Friday, November 20, 2026

👑 The Forgotten Glory - అసలు కథ వేరే ఉంది | Dr. Emani Sivanagi Reddy | Harish Katkam | EP-52

👑 The Forgotten Glory - అసలు కథ వేరే ఉంది | Dr. Emani Sivanagi Reddy | Harish Katkam | EP-52

Author Name:Harish Katkam

Youtube Channel Url:https://www.youtube.com/@Harish.Katkam

Youtube Video URL:https://www.youtube.com/watch?v=BBP-9Uvbmp0





Title: 👑 The Forgotten Glory - అసలు కథ వేరే ఉంది | Dr. Emani Sivanagi Reddy | Harish Katkam | EP-52

Author Name: Harish Katkam

Description: How much do we really know about Hyderabad's history? Was it always known as Hyderabad?

What existed here before the city, and what happened to its once-famous diamond trade?

To uncover these fascinating stories, we bring back Dr. Emani Sivanagi Reddy, renowned archaeologist, historian and heritage conservationist, for a second conversation on the history and cultural legacy of Hyderabad and Telangana.

From the origins of Hyderabad, Charminar and Golconda to the Kakatiya dynasty, Keesaragutta, Ramappa Temple and the Iron Age, we explore the historical layers that shaped this region. We also dive into the Koh-i-Noor, ancient gemstone trade with Iran, the Nizams, the evolution of Telugu language and the cultural influences that continue to define Telangana.

A conversation that goes beyond what we learn in textbooks, bringing forgotten chapters of Indian history, archaeology and heritage back to life.

Watch this fascinating journey through the history of Hyderabad!

~
00:00:00 Glimpse
00:01:56 Introduction
00:02:34 What does Hyderabad mean to you?
00:04:04 History of Charminar
00:07:29 Golconda before Hyderabad & its water systems
00:11:02 Kakatiya Dynasty
00:12:25 Govindaraju Viharam
00:14:11 Keesaragutta
00:15:13 Ikshvakas
00:16:52 Iron Age
00:21:15 Was Hyderabad ever called Bhagyanagaram?
00:22:28 Iran Trade & Ancient Gemstone Markets
00:25:24 Nizams and Mughals
00:27:12 The Koh-i-Noor & Disappearing Diamond Markets
00:27:45 Are Diamonds Still Found Today?
00:28:38 Nizams, Urdu & Their Legacy
00:29:25 History of Telangana
00:33:07 Origin of the Telugu Language
00:34:41 Kakatiya Dynasty
00:42:17 Ramappa Temple
00:49:26 Books & Historical Research
00:56:00 UNESCO & Charminar
00:58:43 Fashion, Lifestyle & Social History
01:05:09 Charitra Sakalalu Book
01:07:02 Conclusion

~
Disclaimer: This video is for educational and informational purposes only. The guest’s opinions are personal and do not necessarily reflect the views of Harish Katkam or the channel. There is no intention to defame or harm any individual, organization, political party, brand, product, or profession mentioned.

--------------------------------------------------------------------
Connect with Harish Katkam
Email: connect@harishkatkam.com
Instagram: harishkatkam_
Spotify: https://spotify.openinapp.co/HarishKa...
LinkedIn: www.linkedin.com/in/harish-katkam-vodcaster
X: https://x.com/KatkamHarish
--------------------------------------------------------------------
#HarishKatkamPodcast #harishkatkam #telugupodcast #vodcast #DrEmaniSivanagiReddy #hyderabadhistory #telanganahistory #indianhistory #ancientindianhistory #indianarchaeology #forgottenhistory #untoldhistory #HistoryOfHyderabad #telanganaheritage #CharminarHistory #golcondafort #kakatiyadynasty #kohinoordiamond #NizamsOfHyderabad #OriginOfTelugu #ramappatemple #indianculture #heritageconservation #historicalfacts #ancientcivilisations #indianheritage #historypodcast #telugupodcast #KakatiyaHistory #KakatiyaKingdom #IkshvakuDynasty #QutbShahiDynasty #AsafJahiDynasty #nizamhistory #mughalempire #indiankings #indianrulers #medievalindianhistory #southindianhistory #DeccanSultanates #Warangal #souravjoshivlogs #indiantemples

