Maharishi Vishwamitra & Gayatri Mantra: The Hidden Vedic Secret

Maharishi Vishwamitra & Gayatri Mantra: The Hidden Vedic Secret

Author Name:SVL Telugu

Youtube Channel Url:https://www.youtube.com/@svltelugu

Youtube Video URL:https://www.youtube.com/watch?v=hJNAghUm0O0



Transcript:
(00:07) ఒకనాడు సమస్త సామర్థ్యము అపరిమిత వైభవము విశాల సామ్రాజ్య సత్తా కలిగిన ఒక మహా చక్రవర్తి ఉండేవాడు కానీ ఒక శుభోదయాన అతడు తన రాజ్య భోగాలను సింహాసనాన్ని రాజసాన్ని సమస్తము త్యజించి అడవుల బాట పట్టాడు. మరో రాజ్యాన్ని జయించడానికో లోకంలో కీర్తి ప్రతిష్టలు సంపాదించడానికో అతడు ఆ పని చేయలేదు. రాజ్యసత్తా కంటే ఖడ్గబలం కంటే అత్యున్నతమైన ఆ శాశ్వత సత్యాన్వేషణ కోసం అతడు తన భోగ భాగ్యాల అన్నింటిని తృణప్రాయంగా వదిలేశాడు.
(00:46) వేల సంవత్సరాలు గడిచిన ఈనాటికి కోట్లాది మంది ప్రజలు ప్రతినిత్యం అనుష్టించే మహా తపస్సు వెనుక ఉన్న మూలం ఆ రాజర్షి తపస్సు ఫలమే. అయితే దాని [సంగీతం] వాస్తవిక అంతరార్థాన్ని గూడార్థాన్ని అవగాహన చేసుకున్నవారు అత్యంత అరుదు ఇది కేవలం మహర్షి విశ్వామిత్రుడి పౌరాణిక గాధ మాత్రమే కాదు ఒక సామాన్య మానవుడి తీవ్రమైన అహంకారం నుండి పరంజ్యోతి స్వరూపమైన బ్రహ్మవిద్య వరకు సాగిన ఆధ్యాత్మిక విప్లవ ప్రయాణ కథ పరమ పవిత్రమైన గాయత్రీ మంత్రం మానవాళకి ఎలా లభించింది యుగాలు మారిన నేటికి వైదిక సంప్రదాయ లో అది అత్యున్నత మహామంత్రంగా ఎందుకు భావించబడుతోంది అనే రహస్య అన్వేషణ
(01:31) ఇది. ఖడ్గానికి గాని భౌతిక సామ్రాజ్యానికి గాని వసం కానీ ఒక అమేయమైన బ్రహ్మ తేజస్సు ముందు ఒక ప్రతాపవంతమైన రాజు మొదటిసారి మోకరిల్లిన నాటి నుండి ఈ అద్భుత ఆధ్యాత్మిక యాత్ర ప్రారంభమవుతుంది. [సంగీతం] నేడు మనం ఏ మహర్షిని మహర్షి విశ్వామిత్ర అని పరమ పవిత్రంగా స్మరించుకుంటున్నామో పౌరాణిక గాధల ప్రకారం ఆయన పూర్వాశ్రమంలో ఒక అపార పరాక్రమవంతుడైన కాన్యకుబ్జ దేశాధిపతి ఆయనను కౌశికుడు అనే పేరుతో పిలిచేవారు.
(02:06) ప్రతాపవంతమైన పరిపాలన అద్వితీయమైన యుద్ధ నైపుణ్యం [సంగీతం] ప్రజారంజకమైన పాలనతో ఆయన తన రాజ్యాన్ని ఏలేవాడు. తన క్షాత్ర బలం మీద అపారమైన చతురంగ బలాల మీద మహా సామ్రాజ్యం మీద ఆయనకు ఎంతో గర్వం ఉండేది. ఒకరోజు రాజు కౌశికుడు తన సువిశాల సైన్యంతో కలిసి దట్టమైన అడవికి వేటకై వెళ్ళాడు. రోజంతా అడవిలో క్రూర మృగాల వేటలో తిరిగి తిరిగి రాజు మరియు ఆయన సైనికులు తీవ్రమైన ఆకలి దప్పులతో అలసిపోయారు.
