*మనస్సును నియంత్రించడానికి రెండు మార్గాలు ఉన్నాయి. ఒకటి బహిరంగమైనది, మరొకటి రహస్యమైనది.*

*బహిరంగంగా ఆచరించేది బహిరంగ మార్గం; అంతర్గతంగా ఆచరించేది రహస్య మార్గం. ఈ రెండూ అవసరమే.*

*దానం చేయడం, సంధ్యావందనం, యజ్ఞాలు, పూజలు, ఇతరులకు సహాయం చేయడం వంటివి మనస్సును మంచి విషయాల వైపు మళ్లించే బహిరంగ మార్గాలు.*

ధ్యానం అనేది అత్యున్నతమైన అంతర్గత స్థితి.

ధ్యానానికి అనుకూలమైన మరో ఐదు మార్గాలు ఉన్నాయి.

అవి: అహింస, సత్యం, అస్తేయం, శౌచం మరియు ఇంద్రియ నిగ్రహం.

అహింస అంటే ఎవరి గురించీ లేదా దేని గురించీ చెడు ఆలోచనలు చేయకపోవడం మరియు మనస్సును ప్రేమతో నింపుకోవడం. సత్యం అంటే ఆలోచన, మాట మరియు చేతలలో నిజాయితీగా ఉండటం. అస్తేయం అంటే ఇతరుల వస్తువుల పట్ల కోరికను కలిగించకుండా మనస్సును దృఢంగా ఉంచుకోవడం (దొంగతనం చేయకపోవడం). శౌచం అంటే శుద్ధి చేసుకోవడం - స్నానం చేయడం, శుభ్రమైన దుస్తులు ధరించడం, స్వచ్ఛమైన ఆహారం తీసుకోవడం వంటివి.

ఇంద్రియ నిగ్రహం అంటే ఇంద్రియాలను వాటి ఇష్టానుసారం వదిలేయకుండా, ప్రతి ఇంద్రియానికి అవసరమైనంత మేరకే పరిమితం చేయడం - 'కన్ను దీనిని చూడకూడదు, చెవి దీనిని వినకూడదు, నోరు దీనిని తినకూడదు, శరీరం ఈ పాపంలో పాల్గొనకూడదు' - అని నియంత్రణ విధించడమే 'ఇంద్రియ నిగ్రహం'.

సాధన (ఆధ్యాత్మిక అభ్యాసాలు) కోసం శరీరం అవసరం. శరీరాన్ని సజీవంగా ఉంచడానికి ఎంత అవసరమో, అంత మాత్రమే ఇంద్రియాలకు అందించాలి. ఈ ఐదు 'సామాన్య ధర్మాలు'. అంటే మన మతంలోని అన్ని వర్గాల ప్రజలు వీటిని పాటించాలి. ఇదే 'మను ధర్మం'.

~ కాంచీ మహాపెరియవ, శ్రీ శ్రీ చంద్రశేఖరేంద్ర సరస్వతీ మహాస్వామి.   *ఆధ్యాత్మిక కుటుంబం*