Transcript:
(00:00) మీరు మాట్లాడుతూ ఉంటే ఒక్కో వాక్యం కూడా పారే మూసి నది నీటి గలగలలు పక్షుల కిలకిలలు అది ఎక్కడి నుంచి వచ్చిందో తెలుసా మీకు ఈ నేల ఈ గాలి నాకు ఇచ్చినటువంటి వరం ఆ రోజుల్లో తెలుగు బ్రతికి ఉన్నప్పుడు సబ్బు బిళ్ళు ఎలా ఉందో తెలుసా మీకు ఆశ్చర్యం ఉంది చిక్కుడు గింజ ఆకారం లేసాన్సే సబ్బు ఫ్రెంచ్ లో నిన్న మొన్న వస్తే తెలంగాణలో 2000 సంవత్సరాలు నాడే మా యువతలు వాడుకున్నారే మరి అది ఫ్యాషన్లలో ఫ్రెంచ్ నేతల దన్నిన అలనాటి తెలంగాణ సర్ హైదరాబాద్ అంటే కొంతమందికి చార్మినార్ [సంగీతం] కొంతమందికి బిర్యానీ మీకు హైదరాబాద్ అంటే ఏంటి? దుర్గం చెరువు
(00:36) దుర్గం [సంగీతం] అంటే కోట ఆ గోల్కొండ కోటకు నీళ్ళు అలా అడ్డుకట్ట వేసి కిందకు జాలు వారించి తూమరు ద్వారా వెళ్లి గోల్కొండ కోటలో రాణి మహల్ రెండో అంతస్తుకు నీటి సరఫరా వ్యవస్థను ఏర్పాటు చేసిన మహమ్మద్ కులీ కుతుబ్షా గోల్కొండ నగరం అంటే హైదరాబాద్ సిటీని నిర్మించింది కులీ కుతుబ్షానే అంటారు కదా అంతకుముందు ఏముండేది ఒక పక్క ఆయుధాకారం మరో పక్క కళాసాగరం మరో పక్క [సంగీతం] అలా తప్పట్లు కొడితే గోల్కొండ లో వజ్రాలు కుప్పలు కుప్పలుగా పోసి అమ్మేవాళ్ళంటే నిజమేనా ఈ రాశి నాకు కావాలి ఆ రాశి నాకు కావాలని సంచులతో గుమ్మరించిన నేపథ్యం ఏమైంది సార్ మరి ఆ మార్కెట్ ప్లేస్ కి ఆ
(01:14) వజ్రాలు ఎటుపోయినాయి తెలంగాణ అస్తిత్వానికి తొట్ట తొలి ఆధారం అది సో కాకతీయల గురించి మాట్లాడాలి సార్ మత్తు కలిగించే ప్రశ్నలు అన్నమాట ఇవన్నీ కాకతీయులు అనంగానే [సంగీతం] మనకు గుర్తుకొచ్చేది వేయస్తంభాల గుడి ఫోర్త్ వరంగల్ రుద్రమదేవి తీర్చి దిద్దిన కీర్తి తోరణాలు ఎంత అందంగా ఉన్నాయో చూడండి మూడోది తెలంగాణలో ఒకే ఒక్క [సంగీతం] యూనెస్ వల్డ్ హెరిటేజ్ సెట్ అది రామపాలెం గోడల్లో అణువణువు శిల్పాలే కప్పు కూడా ఎటు చూసిరా అరేరే ఆ ఎంపికలో స్వయంవరంలో విజయాన్ని వరించుకుంది ఇప్పుడు అందరి చూపు రామప్ప వైపు ఇదిగో ఇది కాకతీయ కళా నిలయం రామప్ప
(01:52) దేవాలయం వరంగల్ శివనాగిరెడ్డి సార్ నమస్కారం నమస్కారం అండి మళ్ళీ మా స్టూడియో కి వచ్చేసినందుకు సంతోషం సార్ నాకు కూడా రెండోసారి రావాలని అనిపించింది వచ్చాను. థాంక్యూ సో మచ్ సర్ మన ఫస్ట్ ఎపిసోడ్ జనానికి చాలా నచ్చింది గుడ్ వెరీ గుడ్ మన ఫస్ట్ ఎపిసోడ్ లో మనము గుళ్ళ గురించి దేవుళ్ళ గురించి ఆ క్రీస్తు పూర్వం క్రీస్తు శకంలోని అన అప్పటి చరిత్ర గురించి కాస్త మాట్లాడుకున్నాం చాలా నచ్చింది.
(02:29) ఇప్పుడు ఈ ఎపిసోడ్ లో కొంచెం ప్రత్యేకించి మనం మన తెలుగు రాష్ట్రాల గురించి హైదరాబాద్ గురించి, తెలంగాణ గురించి ఆంధ్రప్రదేశ్ గురించి మాట్లాడుతా సర్ హైదరాబాద్ అంటే కొంతమందికి చార్మినార్ కొంతమందికి బిర్యానీ చాలా మందికి ఐటి హబ్ [నిట్టూర్పులు] మీకు హైదరాబాద్ అంటే ఏంటి? అబ్బా ఇది కూడా అంటే మీరు వేసే ప్రశ్నలన్నీ గమ్మత్తుగానే ఉంటున్నాయి. గమ్మత్తు అంటే మత్తు కలిగించే ప్రశ్నలు అన్నమాట ఇవన్నీ ఏమిటంటే హైదరాబాద్ అనగానే మనకి చార్మినార్ గోల్కొండ ఇవే ఇన్ జనరల్ కానీ ఇప్పట్లో కొన్ని కొన్ని కొత్త ఆకర్షణలు వచ్చినా అసలు హైదరాబాద్ అంటే నా ఉద్దేశంలో మొట్టమొదటి చక్కటి
(03:09) ప్రణాళికాబద్ధమైన టౌన్ ప్లానింగ్ తో నిర్మించిన ఒక అద్భుత భాగ్ నగరం భాగ్ అంటే తోటలు ఎక్కడ చూసినా ఉద్యాన వనాలు పచ్చటి ప్రకృతి పులకింత ట దాంతో పాటు నిరంతరం పారే ముసి నది నీటి గలగలలు పక్షుల కిలకిలలు అదిగో అలా నాటి హైదరాబాద్ నా కళ్ళ ముందు ఇప్పటికీ కదలాడుతూనే ఉంది ఎందుకో తెలుసా దాన్ని నిర్మించిన మహమ్మద్ కులీ కుతుబ్షా ఒక రాజు కొడుకు ఒక రాజు తానొక కవి తానొక గాయకుడు తానొక అన్నిటికీ మించి అన్ని విషయాలను తెలిసినటువంటి ఒక అద్భుతమైన పాలకుడు ఆయన
(03:54) కాలంలో హైదరాబాద్ ఎలా వెలసిల్లింది అంటే మనకు తెలుసు కదా ఒకటి ఆ చార్మినార్ే కాదు అదేదో ఒక సంఘటనకు గుర్తుగా తాను నిర్మించిన చార్మినార్ అప్పటికీ ఎక్కడా లేని ఒక విలక్షణ వాస్తు విన్యాసంతో నాలుగు అనే అంకెకు ప్రాధాన్యతనిస్తూ నిర్మించిన కట్టడం ఆ నాలుగు దానికి నాలుగు ద్వారాలు ఉన్నాయి నాలుగు మీనార్లు ఉన్నాయి దానికి చుట్టుపక్కల కూడా నలువైపులా నాలుగు ద్వారాలు ఉన్నాయి ఆ నలువైపులా మళ్ళీ నాలుగు విస్తృతంగా వ్యాపించిన నాలుగు ఉద్యాన వనాలు ఉన్నాయి అదిగో అలా ఆ నాలుగు అంకెకు ఆయన మరి ఎలా ప్రాధాన్యతను ఇచ్చాడో
(04:40) ప్రాముఖ్యతను ఇచ్చాడో తెలియదు కానీ దానికి మూలం ఇస్పహాన్ ఇరాన్ లో ప్రసిద్ధి చెందిన ఒక మహానగరం చారిత్రక నగరం అది కూడా నిరంతరం కళతో కళాకారులతో కవులతో గోష్టులతో వెలసిల్లినటువంటి నగరం అదిగో వీళ్ళు అక్కడి నుంచి వచ్చారు కదా ఆ ఇస్పహాన్ అనే నగరానికి నకలుగా హైదరాబాద్లో ఒక కొత్త నగరాలను నిర్మించుకోవాలనుకున్నాడు కానీ ఎలా ఆలోచన అయితే మధ్యలో మిదిలింది ఆచరణలోకి తేవాలంటే దానికి ఒక ప్రణాళిక కావాలి మరి ఆ ఇస్పహాన్లో పేరు పొందిన ఆర్కిటెక్ట్ ఎవరున్నారా అని ఆలోచిస్తే అక్కడ అప్పటికే సిద్ధాస్తుడైన ఇప్పటి
(05:26) ఆర్కిటెక్ట్లు ఎలా ఒక్కొక్క నగరంలో తన ప్రతిభను చాటుకుంటున్నారో అదిగో అప్పటికే ఇరాన్ లో తన ప్రతిభను చాటుకొని ఇస్పహాన్ లో నివసిస్తున్న మీర్ మొమిన్ అస్త్రబాది అనే ఒక ఆర్కిటెక్ట్ ఆయన అయితేనే తాను తలపోసిన ఒక మహా సుందర స్వప్నాన్ని ని ఆచరణలోకి తేగలడు అని అనుకొని ఆయన్ని హైదరాబాద్ రపించాడు. తాను అప్పటికి ఇంకా గోల్కొండలోనే ఉన్నాడు.
(06:01) అదిగో ఆ మహానగరం ఏనాడు ఏనాడు ఏ రకమైన ఇబ్బందులకు లేని ఒక స్వర్గాన్ని తలపించే ఒక మహానగరం హైదరాబాద్ ఆ హైదరాబాద్లో ఆనాడు ప్రతి వీధిలోనూ హాయిగా తిరుగాడే స్వేచ్ఛ ప్రతి వీధిలోనూ కొద్దిపాటి దుకాణాలు అక్కడ విశ్వనగరంగా కొనియాడబడిన ప్రపంచ నలుమూలల నుంచి వచ్చిన కళాత్మక వస్తువులు ఫ్యాషన్లలో ఫ్రెంచ్ నేనే తలదన్నిన మధ్య యుగాల సౌందర్య పోషణకు కేంద్రంగా విలసిల్లిన నగరంగా కూడా గుర్తింపు పొందినటువంటి ఆ హైదరాబాద్ నా కళ్ళ ముందు కదలాడుతోంది. అక్కడ ఒక దాద్
(06:48) మహల్ మియాన్ దాద్ మహల్ ఇంకా మరొకటి మన అన్నిటికీ మించి దారుషిఫా మనకు తెలుసు కదా అది ఒక గొప్ప వైద్యశాల మ్ ఇలా ఒకటి కాదు రెండు కాదు పక్కనే మక్కా మసీదు కూడా అప్పుడప్పుడే రూపుదిద్దుకుంటున్నటువంటి నేపథ్యం ఇలా మూసి ఇలా ఈనాడుల మురుగు పారటం లేదు అక్కడ హాయిగా నురగలు కక్కుకుంటూ నురగలు అంటే ఏ నురగలు అలా ఒక రాయి నుంచి మరో రాయికి నీళ్లు దూకిలాడిన నేపథ్యంలో ఒక్కొక్క బుడగా నురగగా తయారై ఉరకలేస్తూ సాగిన మూసీ నది గుర్తుకొస్తుంది అదిగో ఆ నేపథ్యం కళ్ళ ముందు కదలాడుతుంది.
(07:31) అంటే హైదరాబాద్ సిటీని నిర్మించింది కులి కుతుబ్షానే అంటారా ఎస్ కచ్చితంగా అంతకుముందు ఏమఉండేది అంతకుముందు ఆ ప్రాంతం అంతా ఖాళీగా ఉండేది గోల్కొండ మాత్రం గొల్లకొండగా కాకతీయుల కాలంలో పేరుంది ఆ తర్వాత గోల్కొండగా రూపాంతరం చెందినటువంటి కులి కుతుబ్షాల అది రాజధాని నగరం అక్కడ కేవలం నేల మీదే కాక అది స్థలగిరి దుర్గాలుగా భాసిల్లిన ఒక అత్యద్భుత రక్షణ వ్యోహాత్మకంగా నిర్మించిన ఒక నగరం అది గోల్కొండ ఒక పక్క ఆయుధాకారం మరో పక్క చక్కటి సంగీత కచేరీలు కొనసాగుతూ ఉండే కళాసాగరం మరో పక్క అలా తప్పట్లు కొడితే ఎవరవచ్చారో తెలుసా అని ఎదురు
(08:19) ప్రశ్నించేలా శాస్త్ర సాంకేతికతను జోడించి నిర్మించిన సౌధాలు సౌధాగ్రాలు అదే కాదు ఆశ్చర్యపోతారు మీరు అందులో ఉండే రాణి మహల్ రెండో అంతస్తులో ఉంటుంది కదా అక్కడికి ఎక్కడి నుంచో నిరంతరం పారే నీళ్ళు అలా కుళాయిని తిప్పగానే జల్లు నరాలే నీటి ఏర్పాటు దాని ముందు ఆకాశాన్ని నంచుకోవడానికి పోటీ పడుతుందా అన్నంతగా పైకి పిల్లుబికే ఒక ఫౌంటైన్ ఒకటి కాదు రెండు కాదు మరి ఈ నీళ్ళు ఎక్కడి నుంచి వచ్చాయి ఎక్కడి నుంచి వచ్చాయో ఎవరికీ అర్థం కాదు మొగల్ సామ్రాజ్య అధిపతులు కూడా వీళ్ళకి ఈ నీళ్లు ఎక్కడి నుంచి వస్తున్నాయి ఆ చుట్టుపక్కల