(02:38) విశ్రాంతి కోసం వెతుకుతుండగా అడవి మధ్యలో ప్రశాంతతకు నిలయమైన ఒక పవిత్రాశ్రమం వారికి కనిపించింది. అది సాక్షాత్తు బ్రహ్మర్షి వశిష్టుల వారి ఆశ్రమం సువిశాలమైన తన సైన్యాన్ని చూసుకొని కౌశికుడు మనసులో ఒక చిన్న అనుమానం పెంచుకున్నాడు. ఒక చిన్న సాధువు ఆశ్రమం నా అపారమైన సైన్యానికి ఆతిథ్యం ఎలా ఇవ్వగలదు అని ఆలోచించాడు. ఏది ఏమైనా ఆశ్రమానికి చేరుకొని బ్రహ్మర్షి వశిష్టులకు ప్రణామం చేశాడు.
(03:09) వశిష్టుల వారు రాజును ఎంతో ఆదరంగా ఆహ్వానించి రాజా మీరు నా ఆశ్రమానికి వచ్చిన అతిథులు కాబట్టి మీ సువిశాల సైన్య సమేతంగా ఇక్కడే విందు ఆరగించి విశ్రాంతి తీసుకోండి [సంగీతం] అని చెప్పారు. కౌశికుడు ఆశ్చర్యపోయి మునివరా నా వెంట వేలాది మంది సైనికులు ఉన్నారు. ఈ కొద్దిపాటి ఆశ్రమంలో ఇది ఎలా సాధ్యం అని ప్రశ్నించాడు. వశిష్టుల వారు చిరునవ్వు నవ్వి కామధేనువు పుత్రిక అయిన తన దివ్య గోవు నందిని ఆహ్వానించారు.
(03:39) పౌరాణిక వర్ణనల ప్రకారం ఆ దివ్య గోవు నందిని క్షణకాలంలో రాజు కౌశికుడికి ఆయన సైన్యకంతటికీ కావలసిన సమస్త దివ్య పదాన్నాలను పిండి వంటలను అపరిమితంగా ప్రసాదించింది. ఆ అద్భుతాన్ని చూసి కౌశికుడికి ఆశ్చర్యంతో పాటు తీవ్రమైన లోభము వ్యామోహం పుట్టుకొచ్చాయి. మునివరా ఇలాంటి సమస్త కోరికలు తీర్చే దివ్య గోవు ఒక రాజు దగ్గర ఉండాలి తప్ప ఆశ్రమంలో కాదు అని కోరాడు.
(04:08) వశిష్టుల వారు ప్రశాంతంగా రాజా నందిని కేవలం ఒక ఆవు మాత్రమే కాదు అది నా ఆశ్రమానికి నా యజ్ఞ యాగాదులకు నా ధర్మానికి నా సమస్త తపోజీవితానికి ఆధారభూతమైనది. దానిని నేను నీకు ఇవ్వలేను అని సున్నితంగా తిరస్కరించారు. అది వినగానే రాజు కౌశికుడి అహంకారం పడగవిప్పింది. అతడు వెంటనే తన సైనికులను పిలిచి నందిని బలవంతంగా లాక్కెళ్ళమని ఆజ్ఞాపించాడు.
(04:35) కానీ వశిష్టుల వారు తన బ్రహ్మదండ ప్రభావంతో నందిని రక్షణ కోసం దివ్య శక్తిని ఆవాహన చేశారు. క్షణాల వ్యవధిలో కౌశికుడి విశాహ సైన్యం బ్రహ్మ తేజస్సు ముందు ధ్వంసమై ఓడిపోయింది. ఆ క్షణమే రాజు కౌశికుడి అంతరంగంలో సమస్తాన్ని మార్చివేసింది. ఈ ప్రపంచంలో శస్త్ర బలం కంటే ఆయుధ బలం కంటే మహోన్నతమైన శక్తి మరొకటి ఉందనే నిజాన్ని అతడు మొదటిసారి ప్రత్యక్షంగా అనుభవించాడు.
(05:03) తప తపస్సు సంయమనం ఆత్మజ్ఞానాల నుండి ఉద్భవించే బ్రహ్మ బలం ముందు లౌకిక క్షాత్ర బలం తృణప్రాయమని గ్రహించాడు. ఆ రోజే అతడు తన రాజసింహాసనాన్ని సకల భోగ భాగ్యాలను రాజసిరిని త్యజించి అడవులకు వెళ్ళిపోయాడు. తాను స్వయంగా అంతటి బ్రహ్మ తేజస్సును పొందేంతవరకు విశ్రమించనని కఠోర సంకల్పం పోనాడు కానీ ఆ బ్రహ్మర్షి పదవికి వెళ్లే మార్గం సులభమైనది కాదు ఆయన తపస్సును భంగం చేయడానికి దేవతలు అప్సరస అయిన మేనకను పంపారు.
