా ఉందమ్మా ఇదే ప్లీజ్.com ప్లీజ్ wwleచ్ాడ.com ఉంది ఓకే అలా మన హైదరాబాద్ లో కూడా మళ్ళీ ఏమన్నా పెట్టే అవకాశాలు ఏమ అంటే హైదరాబాద్ లోనే మేము ఇప్పుడు లాంకో హిల్స్ లో మా ఆఫీస్ ఉంది మహాలక్ష్మి కోర్ట్ యార్డ్ అని ఆ తర్వాత మేము ఏం చేసాం ప్రచురణ కూడా ఉంది అంటే ఒకటేమో డాక్యుమెంటేషన్ రెండోది డిసెమినేషన్ అవి కూడా చేస్తున్నాం మళ్ళీ ఇంకో గమ్మతం ఏమిటంటే ప్రచురణలు కూడా ఇప్పుడు టెంపుల్స్ ఆఫ్ తెలంగాణ మేము ఒక పుస్తకాన్ని రాసిచ్చాము పురావ శాఖ వాళ్ళే ప్రింట్ చేశారు.
(59:46) అలాగే జైన్ హెరిటేజ్ ఆఫ్ తెలంగాణ అని ఇప్పుడే అయింది ప్రచురణకి వెళ్ళబోతుంది. ఇంకా 100కు పైగా ఉన్న జైన స్థావరాలని డైరెక్టరీ ఆఫ్ జైన్ సైట్స్ అని మాన్యుమెంట్స్ తోటి తయారు చేస్తున్నాం అప్పుడు ఎస్సీ మ్యూజియం లో ఉన్నటువంటి ఆ మ్యూజియం లో ఉన్న 1738 పురాతన వస్తువులను మేము డాక్యుమెంట్ చేసాం డిజిటల్ గా ఇక్కడ హైదరాబాద్ తెలంగాణ స్టేట్ మ్యూజియం లో ఉన్నటువంటి 110 డెక్కన్ మినియేచర్స్ అవి కుతుబ్షాహీ మొఘల్ అసఫ్ జాహీల కాలానికి చెందినటువంటి అత్యద్భుతమైనటువంటి ఒక 110 10 ఆ మినియేచర్ ఆర్ట్ అంటాం చిన్న పెయింటింగ్స్ ఉంటాయి కదా వాటి మీద మేము ఒక అధ్యయనం చేసి
(1:00:30) ఒక రిపోర్ట్ కూడా తీసుకొచ్చాం ఇలా ప్లీచ్ ఇండియా తన పాత్ర వరసత్త సంపదలో భాగంగా పోషిస్తూనే ఉంది. అసలు ప్లీచ్ ఇండియా ఫౌండేషన్ పెట్టి ఎన్ని నెలు అవుతుంది అది 2021 జూన్ నుంచి ప్రారంభమయింది. ఆ ఇప్పటికీ దాదాపుగా 20 మందికి పైగా సిబ్బంది ఉన్నారు డాక్టర్ తేజస్విని యార్లగడ్డ ఆమె కూడా సెంట్రల్ యూనివర్సిటీ నుంచే హిస్టరీలో పిహెచ్డి తాను చైర్ పర్సన్ గా ఉన్నారు.