(09:04) ఎక్కడ వనరు లేదు కదా అని గుడశారులను నియోగించినా కూడా తెలియనిది మరి ఎక్కడి నుంచి వచ్చాయో తెలుసా మీకు దుర్గం చెరు దుర్గం అంటే కోట ఏ కోట గోల్కొండ కోట ఆ గోల్కొండ కోటకు నీళ్ళు ఎక్కడి నుంచి వచ్చాయి అంటే ఇదిగో ఇప్పుడు ఇవాళ హైటెక్ సిటీ పక్కనఉన్న దుర్గం చెరువుకి అలా అడ్డుకట్ట వేసి జలాశయాన్ని పెంచిపో పోషించి అదిగో ఆ నీటిని కిందకు జాలు వారించి భూమి లోపల పెద్ద ఒక ఆ కాలవలాగా ఏర్పాటు చేసి ఆ తర్వాత కొంచెం మళ్ళీ ఓపెనర్ ఆ ఎత్తుగా మీకు అక్కడ చూసారో లేదో కొంచెం అటు పోతే పుష్పాలగూడా అంటాం మనం పుప్పాలగూడాలో మీకు ఈ నీరే భూమి పైకివచ్చి
(09:50) మళ్ళీ ఎత్తైన స్తంభాలపై తూముల ద్వారా వెళ్లి ఆ లెవెల్ ఎక్కడికి వెళ్తుందో తెలుసా మీకు గోల్కొండ కోటలో రాణి మహల్ రెండో అంతస్తుకు అత్యంత వేగంగా పెద్దరతో వెళ్లేటువంటి నీటి సరఫరా వ్యవస్థను ఏర్పాటు చేసిన అత్యాధునిక ఇంజనీరింగ్ నైపుణ్యానికి అర్థం పడుతుంది అలా నాటి మహమ్మద్ కులీ కుతుబ్షా నిర్మించిన గోల్కొండ నగరం నిర్మించలేదు ఆధునీకరించాడు ఎందుకు అంటే అంతకుముందే ఉంది కాబట్టి అది ఆ నేపథ్యం కానీ మరి ఈ పక్కన వస్తే ఏముంది మూసీకి ఇటు పక్కన ఏముంది అంటే చించలం అనే ఒక గ్రామం ఉందని చించలం దాని పేరు
(10:33) చించలం ఆ గ్రామంలో తనకు ప్రేయసైనటువంటి భాగ్మతి ఉండేదని ఆవిడ్ని వాళ్ళు అనుకోకుండా చూడటం తటస్తించి ఆ తర్వాత ఇద్దరి మధ్య అవినాభావ సంబంధం పెరిగి పెద్దదై అనునిత్యం కలుసుకోవాలన్న కోరికతో తాను అలా ఒక హైదరాబాద్ నగరాన్ని విస్తరించాడు అని కూడా మనం చదువుకున్నాం. న్నాం కదా అది ఒక నేపథ్యం అయితే అంతకుముందు మనం హైదరాబాద్ నగర చరిత్రను ఒకసారి వెనక్కి వెళ్తే కాకతీయుల కాలంలో ఇప్పటికీ హైదరాబాద్లో అక్కడక్కడ కాకతీయ కళా సౌరభాలు విదల్లుతూనే ఉన్నాయి.
(11:13) కేంద్రీయ విశ్వవిద్యాలయంలో సెంట్రల్ స్కూల్ కి కొంచెం పక్కగా వెళితే కాకతీయుల కాలపు ఒక రాతి కోట కట్టడానికి ద్వారాన్ని నిలబెడతాం కదా సువిశాలమైనటువంటి ద్వారం ఆ ద్వారం పైనుండే దూలం ఇప్పటికీ కూడా వరంగల్లో తయారై ఇక్కడికి వచ్చి [గురకలు] ఇక్కడ ఉండిపోయిందా అన్నంత భ్రమను కలిగించే రీతిలో ఇప్పటికీ చెక్కింది అక్కడే ఉంది ఏ కారణం చేతనో తాను ఉండవలసిన చోటికి చేర రకుండా ఇంకా అక్కడే ఉందన్నమాట అదఒక ప్రత్యక్ష తార్కాణం అదే కాదు మీకు నల్లగండ్ల అంటాం ఐడియా ఉందా ఆ నల్లగండ్లలో ప్రస్తుతం రోడ్డమ్మటే ఉన్న రంగనాథ స్వామి దేవాలయం ఉంది ఒకటి ఆ రంగనాథస్వామి ఎవరో కాదు కాకతీయల కాలంలో
(11:58) తీర్చిదిద్దబడిన ఆ శ్రీరంగనాధుని విగ్రహం కచ్చితంగా 13వ శతాబ్ది శిల్ప కళా కౌశలాన్ని పునికి పుచ్చుకున్నటువంటి ఒక అద్భుతమైన విగ్రహం అదే కాదు పెద్ద పెద్ద గోల్కొండ ఓఆర్ఆర్ పక్కనే ఉన్నటువంటి పెద్ద గోల్కొండలో అనేక కాకతీయ శిల్పాలు ఇప్పటికీ చెక్కు చెదరకుండా గత వైభవ ప్రభవాలను మినుకు మినుకుమంటూ శారిత్రక వెలుగులను వెదజిల్లుతూనే ఉన్నాయి.
(12:27) మరి అంతకుముందు ఓ అంతకుముందు అనేక ఆధారాలు ఏమిటవి అంటే ఇవాళ దిల్షుక్కు నగర్ దాటగానే మూసీకి కుడివై కుడివైపుఉన్న చైతన్యపురి అది శాతవాహన ఈ క్షవాకు విష్ణుకు ఉండిన కాలాలకు సంబంధించిన అనేక ఆనవాళ్ళను తన గర్భంలో ఇప్పటికీ భద్రపరిచి పదలపరిచింది కూడా చైతన్యపురిలో అక్కడ [గురకలు] పనికిరి అని ఒక కాలనీ ఉంటుంది ఆ కాలనీలో కొసగొండ్ల నరసింహ స్వామిదేవా లయం అని ఒకటి ఇటీవల గత 40 ఏళ్లగా వృద్ధి చెందినటువంటి ఒక నరసింహ స్వామి ఆలయం అది గుహలో ఓ చిన్నపాటి ఆకారాన్ని నరసింహునిగా తీర్చిదిద్ది ఆలయంగా విస్తృత పరిచారు అదిగో ఆ ఆలయం పక్కన ఒక పెద్ద బండ ఆ బండకు సగంలో ఒక
(13:14) శాసనం ఆ శాసనం మామూలు శాసనం కాదు ప్రాకృత భాషలో బ్రాహ్మి అక్షరాలతో రాసిన శాసనం ఆ శాసనం ఎవరిది అనుకుంటున్నారు ప్రకృత భాష అంటే ప్రాకృతం అంటే సంస్కృతానికి ముందు ఉన్నటువంటి ఒక భాష అది సామాన్య శకం నాలుగవ శతాబ్దం దాదాపుగా సామాన్య శకం 385వ సంవత్సరం నాటివి ఈ విష్ణు కుండిల్లు అనే రాజులు అంటే ఇక్ష్వాకుల తర్వాత వచ్చిన విష్ణు కుండిల్లు అనే రాజులు పరిపాలించారు అదిగో వాళ్ళ మొట్టమొదటి మూల పురుషుడు అయినటువంటి విష్ణు కుండిన రాజ్య స్థాపకుడైన గోవిందవర్మ ఆ గోవిందవర్మ అక్కడ ఒక బౌద్ధ విహారానికి దానం ఇచ్చాడు ఆ బౌద్ధ విహారం పేరు ఏమిటో తెలుసా గోవిందరాజ
(13:57) విహారం ఇప్పటికీ ఉంది ఆ శాసనం గోవిందరాజ విహారం విహారం లేదు అది నది పక్కన ఇప్పుడు ఆనవాళ్ళు కోల్పోయాయి కానీ అప్పటికి ఇప్పటికి మీకు కీసరగొట్టలో ఏ ఇటుకరాళ్ళని ఇప్పటికే ఇటుకరాళ్ళు అక్కడ దొరుకుతూనే ఉంటాయి కీసరగొట్టకి దీనికి సంబం కీసరగొట్ట విష్ణు గుండెల రాజధాని ఆ కొండ మీద ఇప్పుడు రామలింగేశ్వర స్వామి దేవాలయం ఉంది కదా ఆ దేవాలయానికి ముందు మీకు ఇప్పటికీ ఆలయం ముందు ఆంజనేయుడు విగ్రహం కట్ట అంటారే విష్ణు గుండెళ్ళ ఆనవాళ్ళు ఇటుకరాతి మీద కట్టేసారు వాళ్ళకి ఏ మాత్రం అవగాహన లేకుండా కొంచెం ముందుకు వెళ్తే పురావశాఖ వాళ్ళు తవ్వి ఐదు దేవాలయాల కోడల్ని బయటకి
(14:36) తెచ్చారు రాజ ప్రసాదాన్ని తెచ్చారు విస్తృతమైనటువంటి జనావాసాన్ని వెలికి తెచ్చారు అక్కడ అనేక కట్టడాలు వెలికిపడిన పురావస్తు ఆధారాలు తులుచువాండ్రు అన్న తొట్ట తొలి తెలంగాణ తెలుగు శాసనాన్ని అందించింది కూడా కిసరగొట్టే చూశరా అప్పుడు మొత్తం తెలుగు నేలను పెన్నా నది నుంచి రేవా నది నర్మదా నది వరకు పరిపాలించిన విశాల భూభాగానికి అధిపతులైన విష్ణు గుండిల్లు హైదరాబాద్ వాసులే తెలంగాణ రాజులే అని తెలియజెప్పేటువంటి చక్కటి ఆధారాలు ఇప్పటికీ చెక్కు చెదరకుండా అక్కడే ఉన్నాయి కదా ఇంకా ముందుకు వెళ్తే మరి వాళ్ళు ముందు ఎవరు పరిపాలించారు యక్షువాకులు ఎక్కడి
(15:19) నుంచి శ్రీ పర్వత విజయపురి నుంచి మరి వాళ్ళు ఏం చేశారు అంటే అంటే వాళ్ళు కూడా ఈ ప్రాంతంలో తమ ఉరికిని చాటారు ఎలా చాటారు ఆధారం ఎక్కడఉంది అంటే ఇవాళ్ళ ఐఐటి కంది ఉంది కదా హైదరాబాద్ శివార్లో పటాంచులు దాటినాక ఆ కందిలో ఒక ఇంటికి పునాదులు తవ్వుతుంటే పెద్ద పెద్ద ఇటుకరాళ్ళు బయటక వచ్చాయి అన్న సమాచారం అందుకున్న రాష్ట్ర పురావస్తు శాఖ 1983 లో జరిపిన ద్రవకాల్లో ఒక విలక్షణమైన ఆలయం బయటక వచ్చింది ఏమిటా లయం అంటే గర్భాలయం చుట్టూనేమో చదరంగా ఉంటుంది లోపల ఎనిమిది పలకలుగా ఉంటుంది గర్భాలయం దాన్ని ద్రావిడ పద్ధతి అంటాం దాని ముందు మామూలుగా మహామండపం తిన్నగా
(16:03) ఉంటుంది పొడవుగా కానీ ఇది అర్ధ ఇట్లా అడ్డంగా అడ్డంగా దీర్ఘ చతురస్రాకారంగా నిర్మించబడిన మహామండపం గర్భాలయం అర్ధమండపం మహామండపం ఆలయం దాంతో పాటు ఇక్ష్వాకుల కాలానికి చెందిన మట్టి పాత్రలు కూడా దొరికాయి అది అక్కడే కదా ఇప్పటికీ మరి ఆ ఇక్ష్వాకుల కాలానికి చెందిన ఇంకా అదే మట్టి పాత్రలు చైతన్యపురి మోహన్ నగర్ ఇంకాపోతే నాగోలు కోకొల్లలుగా మీకు మూసి నది పక్కన దొరుకుతూనే ఉన్నాయి.
(16:34) ఇదిగో ఇది ఒక్కసారి నగదరి సుందరి తన గతాన్ని తొంగి చూస్తే కనిపించే చారిత్రక మైలురాళ్ళు నేను నా టీం మీకు మంచి కాంటెంట్ ఇవ్వాలని చాలా ఎఫర్ట్స్ పెడుతున్నాం. మీరు మన ఛానల్ ని సబ్స్క్రైబ్ చేసుకోండి ఎంకరేజ్ చేయండి థాంక్యూ ఇంకా వెనక్కి వెళ్తే చారిత్రక తొలియుగానికి అంటే ముందుకు వెళ్తే మనకు ఇనుప యుగం అంటాం మనం హైదరాబాద్లో ఇనుప యుగానికి సంబంధించిన ఆనవాళ్ళు లింగంపల్లి తెలుసా మీకు హైదరాబాద్ చుట్టుపక్కల కేంద్రీయ విశ్వవిద్యాల సెంట్రల్ యూనివర్సిటీ సెంట్రల్ యూనివర్సిటీలో ఇప్పటికీ ఒక పెద్ద నిలువురాయి నిలువురాయి పక్కనే గుండ్రంగా పేర్చిన బంతిరాళ్ళు బంతిరాళ్ళ పక్కనే మరో
(17:13) బంతిరాళ్ళ వరస అది మేము 2002వ సంవత్సరంలో లో తవ్వినప్పుడు అద్భుతమైన అనువాళ్ళు వెలికొచ్చి భారతదేశంలోనే ఇనుప యుగం సామాన్య శకపూర్వం 2200 సంవత్సరాలకు చెందుతుంది అన్న ఒక ఆధారాన్ని అందించిన స్థావరం అది హైదరాబాదే కేపి రావు అనే ఆయన తవ్వకాలలో నేను తవ్వింద దాంట్లో కాదు పక్క దాంట్లో నుంచి అప్పుడు వాడినటువంటి ధాన్యపు గింజలను డేటింగ్ చేపిస్తే అవి 21 సంవత్సరానికి వెళ్ళింది 8ప ఆశ్చర్యం అంద అందరూ కూడా 1000 సంవత్సరాలే అనుకున్నది ఇంకొక వెయ్యేళ్ళ ముందుకు వెళ్ళింది.