(05:38) కొంతకాలం మోహంలో పడి తపోభంగం కలగడం జరిగింది. కానీ ఆత్మబోధ కలగగానే విశ్వామిత్రుడు మరింత దృఢ సంకల్పంతో తీవ్రమైన తపస్సును పునఃప్రారంభించాడు. ఈ సీకాలంలో త్రిశంకువు కథ కూడా వస్తుంది. త్రిశంకువుడికి సశరీరంగా దేవలోకంలో స్థానం లభించినప్పుడు విశ్వామిత్రుడు తన అపారమైన తపోబలంతో అతడి కోసం ఒక నూతన స్వర్గ లోకాన్నే త్రిశంకు స్వర్గం ను సృష్టించాడు.
(06:04) ఇది ఆయన అదమ్యమైన సంకల్పానికి తపో మహిమకు ప్రతీకగా నిలిచింది. యుగాల తరబడి సాగిన కఠోర తపస్సు తర్వాత బ్రహ్మదేవుడు ప్రత్యక్షమై ఆయనను బ్రహ్మర్షి అని సంబోధించాడు. చివరకు స్వయంగా బ్రహ్మర్షి వశిష్టుల వారు కూడా విశ్వామిత్రుడి తపస్సును వినయాన్ని ఆత్మ పరివర్తనను అంగీకరిస్తూ ఆయనను బ్రహ్మర్షిగా గౌరవించి ఆలింగనం చేసుకున్నారు.
(06:30) అయితే విశ్వామిత్రుడి యాత్ర ఇక్కడితో ముగిసిపోలేదు. నిజానికి విశ్వామిత్రుడిని అమరుడిని చేసిన అసలైన ఆధ్యాత్మిక రహస్యం ఇక్కడే ప్రారంభమవుతుంది. ఆయన కఠోర తపస్సుకు లభించిన అత్యున్నత ఫలం ఏ రాజ్యమో అష్టసిద్ధిలో ఏ బిరుదో కాదు వైదిక సాంప్రదాయం ప్రకారం ఆయన పవిత్ర గాయత్రీ మంత్రానికి మంత్ర ద్రష్టగా మారారు. విశ్వామిత్రుడు గాయత్రీ మంత్రాన్ని రచించలేదు.
(06:56) సమాధి స్థితిలో ఆ మంత్రాన్ని సాక్షాత్కరించుకున్నారు. అసలు ఒక మంత్రాన్ని సాక్షాత్కరించుకోవడం అంటే ఏమిటి? మంత్ర ద్రష్ట కావడం వెనుక ఉన్న రహస్యం ఏమిటి? మహర్షి విశ్వామిత్రుడు అంతటి మహోన్నత ఆధ్యాత్మిక స్థితిని సాధించి పొందిన ఆ గాయత్రీ మంత్రం అసలు ఏమిటి? దాని మూలం ఎక్కడుంది అనే ప్రశ్నలు మనలను వేద విజ్ఞాన శోధన వైపు నడిపిస్తాయి. గాయత్రీ మంత్రం అనేది ఏ కవియో కూర్చిన సాధారణ శ్లోకం కాదు.
(07:23) ఇది సనాతన వైదిక సాంప్రదాయంలో అత్యంత ప్రాచీనమైన ఋగ్వేదంలోని మూడవ మండలానికి చెందిన 62వ సూక్తంలోని 10వ మంత్రం అందుకే దీనిని కేవలం ఒక ప్రార్థనగా కాకుండా వైదిక జ్ఞాన సముద్రంలోని అమూల్యమైన రత్నంగా భావిస్తారు. ఈ మంత్రం ఉన్న మూడవ మండలాన్ని సాంప్రదాయికంగా వైశ్వామిత్ర మండలం అని పిలుస్తారు. ఎందుకంటే ఆ మండలంలోని అత్యధిక మంత్రాలకు మంత్ర ద్రష్ట మహర్షి విశ్వామిత్రుడే వైదిక భాషలో మంత్ర ద్రష్ట అంటే మంత్రాన్ని తయారు చేసిన రచయిత అని అర్థం కాదు అత్యున్నత సమాధి స్థితిలో తపోమగ్నతలో ఆ దివ్య మంత్ర తరంగాలను సత్యాన్ని దర్శించిన మహానుభావుడు అని అర్థం. అందువలనే వైదిక సాంప్రదాయంలో
(08:08) గాయత్రీ మంత్రానికి మహర్షి విశ్వామిత్రుడికి విడదీయరాని అవినాభావ సంబంధం ఉంది. ఈ మంత్రం గాయత్రీ ఛందస్సు అనే వైదిక ఛందస్సులో నిబద్ధమై ఉంది. ఈ ఛందస్సులో 24 అక్షరాలు ఉంటాయి. అవి ఒక్కొక్కటి ఎనిమిదేసి అక్షరాలు చొప్పున మూడు పాదాలుగా విభజించబడి ఉంటాయి. ఈ మంత్రానికి అధిష్టాన దేవత సవిత్రు అంటే సవిత కావడం వల్ల దీనిని సావిత్రి మంత్రం అని కూడా వ్యవహరిస్తారు.