(1:00:58) శివనగర్ రెడ్డి గారు ఇంతసేపు ఆలయ నిర్మాణానికి సంబంధించి మీ జర్నీ గురించి చాలా బాగా చెప్పారు ఇప్పుడు దానికి సంబంధించి ఇప్పుడు పీచ్ ఇండియా ఫౌండేషన్ గురించి చాలా చక్కటి వివరణ ఇచ్చారు ఎందుకు పెట్టారు ఏంటి అని చెప్పేసి అంటే ఉన్న ఆలయాలని పునరుద్ధరణ కోసం నిర్మించి చేయడమే కాకుండా కొత్త ఆలయాలు కూడా నిర్మిస్తారా అసలు ఓ మాకు అసలు అది ఒక ఏమనుకుంటున్నామఅంటే నాణ్యానికి రెండు వైపులు ఎలా ఉంటాయో ఒకటేమో సిధిల ఆలయాల పదిల పరచటం దాన్ని జీర్ణోద్ధరణ అంటాం అది నిరంతర ప్రక్రియగా జరుగుతుంది కానీ ఇప్పటి సమాజంలో అసలు ఆలయాలు అవసరం ఎందుకు వస్తుంది కొత్త ఆలయాలు కొత్త కొత్త
(1:01:36) కాలనీలు వస్తున్నాయి కొత్త కొత్త ఊళ్ళ ఉంటున్నాయి పాత దేవాలయాలు పడిపోతున్నాయి వాటిని ఆధునికరించాలనుకుంటారు ఆధునికరించడంలో మేము వ్యతిరేకం కాదు కానీ ఎవరు పాత దేవాలయాన్ని ఆధునికరించాలనుకుంటున్నారో వాటిలో పురాతన అవన్నీ కూడా ఒకప్పటి తెలుగు వారి సంతకాలు కదా ఆ సంతకాలని చెరిపే వేయకుండా వాటిలో అనేక అంటే ఆ చారిత్రక వైభవ ప్రాభవాల ప్రతీకలుగా ఉన్నటువంటి వాస్తు శిల్పాలు ఆ రెండిటిని దాదాపుగా అప్పటినే ఉంచుకుంటూ మళ్ళీ కొద్దిపాటి ఆధునీకరణకి మాత్రం మనం మొగ్గు చూపొచ్చు అని నేను చాలా మందికి చెబుతూ ఉంటాను అవేమో పాత వాటిని మళ్ళీ పల్లె పరిసేటప్పుడు కొత్తవి చాలా మంది అడుగుతారు
(1:02:21) కొత్త కాలం వస్తుందంటే అయ్యా మా గుడి కట్టాలి మీరు రండి అంటారు. మరి అలాంటప్పుడు మా వృత్తే మేము నేర్చుకుందే అది కదా ఆ అందుకని మేము ఏం చేస్తామఅంటే ఈ కొత్త ఆలయాలు కూడా చాలా నిర్మిస్తున్నాం వాటిలో ఈ మధ్య ఇక్కడ తెలంగాణలోనూ అక్కడ ఆంధ్రాలోనూ చాలా దేవాలయాలు నిర్మించాము. వాటిలో పేరెన్నిక కన్నాయి చెప్పాలి అని అనుకుంటే ఇంకా ఆ ఇప్పుడు అటు నాగరకర్నూల్లో చాలా నాలుగు గుళ్ళు నిర్మించామ నేను అట్లాగే అటు పోతే ఆంధ్రాలోకి పోతే కరకట్ట మీద విజయవాడ నుంచి కరకట్ట అమరావతికి వెళ్ళే కరకట్ట మీద వేదవ్యాసుడికి చాలా అద్భుతమైన ఆలయం నేను మిత్రుడు సుధాకర్ సింగ్ కలిపి నిర్మించాం.
(1:02:59) అలా అదొకటి మళ్ళీ ఇంకొకటి నేనును మళ్ళీ గోపాలని ఇంకొక శిల్పి కలిపి బాపట్ల దగ్గర బీచ్ ఉంది సూర్యలంక బీచ్ వడ్డను అత్యద్భుతమైన హైయసల కందూరి చోళ వాస్తు సమ్మిళితంగా నిర్మించిన అత్యద్భుత రూప లావణ్యంతో తొనికిసాడే త్రికోట ఆలయాన్ని నిర్మించాము అలా ఆధునికంగా ఇప్పటికీ కూడా ఇంకా కొత్త కొత్త ఆలయాలు నిర్మాణానికి నోచుకుంటూనే ఉండన్నాయి అవి అంటే రెండు వైపులా ఒక పక్కేమో పాతవాటినిఉన్న ఉన్నాయి ఇవి ఉన్నట్టుగా యధాతధంగా అప్పటి వాస్తు శిల్ప కళా నైపుణ్యాన్ని ఈ తరానికి తెలియజేయడానికి ఏమాత్రం తేడా లేకుండా వాటిని అలాగే పునరుద్ధరించడం మళ్ళీ