(17:51) అదే కాదు కొత్తగూడా ఇవాళ కొత్తగూడా జియోలాజికల్ పార్క్ ఉంది చూసారా అది దాటిన తర్వాత కొంచెం వెనక్కి వెళ్తే మీకు కళాజ్యోతి అని ఒక పత్రిక అంటే ప్రెస్ ఒకటి ఉంటది. ఆ ప్రెస్ వాళ్ళ ఆఫీస్ పక్కనే ఇప్పటికీ కూడా మరో నిలురాయి అలాగే అప్పటి చరిత్రకు సాక్షి భూతంగా నిలబడి ఉంది అది కూడా యూనుప యుగపు మెన్ హిర్ అంటారు దాన్ని అక్కడిదాక ఎందుకు రామోజీ [గురకలు] ఫిలిం సిటీ పక్కనే ఉన్న ఆ ఒక రామోజీ ఫిలిం సిటీ ఫిలిం సిటీ దాటిన తర్వాత ఎదురుగా మీకు ఒక దెబ్బ ఒక దెబ్బ లాంటిది ఉంటుంది ఆ దెబ్బ మీద ఇప్పటికీ ఇనుప యుగపు సమాధులు ఉన్నాయి ఇప్పటికి రోడ్ డమ్మటని జాతీయ రహదానికి
(18:33) ఆనుకొని బస్సులో పోతున్న నాకు అనిపిస్తూ ఉంటాయి ఇనుపోయపన వాళ్ళు మళ్ళీ అక్కడిదాక ఎందుకు అంటే చాలా పెద్దగా సమాధి సరయ ఆ పెద్దవి అంటే మీకు దాదాపు 20 అడుగుల వేసంతో 25 అడుగుల వేసంతో చుట్టూ పెద్ద పెద్ద బండరాళ్ళు కూర్చుంటే మధ్యలో సమాధి ఉంటుంది అది ఈనప యుగపు సంస్కృతి అక్కడిదాకా కాదు అయ్యో ఎక్కడిదాకా ఎందుకు మీకు షేక్పేట్ అంటాం ఐడియా ఉందా షేక్పేట్ షేక్పేట్ కాదు దాన్ని హస్మత్పేట్ [గురకలు] అక్కడ అక్కడ ఎక్కడ సికింద్రాబాద్ దాటి హస్మత్ పేట అంట ఈ మల్లారెడ్డి గారు మన మంత్రి ఇదివరికి మాజీ మంత్రివర్లు ఉన్నారే ఆ ప్రాంతంలోనే ఉండేవారు అదిగో అక్కడ
(19:07) హస్మత్ పేట అనే దగ్గర యూనోప యుగపు సమాధులు దాదాపుగా 120 ఎకరాల్లో విస్తరించి ఉండేవి ఒకప్పుడు 1978లో బిర్లా పురావస్తు సంస్థ అధ్యక్షుడైనటువంటి ఎమఎల్ఏ నిగం తవ్వారు ఆ తర్వాత మేము కూడా 2002వ సంవత్సరంలో రాష్ట్ర పురావస్తు శాఖ తవ్వింది అక్కడ కూడా 80వ పాన వాళ్ళు అలాగే ఉన్నాయి అంతేనా అంటే అంతే కాదు ఇటీవల గత రెండు సంవత్సరాలకు పూర్వం నేను రామోజ్ హరగోపాల్ గారు కొత్త తెలంగాణ చరిత్ర బృందం అధ్యక్షుడు ఇద్దరిని కలిపి ఏమిటి ఈ రాళ్ళు ఈ రాళ్ళ మీద ఏదైనా పురాతన చరిత్రక ఆనవాళ్ళు కొద్దిగా నాకు అనిపిస్తాయా లేదా అని ఆత్తురతతో అలా తిరిగి ఇలా తిరిగి ఒక
(19:48) ఏడుఎనిమిది పెద్ద పెద్ద రాక్స్ ఉంటాయి కదా పెద్ద పెద్ద బండల దగ్గర చూస్తే చిట్ట చివరికి బిఎన్ఆర్ హిల్స్ లో మాకు ఒక బండ కింద దాదాపు 50 మంది జనావాసంగా ా కొనసాగే నేపథ్యం ఉన్న ఒక దాన్ని తాబేలు రాయి అంటారు టాయిస్ రాక్ అంటారు దాని కింద మేము నిశితంగా పరిశీలిస్తే రెండు కొత్త రాతి యుగపు రాతి గొడ్డళ్లు దొరికాయి మాకు చూసారా బిఎన్ఆర్ హిల్స్ జూబిలీ హిల్స్ కి ఆనుకున్నటువంటి పొరుగు ప్రాంతమే కదా అక్కడ కొత్త రాతిగపు ఆనవాళ్ళు దొరికాయి మాకు ఇది మూడు సంవత్సరాలు అయింది అంతే ఇంకా ఖజాగూడా ఉంది కదా ఖజాగూడా పక్కనే ఆ [గురకలు] కొండ మీద ఇప్పటికీ
(20:30) కొత్త రాతి మానవులు తమ రాతి గొడ్డళ్లను పొదుగు పెట్టుకున్న గాళ్ళు ప్రత్యక్ష సాక్ష్యంగా ఇప్పటికీ మిగిలిన అవి మరి ఆనాటి చరిత్ర వేలి ముద్రలు కాదా ఇంకా కొంచెం ముందుకు వెళితే మూసి నది పరివాహంలో అనేక సూక్ష్మ రాతి యుగపు పనిముట్లు దొరికాయి అంటే ఆదిమ మానవుని అడుగుజాడల నుంచి మధ్య యుగాల్లో మహమ్మద్ కులీ కుతుబ్షా తాను ఊహించిన ఒక ఊహా సుందరికి ఇచ్చిన రూపమే హైదరాబాద్ నగరం అదిగో అంతే చరిత్రను తన పొత్తెళ్లలో ఈ ముడ్చుకొని హాయిగా ఆనందంతో అలా తొలతూగుతోంది హైదరాబాద్ నగర సుందరి
(21:16) అయితే ఈ హైదరాబాద్ నగరానికి ముందు భాగ్యనగరం అని పేరు ఎప్పుడు లేదు. అది దాని గురించి ఆలోచించాలంటే భాగ్ అంటే తోట తోట ఉద్యానం అందుకని భాగ్ నగరం అంటారు అలా ఒక రకమైన పేరు అలా కాకుండా హైదరాబాద్లో భాగ్మతి అనే ఆవిడ ఉందని తారామతి ప్రేమామతి రూపామతి ఇలా ఐదు మతులు అంటారు వాళ్ళని ఐదుగురు ఉండేవారని వాళ్ళలో భాగ్మతి ఒకవిడని ఆవిడ కూడా ఈ మహం కులి కుతుబ్షా వంశస్తులను వివాహం ఆడిందని తద్వారా ఈ భాగ భాగ్మతి అనే పేరు వచ్చిందని లేక అక్కడ ఉన్నటువంటి భాగ్మతి పేరు మీద మన్న భాగ్యలక్ష్మి దేవాలయం ఇవన్నీ కూడా తర్వాత తర్వాత డెవలప్ అయినటువంటి సమాచారమే తప్ప సరిగ్గా తెలియదు
(22:02) మనకి దానికి సంబంధించినటువంటి చారిత్రక ఆ ఆధారాలు అందుబాటులో లేవు వినికిడితో అనుకునేటువంటి మాటలే అంటే హైదరాబాద్ నగరం ఇంత పెద్దది కావడానికి కులి ప్రతిభషాకి క్రెడిట్స్ ఎక్కువ ఇవ్వచ్చు అంటారు అంతే మరి నిర్మించింది ఆయన కదా అంతకుముందు ఉన్నాయి లేకుండా పోవాల చిన్న గ్రామాల చుట్టుపక్కల అన్నీ ఉన్నాయి ఇప్పుడు నేను చెప్పిన ఆనవాళ్ళన్నీ ఒళ్ళలోనే కదా అయితే వాటిని ఒక మహానగరంగా తీర్చిదిద్ది ప్రణాళిక బద్ధంగా అభివృద్ధి చేసినటువంటి ఘనత అంతే కాదు ఆనాడే అతను ఇరాన్తో ప్రత్యక్ష సంబంధాలను ఏర్పాటు చేశాడు అక్కడి నుంచి వర్తక వ్యాపారులంతా వచ్చారు ఇక్కడికి వచ్చిన తర్వాత ఇక్కడుండే
(22:41) గోల్కొండ ప్రసిద్ధి దేనికంటే వజ్రాలకు ప్రసిద్ధి అనే పేరు అందరికీ తెలిసిపోయింది ఈ గోల్కొండ వజ్రాలు ఎక్కడివి గోల్కొండలో దొరికింది కాదు గోల్కొండ చుట్టుపక్కల దొరికింది కాదు కానీ గోల్కొండ సామ్రాజ్య పరిధిలో ఉన్న అనేక ప్రాంతాల నుంచి వచ్చి అక్కడ చేరాయి వాటిల్లో ఇవాళ అనంతపూర్ జిల్లాలో ఉన్న వజ్రకరూర్ గుంటూరు జిల్లా మునుపటి గుంటూరు జిల్లా ప్రస్తుత పల్నాడు జిల్లాలో ఉన్న కోళూర్ ఇంకా పరిటాల కృష్ణా జిల్లాలో నందిగామం పక్కనే ఉన్న పరిటాల వీటన్ని ఇదంతా కూడా మీకు వజ్రాలు నిరంతరం దొరికే ప్రదేశాలు కాబట్టి ఇక్కడ అలా దొరికినవన్నీ కూడా
(23:18) చిట్ట ఇట్ట చివరికి ప్రభువులు గోల్కొండ సుల్తానులు కాబట్టి అన్ని ఇక్కడికి చేరేవి అక్కడ వరసగా పెట్టుకొని వాటిని నాణ్యంగా వాళ్ళు ఏం చేసేవాళ్ళు గ్రీడింగ్ చేసేవాళ్ళు గ్రీడింగ్ చేసి ఇప్పుడు మనం క్యారెట్లో ఉన్నాం ఆ రోజుల్లో దానికి కూడా ఒక్కొక్క విలువ కట్టేవాళ్ళు అంత విలువైన అందమైన అతి పెద్ద వజ్రాలు కేవలం గొల్కొండలో మాత్రమే దొరుకుతాయి అన్న ప్రచారం దక్కి ప్రపంచం నలుమూలల నుంచి ఇక్కడకు సొంతం చేసుకోవడానికి కి వచ్చారు అని మనకి అటు టావెర్నియర్ టావెర్నయర్ కాదు మార్కోపోలో కూడా పేర్కొన్నాడు ఇలా అనేక ఆధారాలు ఉన్నాయన్నమాట అలా ఉండటం వల్ల
(23:57) ఏమైంది హైదరాబాద్ నగరానికి అప్పుడే అంటే ఇప్పుడు 500 సంవత్సరాల క్రితమే ఆ గొప్ప పేరు ప్రఖ్యాతులు ఉన్నాయి అని మనకి తెలుస్తుందన్నమాట అదే సార్ గోల్కొండ వజ్రాలు అంటే చాలా నో గుర్తింపు చెందినవి నిజంగానే గోల్కొండలో అంటే విన్నాం సార్ గోల్కొండలో వజ్రాలు కుప్పలు కుప్పలుగా పోసి అమ్మేవాళ్ళు అంటారు గోల్కొండలో కాదు కానీ అది హంపి విజయనగర పురవీధుల్లో అలా వజ్రాలని రాసులుగా పోసి విదేశీ వర్తకులంతా పోటీ పడి ఈ రాశి నాకు కావాలి ఆ రాశి నాకు కావాలని బంగారు నాణాలను సంచులతో గుమ్మరించిన నేపథ్యం హంపీ విజయనగర బజార్లో ఉండేది ఇక్కడ ఈ ప్రాంతంలో అప్పటికి తరువాత కాలం
(24:38) కదా ఇది దాదాపుగా తర్వాత కాలం అంటే ఒక వందఏళ్ల సంవత్సరాల నేపథ్యం ఇది ఇక్కడ ఏమైందంటే విజయనగర అనంతర కాలంలో తల్లికోట [గురకలు] యుద్ధంతో విజయనగరం గత వైభవ ప్రభవాలను పోగొట్టుకుంది. ఆ తర్వాత గోల్కొండ ఉద్ధతంగా వెలుగొందింది. ఆ ఐదు డెక్కన్ సుల్తనేట్లో గోల్కొండ తన ప్రత్యేకతను సంతరించుకొని కాపాడుకోగలిగింది. అదిగో ఆ నేపథ్యంలో అటు మొగల్ కన్ను దీని మీద పడినా తోటి మిత్రులే కదా అని అలా వీళ్ళ జోలికి చిట్ట చివరి రాజు వరకు రాలేదు అబ్దుల్లా దగ్గర నుంచే ప్రారంభమయింది.
(25:13) కానీ ఆ తర్వాత వచ్చిన అబుల్ హసన్ తానిషాను ఔరంగజేబ్ బంధించి కొనిపోయి రెండు సంవత్సరాల పాటు సాగిన నిరంతర పోరులో గోల్కొండ మొగల్ వశమయింది 1687లో అట్లా మరి ఆ మొగల్స్ కి నిజామ్స్ కి ఏం కనెక్షన్ సార్ ఎలా వచ్చారు మరి నిజామ అనేది తరతగా వాళ్ళ సామంత అసాహిల్ అంటే ఆ రోజుల్లో అంతకుముందు అన్నమాట నేను చెప్పేది మొగల్ సామ్రాజ్యంలో 1500 ప్రాంతాల్లో అంటే మొగల్లు 1526 తర్వాత కదా వచ్చింది బాబర్ అంతకంటే ముందు ఏమైంది ఇస్లాం ఢిల్లీ సుల్తనేట్కి పాలకుడిగా అహ్మద్ నగరం నుంచి పరిపాలించే ఒక రాజుకి ఒక అంటే సైన్యాధ్యక్షుడు టైపులో ఉండే ఆయనకి ఈ హైదరాబాద్ సుభాన్ మొత్తం ఇచ్చారు అప్పటికి