(08:36) నేడు చాలామంది ఈ మంత్రాన్ని ఓం భూర్భువస్వహ అనే వ్యాహరిత్యులతో కలిపి జపిస్తారు. కానీ ఋగ్వేద మూల సంహితలో ఈ మంత్రం తత్సవితుర్వరేణ్యం తోనే ప్రారంభంవుతుంది. ఓం మరియు భూర్భువస్వహ లనం మహావ్యాహరిత్యులు అంటారు. జపానికి ముందు ఇవి ఉచ్చరించడం ద్వారా సాధకుడు తన అంతఃకరణను ప్రశాంత పరుచుకొని మంత్ర గూఢార్థ ధ్యానానికి సిద్ధమవుతాడు. ఓం అనేది పరబ్రహ్మ ధ్వని స్వరూపం కాగా భూహ భువః స్వహ అనేవి భూలోక భువర్లోక స్వర్గలోకాలనే త్రిలోకాలకు లేదా ఉనికి యొక్క మూడు స్థాయిలకు సంకేతాలు గాయత్రీ మంత్రం యొక్క అసలైన రహస్యం కేవలం దాని మూలంలో మాత్రమే కాకుండా దానిలోని ప్రతి
(09:22) పదంలోనూ నిండి ఉంది. ప్రతి పదము తనలో ఒక విస్తృతమైన దార్శనిక అర్థాన్ని దాచుకుంది. అది సాధకుడిని బాహ్య జగత్తు నుండి అంతర్ముఖుడ్ని చేసి ఆత్మ ప్రకాశం వైపు నడిపిస్తుంది. మహర్షి విశ్వామిత్రుడు సాక్షాత్కరించుకున్న ఆ దివ్య మంత్రంలోని ప్రతి పదాన్ని లోతుగా పరిశీలిస్తే ఆ పరమార్థం బోధపడుతుంది. కోట్లాది మంది ప్రతినిత్యం గాయత్రీ మంత్రాన్ని ఉచ్చరిస్తున్నప్పటికీ దాని పదాంతర్గత అర్థాన్ని ఆలోచించే వారు కొందరే ఇది మానవ బుద్ధిని సత్యం వైపు మళ్ళంచే వైదిక సాధన తత్ సవితుర్వరేణ్యం ఇందులో తత్ అంటే ఆ అని అర్థం ఈ పదం ఏ ఒక్క నామానికో రూపాన్నో నిర్దిష్ట దేవతనో
(10:11) పరిమితం చేయదు. ఉపనిషత్తులు వర్ణించే నిరాకార అనంత సర్వవ్యాప్త పరబ్రహ్మ సత్యాన్ని ఇది సూచిస్తుంది. సవితహు అనే పదం సవిత లేదా సవిత్రు నుండి వచ్చింది. దీనికి ప్రేరణలుఇచ్చువాడు సమస్త జీవకోటికి మూలకారకుడు చైతన్యాన్ని రగిలించువాడు అని అర్థం ఇక్కడ ఒక ముఖ్యమైన విషయాన్ని గ్రహించాలి. చాలామంది సవిత అంటే కేవలం ఆకాశంలో కనిపించే భౌతిక సూర్యుడని భావిస్తారు.
(10:46) కానీ వైదిక సంప్రదాయంలో సవిత అంటే సమస్త విశ్వంలో వెలుగును చైతన్యాన్ని ప్రవహింపజేసే దివ్య ప్రేరక శక్తి వరేణ్యం అంటే అత్యుత్తమమైనది వరించదగినది లేదా మన జీవితానికి పరమ లక్ష్యంగా స్వీకరించదగినది అని అర్థం సాధకుడు ఆ పరంజ్యోతిని తన జీవిత అత్యున్నత ఆదర్శంగా అంగీకరిస్తున్నాడు. కాబట్టి మొదటి పాదం యొక్క అంతరార్థం మమ్మల్ని నిరంతరం ప్రేరేపించే సమస్తానికి మూలమైన ఆ దివ్య చైతన్యాన్ని మేము ఆశ్రయిస్తున్నాము.