(1:03:42) గతకాలపు వైభవాలతోనే ఆ ఆ విలువలు అదేరకమైనటువంటి ఏమంటాం మనం వాస్తు శిల్ప విన్యాసాలతో ఇప్పుడు కూడా కొత్త ఆలయాలను కూడా కొత్త సాంకేతిక పద్ధతులతో నిర్మించడం కూడా జరుగుతుందన్నమాట రెండు నడుస్తాయి. అండ్ ఈ ఆలయాల నిర్మాణకి సంబంధించింది అంటే నాకు ఒక విషయం గుర్తుకవచ్చింది ఈ మధ్యకాలంలో టిడిటీ లో జరిగింది ముఖ్యంగా ఏవైతే సరే కొత్త 5000 ఆలయాల నిర్మాణానికి సంబంధించి వాళ్ళు ఈ మధ్య పెట్టారు కదా ఆ ఇష్యూ నడిచినప్పుడు ఆ నిర్మాణానికి సంబంధించి చాలా మనము విన్నామ అసలు అటు సైడ్ నుంచి గాని ఇటు సైడ్ నుంచి గాని ఎందుకు నిర్మాణాలు ఆలయాలు ఏంటి ఇది అది
(1:04:22) విన్నాం కానీ మరి అలా మళ్ళీ కొత్తగా 5000 ఆలయాల నిర్మాణానికి వచ్చారంటే మనక ఎట్లా ఎట్లైతే స్కూల్స్ ఉన్నాయమ్మా కాలనీలు పెరిగే కొంతికి ఈ స్కూల్ కి బహుదూరం పోయేకంటే మా దగ్గరే మా కాలనీలు అన్నిటికీ కలిపి మధ్యలో ఒక స్కూల్ వస్తే బాగుండని ఎలా అనుకుంటారో ఒక హాస్పిటల్ మాకు దగ్గరలో ఉంటే ఎలా బాగుండు అనుకుంటారో ఆధ్యాత్మిక చింతనను పెంపొందించే మానసిక సాంతనను కలిగించే ఆ ఆలయం పండుక్కి పబ్బానికి వ్రతానికి అర్చనకి ఉత్సవానికి మాకు కూడా దగ్గరలో ఒక కొత్త ఆలయం ఉంటే ఎంత బాగుంటుంది అని కాలనీవాసులు కోరుకుంటారు ఎవరో ఒక వితరణశీలి లేక డబ్బు భరించగల ఒక దాత
(1:05:02) ముందుకవచ్చో లేక కాలనీ వాళ్ళు అందరూ కలిపి ఆలయాలు నిర్మించుకుంటారు ఆ నిర్మించుకునే క్రమంలో కూడా బాగా క్వాలిఫైడ్ స్థపతులు క్వాలిఫైడ్ స్థపతులు రెండు రకాలు వాస్తు ఉంది వాస్తు అనేది శిల్ప కళాశాలలోనూ వాస్తు నేర్చుకోవడం ఒక ఎత్తు అయితే బయట పుస్తకాలు కొనుక్కొని కూడా కొంతమంది వాస్తు పండిట్లు అవుతున్నారు మనం ఏం చేయలేము ఆపలేము అది అవగాహన బట్టి ఉంటుంది అలా కాకుండా బాగా తర్ఫీదు పొంది సుశిక్షితులైనటువంటి శిల్పుల ద్వారా ఆలయాలు నిర్మించుకుంటే చానాళ్ల పాటు మనగలుగుతాయి అవి ఓహో ఎంతగా ఉంది అది మాలాంటి గుడి మరో చోటలేదే అన్నంత ఆనందం ఆ
(1:05:44) ప్రతి కాలనీ వాషిలోనూ మనం చూడొచ్చు. ఓకే మరి దీనికి చివరగా అసలు మొత్తంగా ఈ దేశంలో గనుక ఆలయాల అభివృద్ధికి సంబంధించి ఇవన్నీ చూసుకుంటే మీరు సేవలు అందించిన గొప్ప గొప్ప ఆలయాలు గాని అవన్నీ ఏంటి ఉన్నాయమ్మ ఎక్కడంటే ఉదాహరణకి నేను తిరుమల తిరుపతి దేవస్థానంలో కూడా ఇప్పుడు వాళ్ళు ఎస్వ మ్యూజియం అని దాన్ని ఆధునికరిస్తున్నారు దాంట్లో నేను ఎక్స్పర్ట్ కమిటీ మెంబర్ గా ఉన్నాను ఒకటి రెండు కేదార్నాథ్ లో ఆ ఆలయాన్ని అంతా కూడా వెనుక వైపు చాలా మంది సందర్శకులు ఎవరు వస్తుంటే 11 కిలోమీటర్ల కాలినడగన వెళ్ళటం ఒక ఎత్తు డోలీల్లో వెళ్ళటం మరొక ఎత్తు