(25:55) ఇంకా [గురకలు] హైదరాబాద్ కాదఅది గోల్కొండే అి ఇచ్చిన తర్వాత ఆ వంశంలోనే మీకు కులీ కుతుబ్షా వంశం ప్రారంభమయింది ప్రారంభం అయిన తర్వాత ఈయన 1590 లో అది 1518 ఆ ప్రాంతాలకి వచ్చింది కదా అట్లా ఏర్పాటైన అయినటువంటి ఈ కుతుబ్షాహీ వంశంలో పేరు పొందిన రాజు ఎవర్రా అంటే మహమ్మద్ కులీ కుతుబ్షా అదిగో ఆ ప్రాంతం నుంచి ఇక ఇది పేరు వచ్చింది అప్పుడే వజ్రాలు వైడూర్యాలు [గురకలు] వాళ్ళు సేకరించుకుంటే ఆ వ్యాపారస్తులు ఇక్కడికి తెచ్చి అమ్ముకోవడానికి ఒక మంచి మార్కెట్ ప్లేస్ గా ఉండేది అన్నమాట ఏమైంది సార్ మరి ఆ మార్కెట్ ప్లేస్ కి ఆ వజ్రాలు తర్వాత మీకు ఔరంగజేబ్ వచ్చేసిన తర్వాత
(26:33) యుద్ధం నిరంతరం తాగేతలికి ఎవరు వస్తారు చెప్పండి మనం కూడా ఆ రోజువారి ఒక బజార్లో కూరగాయలు మిగతా నిత్యావసర వస్తువులన్నీ అమ్ముకునే ఒక బజారు కర్ఫ్యూ పెట్టారన్న కాల్పులు జరుగుతున్నాయి అన్న అల్లకల్లోలం ఎక్కడిదక్కడ మనం మన కార్యకలపాలను కొనసాగించలేం కదా అదిగో అలా జరిగింది ఆ దాడి ఔరంగజేబ్ వచ్చి దాడి చేసినప్పుడు 1687 నుంచి 89 వరకు ఆ రెండు సంవత్సరాలు అలకలోలమే ఆ తర్వాత మళ్ళీ అప్పుడు ఎందుకు ఉంటారు చెప్పండి ఉండరు కదా వీళ్ళు మిగతా ప్రాంతాలకు వెళ్ళారు ఇక అప్పటివరకు ఉదృత్తంగా తాగిన గోల్కొండ వజ్రాల వాళ్ళ వ్యాపారం అసలు కంప్లీట్ గా కనుమరుగ
(27:13) అయిపోయింది. ఆ వజ్రాలకి ఏమైంది ఆ వజ్రాలు ఎక్కడి నుంచి వచ్చాయి వజ్రాలు గనులు ఉండేవా మరి మనక నేను ఇందాక చెప్పాను కదా మీకు గుంటూరు జిల్లాలో బెల్లంకొండ అని ఒకరు ఉంది బెల్లంకొండకు లోపల కోళ్ళరు అని ఒకరు ఉంది కృష్ణ కుడి వైపు ఆ కోళ్ళూరులోనే ఈ కోహినూరు వజ్రం కూడా దొరికింది. ఓ కోళ్ళరులో అబ్బా అది దాని మూలస్థానం అన్నమాట కోహినూరు వజ్రం అక్కడి నుంచి వచ్చింది.
(27:35) అలాగ సర్ ఇప్పుడు అక్కడ ఎందుకు దొరికేవారు వజ్రాలు గనులు ఉండే నేచురల్ మైన్స్ కదా గనులు అంటే జియోలాజికల్ ఫార్మేషన్స్ అండి అవి కొన్ని చోట్లే ఉంటాయి అవంతా కూడా మళ్ళీ అది చదవాలంటే ఎర్త్ క్రస్ట్ అద వేరే విషయం సో ఇప్పుడు లేవంటారా ఇప్పటికి ఉన్నాయి ఇప్పటికి కూడా మీరు కోళ్ళ పోయారంటే 200 మంది ఏరుకుంటూనే ఉంటారు వాళ్ళకి పెద్దదో చిన్నదో దొరుకుతూనే ఉంటది మీకు రాజస్థాన్ నుంచి వ్యాపారస్తులంతా వచ్చి వాళ్ళు చిలకలూరుపేట సత్యనపల్లి నరసరావుపేట లడ్జిల్లో వాళ్ళు ఉండి ఈ తెచ్చిన వాళ్ళ దగ్గర నుంచి ప్రతి నిత్యం బే తారం చేసుకుంటూ కొద్దో గొప్పో వాళ్ళకి మూల్యాన్ని ఇచ్చి సొంతం చేసుకొని
(28:07) అధిక ధరలకు వాటిని పాలిష్ చేసి అధిక ధరలకు అమ్ముకుంటూ ఇవ్వాళ కూడా ఉంటారు. అవునా అదేంటి మరి గవర్నమెంట్ రెగ్యులేషన్ ఏమి లేదు రెగ్యులేషన్ ఏమ ఉంటాయి ఇంకా వాళ్ళు పాపం రైతుల్లాగా పోతారు ఏరుకుంటారు అమ్ముకుంటారు నో రెగ్యులేషన్ దానికి ఇప్పటికీ నడుస్తూనే ఉంది అలా అలా కాదు సార్ మరి వజ్రం అంటే చాలా విలువ కలిగింది విలువే విలువైనా వాళ్ళు కొంటారు కదా వాళ్ళఏదో నామినల్ గా కొంత గవర్నమెంట్ [గురకలు] కడుతూ ఉంటారు అంతే ఓహో అది ప్రభుత్వ నియంత్రణ ప్రత్యక్షంగా ఉన్న దాఖలాలు కనిపించట్లే మన ప్రభుత్వం ఎందుకు తీసుకోవట్లేదు అది అది వాళ్ళ మనం [గురకలు]
(28:37) ఓకే ఓకే గుడ్ సార్ ఈ నిజామ్స్ పాలనలో మరి హైదరాబాద్ ప్రోగ్రెస్ అయి నిజం అంటే అది రెండు రకాలుగా మనం చెప్పుకోవచ్చు నిజామలు కేవలం వాళ్ళు ఆ ఉర్దూ భాషకు ఎక్కువ [గురకలు] ప్రాధాన్యతను ఇవ్వడం వల్ల తెలుగు నిర్లక్ష్యం చేయబడిందని అలా పాఠశాలలో హిందువులు కూడా ఉర్దూ నేర్చుకోవాల్సిన అవసరం ఏర్పడిందని ఎక్కడిదాక ఎందుకు సీనారే దాసిరేది వీళ్ళంతా ఉర్దూలో అద్భుతమైన కవిత్వం రాసేవాళ్ళు ఎందుకు చిన్నప్పుడు నేర్చుకున్నారు కాబట్టి ఎందుకు [గురకలు] నేర్చుకున్నారు అంటే అంతకు ముందు నుంచే నిజాం ప్రభుత్వంలో ఉర్దూ పాఠశాలలే ప్రాముఖ్యంగా ఉండే ఉండే తెలుగుకి అంత
(29:12) గౌరవం దక్కలేదు కదా అది రాష్ట్ర భాషగా ఉరుదు కొనసాగింది కదా అదిగో ఆ ఒక్క ఇది ఉండేది ఆ తర్వాత మిగతావన్నీ కూడా [గురకలు] మామూలుగా అభివృద్ధి అందరి పాలకుల్లాగానే వాళ్ళు చేసినటువంటి నేపథ్యమే కదా మనం అవును సార్ అలా సార్ హైదరాబాద్ గురించి మాట్లాడాం ఇప్పుడు తెలంగాణ ఆంధ్రప్రదేశ్ గురించి మాట్లాడాం సార్ తెలంగాణ దాని పుట్టు పూర్వోత్తరాలు ఆ పేరు ఎలా వచ్చింది ఎలా పుట్టింది అంటే తెలంగాణ అనేది తెలంగా ఆణ తెలంగాణ అంటే తెలుగు వారు ఉండే ప్రదేశం తెలంగాణ అంటాం మనం నిజం చెప్పాలంటే తెలుగు అనేదేమో త్రిలింగదేశ వ్యవహార సిద్ధం బగు భాష తెలుగు అని ఆ రోజుల్లో అలా అనుకున్నారు
(29:50) మూడు శివలింగాలు మధ్య ఉన్నటువంటిది కాళహస్తి కాళేశ్వరం శ్రీశైలం మధ్యలో ఉండేది అని అనుకున్నారు ఆ రోజుల్లో ఇంకొకటేమో మహేంద్రగిరి అని కూడా కొంతమంది అన్నారు ఏది ఏమైనా ద్రాక్షారామ ఆ ద్రాక్షారామం అని కొంతమంది రకరకాలుగా చెప్పారు వాటిని కానీ అన్నిటికీ మించి తెలంగాణ అనే ప్రస్తుతం ఉన్నటువంటి తెలంగాణ ఆ తెలుగు భూభాగం అని దాని అర్థం అన్నమాట అది మొట్టమొదటిసారి మనకి ఎప్పుడు నుంచి అంటే బహమని సుల్తాన్ ఆయన్ని ఫిరోజ్షా అంటారు దాన్ని మొదటి ఫిరోజ్షా అతను 1417వ సంవత్సరంలో ఆయన బీదర్ నుంచి బయలుదేరి ఎక్కడికి వెళ్తున్నాడు మహబూబ్నగర్ జిల్లాలో వనపర్తికి దగ్గర ఉన్న పానగలకి
(30:34) వెళ్తున్నాడు ఎందుకు వెళ్తున్నాడు విజయనగరతో తలపట్టానికి వెళ్తున్నాడు. ఆ వెళ్ళేటప్పుడు ఈ పఠాంచెరువు దాటాడు ఆయన దాటిన తర్వాత తెల్లాపూర్ అని ప్రస్తుతం కోరం చూసారా మీరు ఆ తెల్లాపూర్ తెల్లాపూర్ కాదు అది తెలంగాణపురం ఏమిటి తెలంగాణపురం అక్కడ ఒక శాసనం ఉంది అలాగే దాంట్లో తెలంగాణపురాణ రచయించిన నడబావి అనే మాట ఉంది దాంట్లో ఎవరు విశ్వకర్మలు ఆ విశ్వకర్మలు ఏం చేశారు ఒక తోట పెట్టుకున్నారు తోట పక్కన నడబావి కట్టారు నడబావికి ఒక యతం లాంటిది ఉంటది నీరు తోడిపోయడానికి ఆ రెండు యాతం మధ్యలో ఒక శాసనాన్ని వేశారు ఆ శాసనంలో తెలంగాణని తొట్ట తొలి ప్రస్తావించేటువంటి శాసనం
(31:14) దొరికింది అక్కడ దాంట్లో ఇంకొక మాట ఏముందో తెలుసా ఇదిగో ఈ ఫిరోజషా తొగ్గులక్ తన భార్యతో కలిపి అలా వెళ్తుంటే సురతానికి సుల్తాన్ వైఫ్ కి [గురకలు] గాజుండలతో కూర్చి పేర్చిన బంగారపు గొలుసును బహుమానం ఇచ్చారంట వాళ్ళు 14 17 ఏడి లో అది ఒక గొప్ప చారిత్రక ఆనవాలు కదా చాలా తెలంగాణ అస్తిత్వానికి తొట్ట తొలి ఆధారం అది అంతకుముందు కొన్ని సాహిత్యాల్లో అక్కడ ఇక్కడ ఆ ప్రస్తావన లేకుండా [గురకలు] పోలేదు కానీ శాసనాధారం మాత్రం మొట్టమొదటిది అదే ఇక మనం అలా విడగొట్టి చూడాలంటే కష్టం ఎందుకంటే అంతకుముందు అంతా కూడా శాతవాహనుల కాలంలో ఒకే భూభాగంగా ఉంది యక్షవాకుల
(31:58) కాలంలో కూడా ఒకే భూభాగంగా ఉంది మళ్ళీ విష్ణు గుండెల కాలంలో ఒకే భూభాగంగా ఉంది బాదామీ చాళికల కాలం వచ్చే తలికి విడిపోయింది బాదామి చాలిక్కుల కాలంలో కర్ణాటక ఐహోల్ బాదామి పట్టడకల్ మహాకోట కేంద్రాలుగా పరిపాలించిన బాదామి చాలిక్యుల కాలంలో అంటేఏడు ఎనిమిది శతాబ్దాల్లో తెలంగాణ అంటే అప్పుడు అంటే ఉమ్మడి ఆంధ్రప్రదేశ్ పశ్చిమ భాగమైన తెలంగాణ వీళ్ళపాలంలో ఉంటే తీరాంధ్రం అంతా కూడా తూర్పు చాలికలు ఉంది ఇది పశ్చిమ చాలిక్యులు తూర్పు మళ్ళీ కలవలేదు మళ్ళీ ఈ మొత్తం తెలుగు భాగాన్ని ఒక్కటిగా చేసిన ఘనత కాకతీయ గణపతిదేవ చక్రవర్తికి మాత్రమే దక్కింది అంటే శాతవాహనల తర్వాత ఆ ఒక్కటైన
(32:42) తెలుగు భూభాగం అంతా కూడా అప్పుడు తెలుగు కాదు ప్రాకృతం ఉండేది కొద్దిపాటి తెలుగు కూడా ఉంది కాకతీయల కాలంలో ఒకటి అయింది అన్నమాట అది నేపథ్యం అంటే తెలుగు తెలుగు మొత్తం కలిపి అప్పుడు మీకు దానికి అప్పట్లో ఎక్కువగా ఆంధ్ర అనే పదం వాడేవాళ్ళు అప్పటికి ఇలాంటి భేదభావాలు కానీ లేక ఈ ఉద్యమ నేపథ్యం కానీ అప్పుడు లేదు [గురకలు] కదా గణపతి దేవ చక్రవర్తి మొత్తం తెలుగు నేలంతా పరిపాలించాడు.