(11:20) మంత్రం యొక్క రెండవ పాదం భర్గో దేవస్య ధీమహి ఇందులో భర్గః అనేది మంత్రంలోని అత్యంత లోతైన పదాలలో ఒకటి. సాధారణ అర్థంలో ఇది దివ్య తేజస్సుకు సంకేతం కానీ వైదిక దృష్టిలో భర్గః అంటే అజ్ఞానాన్ని అశుద్ధిని మానవ అంతఃకరణలోని అజ్ఞాన పొరలను దహించివేసే పవిత్ర జ్ఞానాగ్ని ఇది బాహ్యమైన వెలుగు కాదు అంతర్గత ఆత్మ ప్రకాశం దేవస్య అంటే స్వయం ప్రకాశ స్వరూపుడై సమస్త చైతన్యాన్ని ప్రకాశింపజేసే ఆ దివ్య స్వరూపము యొక్క అని అర్థం ధీమహి అంటే మేము ధ్యానం చేస్తున్నాము ఆ దివ్య తేజస్సును మా అంతఃకరణలో ధారణ
(12:08) చేస్తున్నాము అని భావం ఇది కేవలం నోటితో అనుకోవడం కాదు [సంగీతం] ఆ దివ్య సత్యాన్ని తన మనసులో స్థిరపరుచుకోవడం అందువల్ల రెండవ పాదం యొక్క భావం అజ్ఞానాన్ని నశింపజేసే స్వయం ప్రకాశ స్వరూపమైన ఆ దివ్య జ్ఞాన తేజస్సును మేము నిరంతరం ధ్యానిస్తున్నాము. మూడవ పాదం ధియో యోనః ప్రచోదయాత్ [సంగీతం] ఇందులో ధియః అనే పదం ధి నుండి ఉద్భవించింది.
(12:40) ధి అంటే బుద్ధి ప్రజ్ఞ వివేకం అంతర్దృష్టి మానవుడిలోని ఆలోచనా శక్తికి సదసద్వివేక జ్ఞానానికి ధి సంకేతం యః అంటే ఏ దివ్య తేజస్సు అయితే నహ అంటే మా యొక్క ప్రచోదయాత్ అంటే ప్రేరేపించుగాక సత్యమార్గంలో నడిపించుగాక అని అర్థం ఈ భాగమే గాయత్రీ మంత్రానికి హృదయ స్థానం ఇక్కడ సాధకుడు ధనాన్ని పదవులనుసు సుఖభోగాలను లేదా ఏ లౌకిక సంపదనైనా ప్రార్థించడం లేదు.
(13:14) ఆయన కోరే ఏకైక కోరిక ఆ దివ్య ప్రకాశం మా బుద్ధిని నిరంతరం వివేకం సత్యం ఆత్మబోధల మార్గంలో నిరంతరం నడిపించుగాక సంపూర్ణ మంత్ర సారాంశాన్ని ఒక్క వాక్యంలో చెప్పాలంటే సమస్తానికి మూలమై మమ్మల్ని ప్రేరేపించే ఆ దివ్య ప్రకాశ రూపాన్ని మేము ధ్యానిస్తున్నాము ఆ పరమ చైతన్యమే మా బుద్ధిని సత్యం వివేకం ఆత్మబోధల మార్గంలో నిరంతరం నడిపించుగాక అందుకే గాయత్రీ మంత్రం కేవలం కోరికలు కోరే ప్రార్థన కాదు మానవుని బాహ్య పరిమితుల నుండి ఎత్తి తన అంతఃకరణను ప్రకాశింపజేసే అత్యున్నత జ్ఞాన సాధన అయితే ఇక్కడ మరొక లోతైన ఆధ్యాత్మిక ప్రశ్న ఉదయిస్తుంది.