(1:06:19) దాని మీద గుర్రాల మీద వెళ్ళటం మూడో ఎత్తు నాలుగో ఎత్తు హెలికాప్టర్లో సగం వరకు కార్లో పోయి హెలికాప్టర్ మీద వెళ్ళటం అది కొంచెం సాహసోపేతమైనటువంటి ఆధ్యాత్మిక యాత్ర అదిగో బద్రీనాథ్ చారదాములు అన్ని అంతే కానీ కేదార్నాథ్లో ప్రైమ్ మినిస్టర్ గారు ఏం చేశారంటే నరేంద్ర మోడీ గారు ఆ ఆలయానికి కేవలం ఆలయం మాత్రమే చూస్తున్నారు ప్రజలకు కొంత అనుభూతిని కలిగించాలి ఆధ్యాత్మిక చింతనను మరింత పెంపొందించాలి అన్న ఉద్దేశంతో అది కేదార్నాథ్ శివునికి సంబంధించింది కదా శివ్ ఉద్యాన్ అసలు ఆ శివుని యొక్క శివలీలలు శివుని కుటుంబం ఆయన గొప్పతనాన్ని తెలియజేసేటువంటి శిల్పాలను
(1:06:58) అక్కడ ఎప్పుడ ఒకప్పుడు పైనుంచి పెను తుఫానులకు జారి పడినటువంటి బండరాళ్లు ఉన్నాయి కదా వాటన్నిటిని శిల్పాలుగా తీర్చిదిద్దే కార్యక్రమంలో కూడా నేను భాగస్వామిని ఎక్స్పర్ట్ అడ్వైజరీ కమిటీ మెంబర్ గా ఓకే ఓకే ఇంకొకటి అయోధ్య అయోధ్య ధ్యానంగానే మనందరికీ తెలుసు కదా భారతదేశంలో అందరూ గర్వించదగ్గ సువిశాల అత్యున్నత రామాలయం ఇటీవల రూపుదిద్దుకుంది కదా అక్కడ భారతదేశానికి సంబంధించి ఇండియన్ మ్యూజియం ఆఫ్ టెంపుల్ ఆర్కిటెక్చర్ అని ఒకటి నిర్మాణంలో రాబోతుంది దాంట్లో కూడా ప్రభుత్వం కేంద్ర ప్రభుత్వం నన్ను ఎక్స్పర్ట్ కమిటీ మెంబర్ గా పెట్టుకున్నారు. ఇలా నేనేమంటానంటే
(1:07:39) ఇప్పటివరకు ఉన్నటువంటి కొద్దిపాటి అనుభవాన్ని ఆ పరిమితులకు లోబడిన జ్ఞానాన్ని ఇదిగో ఈ సంస్థలకు అందిస్తూ వస్తున్నాను అది ఒక రకమైన గుర్తింపు ఆనందం అంతకంటే ఏం కావాలి మొత్తంగా అసలు అసలు ఈ నిర్మాణాలకు సంబంధించి గుడెలకు సంబంధించి అసలు చెప్తూ ఉంటే గనుక నేను మిడిల్ మిడిల్ లో కూడా చెప్తూ ఉన్నాను ఈ వృత్తి గురించి దాంట్లో మీకున్న ఫ్యాషన్ గురించి అసలు చాలా చాలా అద్భుతంగా చెప్పారు అసలు అసలు ఆ వృత్తిని ఎందుకు ఎంచుకోవాలి ఏంటనే దాని గురించా మా ఆడియన్స్ కోసం కూడా చక్కటి ఒక సందేశాన్ని కూడా ఇచ్చారు అండ్ మీరు ఇలాగే మీరు కోరుకున్నట్టుగా మీరు ఎంతో ఇష్టంగా దీన్ని
(1:08:18) ఎంచుకొని ముందుకు వెళ్ళినట్టుగా ఇంకా మరిన్ని సేవలు నిర్మాణానికి సంబంధించి మీరు అందించాలని మనస్ఫూర్తిగా మా బిఆర్కే న్యూస్ ఛానల్ తరపు నుంచి కోరుకుంటున్నాము శివనాగ రెడ్డి గారు