(33:10) ఓకే అంతకుముందు ప్రాకృతం ఉండేది అంటున్నారు తెలుగు ఎలా పుట్టింది సార్ మరి తెలుగు ప్రాకృతం అనేది ఏంటంటే ప్రకృతి సిద్ధంగా ప్రజలు మాట్లాడే భాష ప్రాకృతం ఎక్కడ బుద్ధుడు మహావీరుడు వాళ్ళంతా నేర్చుకున్నది కూడా ప్రాకృతమే మాట్లాడింది ప్రాకృతమే వాళ్ళ తర్వాత వచ్చిన అశోకుడు శాసనాలన్నీ ప్రాకృతమే ఆ తర్వాత వచ్చిన సుంగుల శాసనాలన్నీ ప్రాకృతమే శాతవాహనుల శాసనాలన్నీ ప్రాకృతమే శాతవాహనుల కాలంలోనే తొట్ట తొలిగా సంస్కృతం అనేది కొద్దిగా గా బయటకి వచ్చింది.
(33:39) ఆ తర్వాత మళ్ళీ ఇక్షవాకల కాలంలో ఇంకొక శాసనం బయటిక వచ్చింది. ఇక అక్కడి నుంచి వచ్చినటువంటి సాలంకాయన్లు మిక్స్డ్ అటు ప్రాకృతం సంస్కృతం కలగలుపుగా ఉన్న శాసనాలు వచ్చాయి. సలంక అంటే గుజరాత్ శలంకాయన్లు అంటే మన కొస్త ఆంధ్రాలో పరిపాలించారు వేంగి పెదవేగి నుంచి వాళ్ళ కాలం కానివ్వండి ఇక్కడ తెలంగాణలో విష్ణుకుండలు ప్రాకృతం హైదరాబాద్ [గురకలు] ప్రాకృత శాసనం అది గోవిందవర్మ ప్రాకృత శాసనం ఆఫ్ చైతన్యపురి ఇంకా ఉంది కదా అలా మనం బాగా అంటే బాగా లోతుగా అధ్యయనం చేస్తే ఒక్కొక్క క్షమంలో భాషపరంగా లిపిపరంగా ఎలా మార్పులు వచ్చాయి అన్న విషయాలన్నిటికీ
(34:16) శాసనాలే మూలాధారాలు అన్నమాట ఇందాక నేను కేసరకొట్టలో తులుచువాండ్రు అనేటువంటి తులుచు వాండ్రరు అంటే రాయిని తొలిచేవాళ్ళు వడ్డర్లు అనే [గురకలు] వాళ్ళు ఒక సంతకం వేసుకున్నారు వాళ్ళు అయ్యా మేమే ఈ కోట కడతానికి రాళ్ళను తొలిసి మలిసి అందించాం అని అనుకోవడానికి వాళ్ళు సిగ్నేచర్ చేసినట్టుగా తొలుచుండరు అని రాసుకున్నారు అది తొట్ట తొలి తెలుపు శాసనం అది ఓహోహో అట్లా అన్నమాట తెలుగు వాళ్ళ గురించి మాట్లాడితే కాకతీయల గురించి మాట్లాడాలి కాకతీయులు ఎవరు ఎక్కడి నుంచి వచ్చారు అది కూడా చాలా చాలా కష్టం అవుతుంది ఇప్పుడు ఇట్లాంటిది ఏమవుతుందంటే ఇప్పటికి
(34:46) [గురకలు] ఉన్న అవగాహనతో ప్రకారంగా మనం వాళ్ళు ఎక్కడ ఎక్కడి నుంచి వచ్చారు అనేది చెప్పడానికి లేదు. అదేంటి వాళ్ళు కాకతీపురం నుంచి వచ్చామని రాసుకున్నారు. ఆ కాకతీపురం [గొంతు సవరించుకోవడం] చాలా మంది వరంగల్ గా గుర్తించారు వరంగల్ ప్రస్తుతం ఉన్న హనుమకొండ వరంగల్ కలిపినటువంటిది కాకతీపురం అని వాళ్లే కాకతీయులుగా పేరొందారని అంతకుముందు అది మరి కాకతీయులకి వరంగల్ కంటే వచ్చే ముందు రెండో బ్రోడు తర్వాత రుద్రుడు వాళ్ళు వరంగల్ని కొద్దిగా డెవలప్ చేశారు కదా రాజధానిని పూర్తిగా మార్చింది మాత్రం గణపతి దేవుడు అంతకుముందు హనుమకొండ నుంచి ఆయన పరిపాలించాడు ఆయనకు కూడా హనుమకొండ పుర
(35:19) వరాధీశ్వరుడు అని బిరుదు ఉంది సో ఇట్లా ఆలోచించుకుంటూ పోతే ఏమైదంటే ఎక్కడి నుంచి వచ్చారంటే వాళ్ళు కూడా ఇక్కడ వాళ్ళే రుద్ర ఎవడు చేసాడు కదా సార్ రుద్రుడు అంటే అంతకుముందు ఇప్పుడు కాకతీయులు ఏమైందంటే వాళ్ళు ఎప్పుడు రాష్ట్రకూట్ల సామంతులుగా ఈ కాకత్య గుండన అనే ఒకాయన ఉండేవాడని అది ఒక పెద్ద చర్చ దాని వల్ల ఇప్పుడు ప్రస్తుతానికి జనానికి [గురకలు] కూడా అవసరం లేదు అది ఆర్కిటెక్చర్ ఏమనా గొప్పగా మాట్లాడదామని ఆ ఆర్కిటెక్చర్ మాట్లాడాలంటే కేవలం కాకతీయల కాలంే మాట్లాడాలి మనం కాకతీయుల కాలంలో వాళ్ళు ఏం చేశారు సువిశాల భూభాగాన్ని పరిపాలి లిస్తున్న చక్రవర్తి
(35:52) ఆ చక్రవర్తులకి సామంతులు ఉన్నారు దాదాపుగా 13 మంది సామంతులు ఉన్నారు. సామంతులు ఎక్కడ భూభాగాలని అక్కడ వాళ్ళు తమంతట తామగా పరిపాలించుకుంటున్న మళ్ళీ చక్రవర్తి అదుపాజ్ఞలకు లోబడే ఉన్నారు వాళ్ళు కూడా అదిగో ఆ నేపథ్యంలో రాజు అప్పుడు హనుమకో నుంచి వరంగల్కి మార్చిన నేపథ్యంలో చుట్టూ కోట గోడలను నిర్మించారు మూడు కోటలు ఉంటాయని మట్టికోట పుట్టకోట రాతికోట అని ఆ తర్వాత మళ్ళీ అక్కడ లోపల ఆలయాలను నిర్మించారు పెద్ద స్వయంభూ దేవాలయం చాలా పెద్దగా ఉండేదని అది 1304 నుంచి 1323 వరకు జరిగిన ఎనిమిది దాడుల్లో విధ్వంసానికి గురై అత్యద్భుతంగా అలరారిన
(36:34) ఆలయం అంతా సిధిధలంగా ముక్కలు చెక్కలై మనక అక్కడ కోట కోట గోడలు నడుమ కనిపిస్తూ ఉన్నాయి కదా అదిగో అప్పుడు మరి నిజంగానే ఈ రాళ్ళన్నీ పొంది అమరి ఆలయంగా రూపుదిద్దుకొని ఉంటే మనం ఇవాళ చూడటానికి కన్నులు సరిపోయేవి కావు ఎందుకు అంటే నలువైపుల ఆ ఆలయానికి నలువైపుల కాకతీయ గణపతి దేవుడు రుద్రమదేవి తీర్చి దిద్దిన కీర్తి తోరణాలు ఎంత అందంగా ఉన్నాయో చూడండి.
(37:03) అదిగో అలా అలాంటి నేపథ్యం చూడాలి అంటే కాకతీయ నగరం లేక కాకతీయపురం లేక వరంగల్ గురించి తెలుసుకోవాలి అంటే అప్పటి దాని గురించి ప్రతాప చరిత్ర ఏకామ్రనాధుని ఆ ప్రతాప రుద్ర చరిత్ర తర్వాత ఇంకోటి ఏకామనాధు ఒక పుస్తకం ఉంది కాస్య సర్వప సిద్ధేశ్వర శతకం ఉంది అన్నిటికీ మించి వినుకొండ వల్లభరాయుడు రచించినటువంటి క్రీడా ీాభిరామం అనేటువంటి అత్యద్భుతమైన పుస్తకం కూడా మట్టెవాడ వరంగల్ హనుమకొండ ఆ నగర వైభవాలన్నిటిని కళ్ళకు కట్టినట్టుగా వర్ణించారు అదిగో అవి మనం చదివితే ఆ నగరం ఆ రోజుల్లో ఎలా వెలసిల్లిందో [గురకలు]
(37:49) తెలుగువారి రాజధానిగా నలు దిశల ఆ ఖ్యాతిని ఎలా గడించిందో తెలుసుకోవడానికి అవే చక్కటి ఆధారాలు సర్ వరంగల్ గురించి మాట్లాడుకుంటే మనం వెస్తంభాల గుడి ఒకటి వరంగల్ కోటలో ఉన్న స్వయంభు దేవాలయం అట్లాగే వరల్డ్ హెరిటేజ్ సెంటర్ యునెస్కో వరల్డ్ హెరిటేజ్ సైట్ రామప్ప రామప్ప ఎంత అద్భుతమైన కట్టడం కదా సార్ చెప్పండి సార్ దానికి గొప్పతనం రామప్ప అనేది చాలా మంది ఏమంటారంటే దానికి పేరు రామప్ప అని వచ్చింది ఊరేమో పాలంపేట రామప్ప అంటే సార్ సార్ అది కన్నడ శిల్పి అంటారు నిజమైన చాలా మందికి ఉండేది ఏంటంటే కొంతమంది రామప్ప అనే ఒక శిల్పి ఉన్నాడని ఆయన అత్యద్భుతంగా ఆలయ శిల్ప కళాఖండాలను
(38:30) చెక్కుతున్న వయనాన్ని ని సుదూరంగా చూసినటువంటి రుద్రమదేవి మళ్ళీ మళ్ళీ అదిగో ఆలయ నిర్మాణాన్ని చూడాలన్న తలంపుతో అనేక సందర్భాలు తాను పాలంపేటను సందర్శించిందని సందర్శించే నేపథ్యంలో ఇదిగో ఆ శిల్పి పట్ల కొంచెం మమకారం చూపించింది అన్న ఒక కథ కేవలం పుక్కిటి పురాణమే ఎందుకంటే దానికి ఏమాత్రం శారిత్రరిక ఆధారం లేదు.
(38:57) కానీ మరి రామప్ప ఎవరు అనేది ఇప్పటికీ ఒక శేష ప్రశ్నగానే మిగిలింది. ఎందుకు మిగిలింది ఎక్కడ శాసనాధారం లేదు మరి ఆలయాన్ని ఎవరు కట్టారు అంటే ఆ ఆలయ నిర్మాత ఆయన కాకతీయ గణపతి దేవుని సర్వ సైన్య అధ్యక్షుడైన రేచెర్ల రుద్రి రెడ్డి రేచర్ల రుద్రుడు అని కూడా అంటాం మనం రేచెర్ల ఆయన వంశం ఆయన ఎక్కడి నుంచి వచ్చారంటే మీకు మొట్టమొదట పిల్లల మరి వాళ్ళది సూర్యాపేట దగ్గర తర్వాత ఎలకతృత్తిలో ఈ బ్రాంచ్ ఒకటి ఉండేది అందులో నుంచి కాట్రిరెడ్డి ఆయన కాటరెడ్డి రేచర్ల కాటరెడ్డి కొడుకు ఈయన ఆయన ఏం చేశారు అసలు రేచర్లు మన కాకతీయ రుద్రదేవుడు కొలువులో ఉండేవాడు తర్వాత ఆయన అన్న అయినటువంటి
(39:38) మహాదేవుడు కొలువులో ఉన్నాడు మహాదేవుడిని దేవగిరి యాదవులు దాడి చేసి బంధించినప్పుడు అంటే మళ్ళీ వాళ్ళు కవిస్తారు కవించినప్పుడు మహాదేవుడు దేవగిరి వరకు వెళ్తాడు దేవగిరికి వెళ్తే ఆయన్ని అక్కడ యుద్ధభూమిలోనే చంపేస్తారు చంపటమే కాక ఈ మహాదేవుడు కుమారుడైనటువంటి గణపతి దేవుడు నవ యవ్వనంలో ఉన్నాడు. అయ్యో ఇతనితో మనకు రాకల కాలంలో ప్రమాదం ఏర్పడుతుందేమో అని అతన్ని జైతుగి అనేటువంటి యాదవ రాజు తీసుకెళ్లి బందికానాలో పెడతాడు.
(40:05) ఆ బందికానాలో పెట్టిన నేపథ్యంలో ఈ రేచర్ల రుద్రుడు ఉన్నాడు కదా సర్వ సైన్యధ్యక్షుడు అతను కొద్దో గొప్పో రాజకీయ చతురతను ఊహించి అయ్యో నేను ఇంతవరకు ఆ సహాయ సహకారాలు అందించినటువంటి కాకతీయ సామ్రాజ్యం రాజు లేకుండా పోవటమా బందీ కావటమా ఆవాళ్ళ తండ్రి చనిపోవటం యుద్ధభూమిలో ఏమవుతుంది రాచకం ప్రబలకూడదు కదా అన్న ఉద్దేశంతో జైతుకి రాజుతో సలిపినటువంటి రాజకి ఆ చతుర ఆ చతురతను ప్రదర్శించి ఆయన్ని ఒప్పించి మళ్ళీ అతన్ని తీసుకొచ్చి కాకతీయ సింహాసనం పై ప్రతిష్టించాడు 1199 కే అందుకని రేచర్ల వృద్ధుడికి కాకతీయ రాజ్య భారధౌరేయ అని కాకతీయ రాజ్య