(13:58) గాయత్రీ మంత్రం యొక్క ప్రధాన లక్ష్యం బుద్ధి ప్రకాశమే అయితే వైదిక సంప్రదాయంలో ఈ ప్రకాశాన్ని సవిత అంటే సూర్యుడితో ఎందుకు ముడిపెట్టారు? ఈ ప్రశ్నకు సమాధానం లభిస్తే గాయత్రీ మంత్రంలోని దార్శనిక రహస్యం ఆవిష్కృతమవుతుంది. గాయత్రీ మంత్రానికి కేంద్ర బిందువు సవిత. ఇంతకీ సవిత అంటే ఎవరు? ప్రతినిత్యం తూర్పున ఉదయించే భౌతిక సూర్యుడు మాత్రమేనా? దీనికి సమాధానం అవును మరియు అంతకంటే ఎక్కువ వైదిక కోణంలో ఆకాశంలో ప్రకాశించే సూర్యుడు ఈ భూమికి వెలుగును వేడిని జీవశక్తిని ఇచ్చే ప్రత్యక్ష దైవం ఆయన స్థూలమైనవాడు కంటికి కనిపించేవాడు కానీ వైదిక వాంగ్వయంలో సవిత అనే పదం కేవలం
(14:47) ఆ గోళానికి మాత్రమే పరిమితం కాదు సమస్త జగత్తులో చలనానికి మేల్కొలుపుకు జీవనానికి మూలమైన ఆంతరంగిక దివ్య ప్రేరక శక్తికి సవిత అని పేరు భౌతిక సూర్యుడు ఆ దివ్య చైతన్యానికి ఒక బాహ్య ప్రతీక మాత్రమే అందుకే గాయత్రీ ధ్యానం భౌతిక సూర్యుడికి మాత్రమే పరిమితం కాదు సూర్యుడిలో వెలిగే వెలుగుఏదియో సమస్త ప్రాణుల అంతరంగంలో సాక్షిగా ఉన్న ఆత్మ చైతన్యం ఏదో ఆ రెండు ఒక్కటేనని భావించి ఆ పరమ చైతన్యాన్ని ధ్యానించడమే సవితా ఉపాసన వేదాంత ఉపనిషత్తులలో ప్రాణశక్తిని జీవ చైతన్యాన్ని ఈ సమగ్ర దృష్టితోనే వివరించారు. సవిత అంటే కేవలం బాహ్య వెలుగు
(15:32) కాక సమస్త చైతన్యానికి మూల స్వరూపం అని గ్రహించినప్పుడు గాయత్రీ మంత్రం ఒక సాధారణ జపం నుండి ఆత్మజ్ఞాన సాధనగా రూపాంతరం చెందుతుంది. గాయత్రీ మంత్రం నిర్మాణం వెనుక కూడా అత్యంత అద్భుతమైన దార్శనిక రహస్యం దాగి ఉంది. వైదిక సంప్రదాయంలో మూల గాయత్రీ మంత్రానికి 24 అక్షరాలు ఉంటాయి. ఈ 24 సంఖ్య కేవలం లెక్క కాదు భారతీయ దార్శనిక సంప్రదాయంలో 24 సంఖ్యకు ప్రత్యేక ప్రతీకాత్మక ప్రాముఖ్యత ఉంది.
(16:06) సాంఖ్య దర్శనం ప్రకారం సృష్టి 24 తత్వాలతో అంటే పంచభూతాలు, తన్మాత్రలు, జ్ఞానేంద్రియాలు, కర్మేంద్రియాలు, మనస్సు, బుద్ధి, అహంకారం మూల ప్రకృతితో నిర్మితమైంది. గాయత్రి మంత్రంలోని 24 అక్షరాలు సృష్టిలోని 24 తత్వాలను లేదా చైతన్యపు వివిధ పరిమాణాలను ప్రక్షాళన చేసే శక్తి కలిగినవని భావిస్తారు. సాధన దృష్టితో చూస్తే ఈ మంత్రంలో ఆధ్యాత్మిక యాత్రకు చెందిన మూడు సహజమైన దశలు కనిపిస్తాయి.
(16:41) మొదటి దశ స్తుతి తత్సవితుర్వరేణ్యం ఇక్కడ సాధన ప్రారంభంవుతుంది. సాధకుడు ఆ దివ్య ప్రేరక శక్తిని అత్యున్నత సత్యాన్ని అంగీకరిస్తాడు. ఇది శ్రద్ధ వినయం సత్యం పట్ల హృదయాన్ని తెరవడం అనే మొదటి మెట్టు రెండవ దశ ధ్యానం భర్గో దేవస్య ధీమహి ఇక్కడ సాధకుడు కేవలం గుణాలను కీర్తించడమే కాక ఆ దివ్య తేజస్సును తన అంతరంగంలో ధ్యానిస్తూ ధారణ చేస్తాడు.