(40:51) స్థాపనాచార్య అని రెండు బిరుదులు ఉన్నాయన్నమాట ఆయనకి అదిగో ఆ 1199 నుంచి గణపతి దేవుడు రాజ్యం ఏలాడు అంతేకాదు అదే సంవత్సరం మరొక గమ్మత్ జరిగింది అదేమిటి ఏ జైతుగిరాజు అయితే కాకతీయ గణపతి దేవుడిని తన చెరసాలలో దేవగిరిలో బంధించాడో ఆ రాజుకి ఒక నవ యవ్వనవత అయిన కూతురు ఉంది ఆవిడ పేరు సోమలదేవి ఆమెని గణపతి దేవుడికి ఇచ్చి కయ్యం వియ్యంగా మార్చుకొని అప్పటినుంచి స్నేహ హస్తాన్ని అందించారు దేవగిరి యాదవులు కాకతీయులకు అదిగో అదే వడంబడిక కాకతీయ గణపతి దేవుని కాలం వరకు సాగింది మళ్ళీ రుద్రమదేవి కాలంలో దేవగిరి యాదవుడైనటువంటి మహాదేవుడు అనే రాజు మళ్ళీ
(41:33) వరంగల్ మీద యుద్ధానికి వచ్చాడు కథన రంగంలో దూకి కత్తి పట్టి కుత్తుకలను కత్తిరించడంలో దిట్టైనటువంటి రుద్రమదేవి ధైర్య సహసాలని ప్రదర్శించి మహాదేవుని తరిమి తరిమి బీదర్ దాటించి దేవగిరి వరకు పారదోలింది అదిగో ఆ విషయం బీదర్ బెడతదకోటగా పిలువబడుతున్న ఈ బీదర్లో రుద్రమదేవి తాను ఆ సంఘటన అంతా వివరిస్తూ వేసిన ఒక శాసనం ఉంది అందులో ఆవిడ తండ్రి లాగానే నే రాయగజకేసరి అని బిరుదును ధరించిన విషయం కూడా మనకు ఆ శాసనంలోనే తెలిసింది చూసారా కాకతీయ రాజధాని ఓరుగల్లు అది పోరుగళ్ళు సర్ రామపాలెం గురించి చెప్తున్నాను కదా
(42:17) తెలంగాణలో ఒకే ఒక్క వడ్ యునెస్కో వరల్డ్ హెరిటేజ్ సైట్ అది రామపాలెం ఎందుకని అది ఒకటే యునెస్కో వరల్డ్ హెరిటేజ్ సైట్ ఎందుకని అంటే దీనికి ఒక సందర్భం ఉందండి రామప్ప అనేది కాకతీయలు దాదాపుగా 1500 గుళ్ళు కట్టారు వాళ్ళు 1500 ఒక్క చోట కాదు రెండు చోట్లు కాదు ఎక్కడికి వెళ్ళినా కూడా వాళ్ళక ఒక విలక్షణ వాస్తు శైలి ఉంది సొంత సంతకపు శైలి అంటారు దాన్ని అది రేచర్ల సారీ కాకతీయ రుద్రదేవుడు వేయి స్తంభాల గుడితో ప్రారంభమయింది.
(42:49) వీళ్ళది కాకతీయుల శైలి అని చూడగానే గుర్తుపట్టేటట్లుగా ఆ శైలి అలా అలా వరంగల్లో పల్లవించింది వరంగల్లో పల్లవించింది రామప్పలో పుష్పించింది పూర్తిగా వికసించింది అదిగ అది కాకతీయ దేవాలయ వాస్తు వికసనంలో ఒక పద్మంలో భాసిల్లుతోంది రామప్ప దేవాలయం ఎలా గర్భాలయం అర్ధమండపం రంగమండపం నంది మండపం శాసన మండపం అటు ఇటు రేచర్ల రుద్రుడు ఆలయ నిర్మాత తన తండ్రి పేరా తల్లి పేర నిర్మించిన రెండు విడి ఆలయాలు ఇంకా కళ్యాణ మండపం కూడా నిర్మించు చుట్టూ భద్రత కోరవం చక్కటి ప్రకారాన్ని నిర్మించి ఆ ఆలయాన్ని మనక ఒక గొప్ప కళాఖండంగా అందించాడు కదా
(43:35) రేచర్ల రుద్రుడు అయితే దాని ప్రత్యేకత అలాంటి ఆలయాలు చాలా ఉన్నాయి కదా మరి దీని ప్రత్యేకత ఏమిటి అనిఅంటే ఇదే ఆలయాన్ని పోలిన నమోనా కప్పు లేకపోయినా మీకు ఘన్పూర్ అని ఆ పక్కనే ములు ఘన్పూర్ లో దొరుకుతుంది మనకి కానీ ఈ ఆలయం యొక్క ప్రత్యేకత ఏమిటి అంటే అత్యద్భుతంగా తీర్చి దిద్దిన గర్భాలయ అర్ధమండప ద్వారాలు ఆ ద్వార శాఖలపై ఉన్న నాట్య భంగిమలు అంతేకాదు ఆలయం పై భాగాన ఆ పై దూలానికి ఉన్నటువంటి దేవతా మూర్తులు ఆలయ విమాన తీరులు ఇంకా రంగమండపంలోకి వస్తే ఆ నల్ల శానపు రాతితో తీర్చి దిద్దిన నాలుగు స్తంభాలు అవి ఎనువును కరగించి రాయిగా పోత
(44:17) పోశరా అన్నట్లు ఉంటాయే కానీ కొండను తొలసి మలసి శిల్పాలతో తీర్చిదిద్ది ఆ తర్వాత నగీషిగా పారీషు పట్టటం మానవ సాధ్యమా అన్నంత భ్రమకు గురిచేస్తాయి మనకి ఆ స్తంభాలు కింద సదరంగా ఆ తర్వాత ఎనిమిది పలకలుగా ఆ తర్వాత 16 పలకలుగా ఆ తర్వాత 32 పలకలుగా రకరకాలుగా తీర్చి దిద్దిన ఆ స్తంభం మీద ఉన్న దృశ్యాలన్నీ కూడా ఇవి మానవ సాధ్యం కాదు దేవశిల్పి అయిన విశ్వకర్మ దిగువ వచ్చి భూమికి ఉలిబట్టి తన ఆలోచనలకి ఒక రూపాన్ని ఇక్కడ ఇచ్చాడా తన కుతూహలాన్ని అంతా కూడా అక్కడ తీర్చుకున్నాడా అన్నంత భ్రమను కలిగిస్తుంది.
(45:01) అంతే కాదు ఆలయానికి మూడు ద్వారాలు మూడు ద్వారాల్లో పైన కప్పుల నుంచి స్తంభాల వరకు అలా కనెక్షన్ ఇచ్చినటువంటి బ్రాకెట్స్ అంటాం మనం ఆ బ్రాకెట్ల మీద ఒక పక్క రాయగజకేసరి ఎవరిది తన ప్రభువు గణపతి దేవుని బిరుదైన రాయ గజకేసరిని తలపించేయ గజకేసరి గజం అంటే ఏనుగు కేసరి అంటే సింహం అవి రెండు కలగలుపుగా ఉన్న బొమ్మ ఇంకా కొంచెం ముందుకు వెళ్తే మదనికలు దాదాపుగా 12 రకాల స్త్రీమూర్తుల రూప విన్యాసాన్ని ప్రదర్శించే అత్యంత లావణ్యంగా తీర్చిదిద్దిన అలనాటి కాకతీయ యువతుల ప్రతిబింబాలవి ఫ్యాషన్లలో ఫ్రెంచ్నే తలదన్నిన అలనాటి
(45:47) తెలంగాణ అని అనిపించేట్లుగా ఒక పక్క ఎంబ్రాయిడరీ దుస్తులు మరో పక్క ఎత్తుకాళ్ళ మడిమ సుందరి ఆ తర్వాత మగాళ్ళకు మేమఏం తక్కువ అని విల్లంబు చేతబుని మేము కూడా వేటకు వెళ్ళగలం జంతువుల్ని వేటాడగలం అని విల్లంబు బాణాన్ని ధరించిన యువతులు రూప లావణ్యంగా అలా ఓ పక్కకు వారగా చూస్తున్న ఆ సుందరులు ఆకాశంలో ఉన్న అప్సర్సులకు కూడా కనుసైగ చేసి మీరు మా అంత అందంగా ఉన్నారా అని విక్కిరించిన అనే పద్యం కూడా మనం గమనించాలి ఆ చెవులకు ధరించిన ఇంత లావాటి వృత్త కుండలాలు ఎంత అందంగా ఉన్నాయి ఆ తలకట్టు ఇంకెంత అందంగా
(46:36) ఉంది ఆవిడ ఒంటి నిండా జార వేసుకున్న నగలు ఇప్పటి జాయ్ అలుకాసులో కానీ లేకపోతే ఏ నగల్ అంటే అంటే ఈ నగల దుకానాల్లో కూడా అంత అందమైనవి లేవు అదిగో ఆ అందాన్ని పసిగట్టిన తానిష్ జువెలరీస్ కూడా ఈ మధ్య కాకతీయ జువెలరీ అని బయటకి విడిచిపెట్టారే దానికి కారణం కూడా ఈ మదనికా సురసుందర శిల్పాలే ఇదిగో ఇంతటి విలక్షణ వాస్తు విన్యాసాన్ని పునికి పుచ్చుకున్న అత్యంత అందంగా తీర్చి దిద్దిన గోడల్లో అణువణువు శిల్పాలే స్తంభాల మీద అణువణువు శిల్పాలే కప్పు కూడా ఎటు చూసిన అరరే పైన చిత్రిక పట్టారా వడ్రంగులంతా ఇక్కడికే వచ్చారా
(47:23) అన్నంత భ్రమలు కల్పించేలా చూరు ఆ కప్పు కింద చూరు సూరుని ఎంత అద్భుతంగా తీర్చారు అదే కాదు విమానం శిఖరం పైన నిర్మించిన విమానం అంటే శిఖరం అంటామే అది అత్యంత రూప లావణ్యంగా అంటే మనం నాజూకైనటువంటి నీళ్లల్లో తేలియాడే ఇటుకలతో నిర్మించారు ఇది కూడా భారత భారతీయ ఆలయ నిర్మాణ చరిత్రలో ఒక మైలు రాయి కదా ఇదిగో ఇలా ఇన్ని అంశాల మేలి కలయకగా శిల్పుల హస్త లాగవానికి ప్రతీకగా భాసిల్లుతున్న ఈ రామపదేవాలయం ప్రపంచ వారసత్వ కట్టడాల జాబితాలో చోటు దక్కించుకుంది అంటే కారణం తెలుసా మ్
(48:08) యునెస్కో కి ఇలా ఒక కట్టడాన్ని గాని స్థలాన్ని గాని తమ జాబితాలో చోటు దక్కించుకోవాలి అంటే అంటే వాళ్ళకి కొన్ని నియమ నిబంధనలు ఉన్నాయి అవి యూనివర్సల్ వాల్యూని ప్రతిబింబించాలి అంటే విశ్వ ఆ విలువలని ప్రతిబింబించేటువంటి అంశాలు ఆ కట్టడంలో నిబిడీకృతమై ఉండాలి అన్నటువంటి 10 రకాల ఆ అంశాలను ఇచ్చాడు ఈ 10 రకాల్లో ఏ మూడు అంశాలు ఉన్నా కూడా దానికి ఓటింగ్ ద్వారా ఎన్నుకుంటారు అది ఏదో ఎవరో చెప్పే రికమెండేషన్ ఇస్తూ వచ్చేది కాదు అది ఓటింగ్ ద్వారా ఎన్నుకోబడిద్ది అన్నమాట అప్పుడు 2021లో ఆ ఎంపిక జరిగిన తీరు పరిశీలిస్తే మా అందరికీ కూడా ఉల్లంతా
(48:52) నిక్కబడుచుకొని అయ్యో ఎప్పుడు ప్రకటన వెలుబడుతుందా ఎప్పుడు ప్రకటన వెలుబడుతుందా అన్న ఉచ్చుకత అది వర్ణించడానికి వీలు లేనిది చిట్ట చివరకు ఆ ఎంపికలో ఆ ఎంపికలో స్వయంవరంలో విజయాన్ని వరించుకుంది రామప్ప దేవాలయం తనకంటూ తానుగా ప్రపంచ వారసత్వ జాబితాలో చోటు దక్కించుకొని ని రెండు తెలుగు రాష్ట్రాల్లోనూ ఏకైక దేవాలయంగా అలా వెలుగుల్ని విరజిమ్ముతూనే ఉంది ఇప్పుడు అందరి చూపు రామప్ప వైపు అబ్బా [నవ్వు] అయితే ఆశ్చర్యం ఏంటంటే నేను 2012వ సంవత్సరంలో రామప్ప గురించి ఒక బుక్ రాశారు అంటే ఆ రోజు కిరణ్ కుమార్ రెడ్డి గారు ముఖ్యమంత్రిగా ఉన్నారు ఆయన వరంగల్లో సౌండ్