(17:12) ప్రార్థన శబ్ద స్థాయి నుండి అంతర్సాధనగా మారే క్షణం ఇది. మూడవ దశ ప్రార్థన ధియో యోనః ప్రచోదయాత్ మనసు ఆ దివ్య తేజస్సులో స్థిరమైనప్పుడు చివరి ప్రార్థన పుడుతుంది. ఈ ప్రార్థన భౌతిక సంపదల కోసం కాదు తన బుద్ధి నిరంతరం సత్యము వివేకము ఆత్మజ్ఞానముల వైపు ప్రచోదన పొందాలని కోరడం మొదట శ్రద్ధ [సంగీతం] తర్వాత ధ్యానం చివరకు ఆత్మ వికాస ప్రార్థన ఈ క్రమమే గాయత్రీ మంత్రాన్ని జీవితాన్ని తీర్చిదిద్దే ఒక సమగ్ర ఆధ్యాత్మిక సాధనగా మార్చింది.
(17:50) గాయత్రీ మంత్రం యొక్క శిఖరాగ్రం ధియో యోనః ప్రచోదయాత్ అనే వాక్యంలో ఉంది. ఈ మంత్రంలో ధనం విజయం ఆరోగ్యం వంటి లౌకిక విషయాల ప్రస్తావన ఎక్కడా లేదు ప్రార్థన అంతా ఒకే ఒక్క అంశం చుట్టూ తిరుగుతుంది. మా బుద్ధి ప్రకాశించుగాక సంస్కృతంలో ధి అనే పదానికి చాలా విస్తృతమైన అర్థం ఉంది. అందులో వివేకం, ప్రజ్ఞ, సత్యాన్ని వేరుచేసి చూసే శక్తి, ఆత్మజ్ఞాన చైతన్యం అన్నీ ఇమిడి [సంగీతం] ఉన్నాయి.
(18:23) భారతీయ దర్శనంలో మనసు వేరు బుద్ధి వేరు మనసు అనేది కోరికలు ఊహలు భావోద్వేగాల నిలయం అది నిరంతరం చంచలంగా మారుతుంటుంది. కానీ బుద్ధి అనేది నిర్ణయించే శక్తి సదా సత్య వివేచన చేసే శక్తి జీవిత దిశను నిర్దేశించే శక్తి బుద్ధి ప్రకాశవంతమైనప్పుడు చంచలమైన మనసు కూడా మెల్లమెల్లగా సంయమనం సమతల్యత వైపు పయనిస్తుంది. మానవుడి దుఃఖానికి భ్రమలకు మూల కారణం బాహ్య పరిస్థితులు కావు అజ్ఞానంలో ఉన్న బుద్ధే కారణం.
(18:59) వివేకం మేల్కొన్నప్పుడు బంధంగా కనిపించే ఈ సంసారమే ఆత్మబోధకు మార్గంగా మారుతుంది. అందుకే గాయత్రి మంత్రాన్ని బుద్ధి ప్రకాశ మంత్రం అని పిలవడం అత్యంత సమచనం. ఇది మనకు బాహ్య ఆధారాలపై ఆధారపడకుండా మనలోనే ఉన్న అంతర్గత ప్రజ్ఞను మేల్కొలపడానికి ప్రేరణనిస్తుంది. మహర్షి విశ్వామిత్రుడు మానవాళికి ఇచ్చిన మహోన్నతమైన కానుక ఇది. బాహ్యమైన అద్భుతాలు పరాక్రమాల కంటే అంతఃకరణ జాగరణే నిజమైన శక్తి అని ఆయన నిరూపించారు.
(19:32) ఉపనిషత్తుల అద్వైత వేదాంత దృష్టితో చూస్తే గాయత్రీ మంత్రం చెప్పే తత్ అంటే ఆ సత్యం అనేది ఎక్కడో దూరంగా ఉన్న శక్తి కాదు. ఆ పరంబ్రహ్మమే సమస్త సృష్టికి ఆధారమై ప్రతి ప్రాణి అంతరంగంలో ఆత్మ స్వరూపంగా ప్రకాశిస్తోంది. అహం బ్రహ్మాస్మి తత్వమసి అనే మహా వాక్యాల సత్యం ఇక్కడే ప్రత్యక్షమవుతుంది. గాయత్రీ మంత్రంలో సవిత అంటే మనలో ఉన్న చైతన్య స్వరూపమని భర్గః అంటే అహంకారాన్ని అజ్ఞానాన్ని దహించే జ్ఞానాగ్ని అని అర్థం చేసుకున్నప్పుడు ధియో యోనః ప్రచోదయాత్ అనేది ఆత్మ సాక్షాత్కార ప్రార్థనగా మారుతుంది. ఉపాసన [సంగీతం] ధ్యానంగా
(20:19) ధ్యానం ఆత్మ చింతనగా ఆత్మ చింతన చివరకు ఆత్మబోధగా పరిణమిస్తుంది. ఈ రకంగా గాయత్రీ మంత్రం కర్మ ఉపాసన జ్ఞాన మార్గాలను అనుసంధానించే దివ్య వారధిగా నిలుస్తుంది. కాలక్రమేణ గాయత్రీ మంత్రం చుట్టూ కొన్ని పొరపాట్లు అపోహలు కూడా ఏర్పడ్డాయి. వాటిని స్పష్టంగా అర్థం చేసుకోవడం అవసరం. మొదటి అపోహ గాయత్రీ మంత్రం కేవలం సూర్య ఆరాధన మాత్రమే అని భావించడం వైదిక సంప్రదాయంలో సవిత అంటే భౌతిక సూర్యుడికే పరిమితం కాదు.
(20:57) సూర్యుడి వెనుక ఉన్న పరమ చైతన్య ప్రకాశానికి ప్రతీక. రెండవ అపోహ. అర్థం తెలియకుండా యంత్రంలా జపిస్తే సరిపోతుందని అనుకోవడం. శబ్ద ఉచ్చారణకు ప్రాధాన్యత ఉన్నప్పటికీ మంత్ర అర్థాన్ని మననం చేయడం అత్యంత ముఖ్యం. ధ్వని అర్థం ధ్యానం మూడు ఏకమైనప్పుడే మంత్రం యొక్క సంపూర్ణ ప్రభావం అంతఃకరణపై పడుతుంది. మూడవ అపోహ ఇది కేవలం కోరికలు తీర్చే ఒక చమత్కార మంత్రం అని అనుకోవడం దీని ప్రధాన లక్ష్యం ఐహిక కోరికల ఈడేర్పు కాదు బుద్ధి విశుద్ధి బుద్ధి పవిత్రమైనప్పుడు జీవితంలో సాకారుణకమైన మార్పులు కలగడం సహజ పరిణామం మాత్రమే నాలుగవ అపోహ ఇది కేవలం కొందరికి మాత్రమే
(21:45) పరిమితమైనదని భావించడం జ్ఞానం వివేకం సత్యం అనేవి విశ్వ జనీనమైనవి శ్రద్ధతో పవిత్ర భావంతో [సంగీతం] అవగాహనతో ఈ మంత్రాన్ని ఉపాసించే ఏ మానవుడికైనా ఇది ఆత్మ వికాస మార్గాన్ని చూపిస్తుంది. ఆధునిక యుగంలో సమాచార ప్రవాహంతో ఆందోళనలతో తీవ్రమైన ఆలోచనలతో నిండిన మానవ మనసుకు గాయత్రీ మంత్ర సాధన ఒక దివ్య ఔషధం వంటిది. ప్రతినిత్యం ఉదయం లేదా సాయంత్రం వేళల్లో ప్రశాంతంగా కూర్చొని మంత్ర అర్థాన్ని మనసులో ధ్యానిస్తూ జపించడం వల్ల మనసు ఏకాగ్రతను శాంతిని పొందుతుంది.
(22:27) నిర్ణయాలు తీసుకోవడంలో వివేకం పెరుగుతుంది. మహర్షి విశ్వామిత్రుడి జీవిత ప్రయాణం మనకు నేర్పించే పరమ సత్యం ఏమిటంటే నిజమైన బలం బాహ్యమైన క్షాత్రంలో సైన్యంలో అధికారంలో లేదు. అది మేల్కొన్న అంతఃకరణ చైతన్యంలో ఉంది. అహంకారం నుండి ప్రారంభమైన ఒక రాజు ప్రయాణం బ్రహ్మర్షిగా మారి మానవాళికి గాయత్రీ మంత్రాన్ని ప్రసాదించడంతో పూర్తయింది.
(22:56) శ్రద్ధతో ప్రారంభమై ధ్యానంలో లోతుగా మారి జ్ఞాన ప్రకాశంతో ముగిసే ఈ మహామంత్రం ప్రతి ఒక్కరి అంతరంగంలోని దివ్య వెలుగును వెలిగించే శాశ్వత దివ్యజ్యోతి