(49:39) అండ్ లైట్ ప్రోగ్రాం ని ఆవిష్కరించడానికి వచ్చారు. ఆవిష్కరకానికి వచ్చేటప్పుడు నేను రాసిన పుస్తకాన్ని వేదిక మీదే ఆవిష్కరించారు అది 212వ సంవత్సరంలో అయితే ఆ పుస్తకంలో నేను ఏం రాశను చిట్టచివరి ముగింపులో ఇది అంటే ఇంతటి అత్యద్భుత వాస్తు విన్యాసంతోన శిల్ప కళా కౌశల్యంతోను భాసిల్లుతున్న రామప్ప దేవాలయం ప్రపంచ వారసత్వ జాబితాలో చోటు దక్కించుకోవడానికి ఉవ్వెళ్ళూరుతుంది దీనితో పాటు అక్కడ సువిశాల సముద్రం లాభాసిల్లుతున్న రామప్ప తటాకం కూడా దాంతో వత్తాసు పలికింది అని రాశాను ఆశ్చర్యం అది నిజంగా అంటే 12 ఆ తర్వాత తొమ్మిదఏళ్లకు ఇది ప్రపంచ వరసత్వ జబితాలో చోటు
(50:26) దక్కించుకున్న ప్రకటన విని నా కళ్ళు చెమచాయి అవి ఆనంద భాష్పాలు ఆ పుస్తకం తీసుకొచ్చారు కదా సార్ చూపించండి ఇదిగో [గురకలు] ఇది అంటే కాకతీయ కళా నిలయం రామప్ప దేవాలయం వరంగల్ అని రాసాను ఎందుకంటే మనం పాలంపేట అంటే జనానిక [గురకలు] అంద కాదు అందుకని దీంట్లో ఆ విషయాలన్నీ కూడా ఇది అప్పుడు రాష్ట్ర పర్యాటక శాఖ వాళ్ళు ప్రచురించారు దీంట్లో అన్ని మీకు స్తంభాలు ఎలా ఉన్నాయి దూలాలు ఎలా ఉన్నాయి కప్పు ఎలా ఉంది కింద ఉపీఠం ఎలా ఉంది ఆ మదనిక శిల్పాలు ఎలా ఉన్నాయి అరెరరే పాలిష్ పట్టినట్టు మళ్ళీ అమరావతి శిల్పానికి ప్లాస్టిక్ కార్ట్ అని పేరు కదా భారతీయ మూడు తొలి శిల్ప శిల్పకళా
(51:11) రీతులైన గాంధార మధుర అమరావతి ఈ మూడే ప్రపంచ ఖ్యాతిని గడించాయి కదా వాటిల్లో కూడా అమరావతి శిల్పకల నేటి శిల్పకలుగా పేరు కాంచింది దానికి కారణం ఏమిటంటే ఆ శిల్పాలు ప్లాస్టిసిటీ ప్లాస్టిక్ లాగా ఉంటాయన్నమాట ఫినిష్ మళ్ళీ శాతవాహనుల తర్వాత మళ్ళీ దాదాపుగా వెయ్యేళ్ల తర్వాత అదే పద్ధతిలో తీర్చిదిద్దినటువంటి టి అద్భుత శిల్పాలు రూపుదిద్దుకున్నాయి ఈ మదనికా శిల్పాల పేరిట ఎంత బాగున్నాయి అంటే అంత బాగుంటాయి అక్కడిదాకా ఎందుకు మీరు తలుపులు చూడండి ద్వార శాఖలు అంటాం కదా ఆ ద్వార శాఖలు ఎలా ఉన్నాయి ఇది సామాన్యమా ఇప్పటికి ఎవరైనా చేయగలుగుతారా నేను నమ్మను
(51:58) చేస్తారంటే అని నాకు కూడా అనిపిస్తుంది అంతటి రూప లావణ్యంతో తిద్దదబడ్డాయి దాని తర్వాత ఇంకా నంది మండపం నంది వాహనం [గొంతు సవరించుకోవడం] శివుడికి [గురకలు] రుద్రేశ్వరుడు ఆలయం పేరు రుద్రేశ్వరుడు ప్రస్తుతం రామలింగేశ్వరుడు అని పిలుస్తున్నారు. రుద్రేశ్వరుడికి రుద్రుడు నా ప్రయాణానికి సిద్ధమా అని అంటే ఎల్లప్పుడూ సిద్ధమే ప్రభువు ఎక్కడికి వెళ్దాం అని తన సంసిద్ధతను వ్యక్తం చేస్తున్న నంది హాయిగా తనకు కూడా ఒక ఆవాసం ఉంది నంది మండపం ఏకశిలా నందికి ఆ తర్వాత తండ్రికి తల్లికి అటు పక్క కాటేశ్వర ఇటు పక్క కాశేశ్వర ఆలయాలు నిర్మించాడు ఆ తర్వాత కళ్యాణ మండం ఉంది ఆ తర్వాత
(52:39) చుట్టూ ఎత్తైన ప్రాకారం ఉంది ఆకాల చాలా ఆ చెరువు కట్ట మీద తానే నిర్మించిన చెరువు కట్ట మీద మరిన్ని ఆలయాలు ఉన్నాయి. అవి కొంచెం సిధిలంలో ఉన్న పదిలం చేస్తారు అన్న ఆశతోనే కొనబోపిరుతూ ఉన్నాయి తాను ఏ ఆలయాన్ని నిర్మించానో ఆలయానికి ఆతుకూరు నడికుడి అనే గ్రామాన్ని ఇచ్చాను ఈ గ్రామం నుంచి వచ్చే ఆదాయం అంతా ఆలయంలో అర్చనలకు ఉత్సవాలకు వినియోగించాలి నా తర్వాత ఎవరైనా శత్రువులు కూడా దయచేసి ఈ నియమానికి భంగం కలిగించద్దు అని అభ్యర్థిస్తున్నాను లేచల రుద్రుడు ఆ శాసనంలో చిట్టచివరగా చేసుకున్న విన్నపం అరుదైన విన్నపం ఇప్పుడు ఆశ నా తర్వాత వచ్చే
(53:21) రాజులు కానీ నాకు శత్రువులు కానీ ఇదిగో నేను చేసిన ఈ ఏర్పాటుకు భంగం కలగకుండా చూడండి అని ఆయన అభ్యర్థించాడంటే ఎంతటి మహోన్నత వ్యక్తి అదన్నమాట శాసనాలు కానీ వాళ్ళు కియాజుద్దీన్ తుగ్లక్ మహమ్మద్ అంటే అది ఇక్కడ [గొంతు సవరించుకోవడం] దాడి మనకు డైరెక్ట్ గా జరిగిన ఆధారాలు ఒకటే వరంగల్ మీద 13 4లో తొట్ట తొలిసారిగా వాళ్ళు కొంచెం అలా దాడి వస్తుంది అన్న నేపథ్యం 1308 [గురకలు] ఆ తర్వాత 16 ఆ తర్వాత 17 ఆ తర్వాత 18 19 తర్వాత 1323 లో చిట్ట చివరి దాడిలో ఇక ఆయన ప్రతాపరుద్ధుడిని అలా బందీగా కొని ఢిల్లీ
(54:08) కొనిపోతుంటే ఆయన రేపు నేను ఢిల్లీ వెళ్లి ఒక రాజు ముందు మోకరిల్లి ఇప్పటివరకు తెలుగు మాగాణానికి అధిపతిగా ఉన్న ఒక చక్రవర్తి పరాయి పాలకుల కిరాయి మూకల సమక్షంలో అలా మోకరిల్లటమా ఒహకే అందని వరాభవం అని అనుకొని తాను నర్మదా నది తీరానికి వెళ్ళిన తర్వాత ఒక్కసారి నాకు ఒక అవకాశం ఇస్తారా నేను ఒక్కసారి ఆ నదిలో స్నానం చేయాలి అని అనుకున్నప్పుడు ఆ రాజు బటులు ఆయనకి పర్మిషన్ ఇచ్చారు ఆయన నదిలోకి వెళ్ళాడు అలాగే అవమాన భారాన్ని ఢిల్లీలో నేను తట్టుకోలేను అని అలాగే ఆ నీటిలో
(54:55) మునిగి శ్వాస తీసుకోకుండా మరణించాడు అన్నటువంటి ఆధారం తెలుగునాట పిడుగు పాటయింది ఒక్కసారిగా తెలుగునం అంతా చప్పబడిపోయింది. ఇక తెలుగునమే లేదు స్వేచ్ఛ లేదు స్వేచ్ఛ వాయుల్యవు పరాయిపాలకుల కిరాయి ఒకల దుచేష్టలకు బలిపోయింది తెలుగు నేల అదిగో ఆ నేపథ్యం 1323వ సంవత్సరంలో జరిగింది వరంగల్ మీద దాడి చేసిన సంఘటన అందుకనే స్వయంభు దేవాలయం నేలమట్టం అయింది కానీ రామప్ప మీద దాడి చేసిన ఆధారాలు లేవు ఆ పక్కనే ఉన్నటువంటి ఘన్పూర్ మీద కూడా ఎలా దాడి చేస్తారో ఏమో నని ఆ కోట గుళ్ళనంతా చుట్టూ కోట గుళ్ళ అని
(55:41) పేరు ఎందుకు వచ్చింది ఈ ఆలయాలు కనపడితే దాడి చేస్తారేమో నని స్థానికులంతా కలిసి చుట్టూ పెద్ద మట్టి కోటను వేసుకున్నారు అందుకనే అది కోట గుళ్ళు అని పేరు వచ్చాయి ఘనపూర్లో ఆలయానికి ఇది అదిగో ఆనాటి నేపథ్యం ఎంత గొప్ప చరిత్ర సార్ సరే మీరు చెప్తుంటే రోమాలు నొక్క పడుస్తున్నాయి యునెస్కో వరల్డ్ హెరిటేజ్ సైట్ అన్నారు కదా సార్ మన తెలుగు రాష్ట్రాల్లో ఒకే ఒక్క సైట్ వచ్చేసి రామప్ప ఇంకా వేరే ఏమనా స్కోప్ ఉందా అంటే 2008త లో ఈ హైదరాబాద్ నగరంలో ఉన్నటువంటి మూడు కట్టడాలకి ఒకటేమో షార్మినార్ ఓకే [గురకలు] రెండు గోల్కొండ టూమ్స్ మూడు గోల్కొండ ఫోర్ట్ ఈ మూడిటికీ
(56:22) ప్రతిపాదనలు వెళ్ళాయి డోజియర్ అంటారు అంటే ఒక వివరణాత్మక నివేదిక వెళ్ళింది. వెళ్ళిన తర్వాత గవర్నమెంట్ ఆఫ్ ఇండియా ఆ తర్వాత యునెస్కో వరల్డ్ హెరిటేజ్ వాళ్ళ ఆఫీస్ వాళ్ళు వచ్చి వాటిని సందర్శించారు. సందర్శించి కొన్ని సూచనలు చేశారు వాళ్ళు ఎప్పుడైతే నడుస్తున్నారో చారినార్ చూద్దాం అంటే చారినార్ కంటే [గురకలు] ముందు కళ్ళకు దొంతర్లు కట్టినట్లుగా కొన్ని వందల వేల కరెంట్ తీగలు కనపడుతున్నాయి.
(56:49) అక్కడి నుంచి అయ్యో ఈ చార్నర్ ఎంత అందంగా ఉంది అని దాని రూప లావణ్యాన్ని తిలకిద్దామే మరి కొంతసేపు అనేలోపు అక్కడ బోర్డులు పెట్టారు పెద్ద పెద్ద హోర్డింగ్స్ అన్నీ కూడా అడ్డంకగా మారాయి అదే కాదు దానికి చేరుగా వచ్చినటువంటి ఆ అనాధికార కట్టడాలు ఆ కట్టడం యొక్క ప్రాసస్యాన్ని తెలియజెప్పడానికి ఆటంగా తయారయ్యాయి ఇదిగో ఇన్ని విషయాల్లో వాళ్ళంతా ఇది క్లియరెన్స్ చేసినప్పుడు అప్పుడు మాత్రమే మేము మీకు ప్రకటించడానికి ప్రతిపాదిస్తామ అని చెప్పి ఇప్పటికి ఎన్నేళ్ళు దాదాపుగా 20 ఏళ్ళ అయింది అంటే ఈ అడ్డంకుల వల్లే చార్మినారికి రావు ఎందుంటే ఈ అడ్డంకులు తీసే
(57:32) చుట్టుపక్కల ఉన్న ఆక్రమణలు తీయాలి తర్వాత విశాలంగా రోడ్లు కనిపించాలి ఆ ఏలాడే వందల వేల ఉరితాళ్ళ లాంటి కరెంట్ తీగలన్నిటిని తొలగించాలి భూగర్భ కేబుల్స్ వేసుకోవాలి అవి చేయాలి చేయాలి అంటే ఎవరు ఎంసిహెచ్ వాళ్ళు చేయాలి వాళ్ళు ఆ రోజుల్లో చేస్తాము అని అన్నారు ఆ తర్వాత ఎందుకో ఆ అంశం మూలన పడిపోయింది మళ్ళీ ఆ దిశగా ప్రయత్నాలు చేస్తున్న దాఖలాలు అంటే చార్మినార్ కి ఆ కట్టడానికి ఆ అర్హత ఉంది బ్రహ్మాండమైన కట్టడం అలాంటి మజిద్ కూడా ఉండొచ్చు అలా అంటే కానీ దాని పక్కనే ఈ రకరకాల కట్టడాలు వచ్చేసినాయి కుదరదు అవన్నీ ఉంటే వాళ్ళు యక్సెప్ట్ చేయరు
(58:10) ఎందుకంటే కుతుబ్ మినార్ యునెస్కో వల్డ్ హెరేజ్ అంటే అక్కడఏమి లేవు కదా దురాక్రమాలు లేవు లోపల అంతా విశాల విశాలమైనటువంటి భావం రామప్ప కూడా అదృష్టం ఏమిటో చెప్పమంటారా అది ఒంటరిగా పేద విశాలమైన మైదానంలో ఉంది దానికి కూడా ఈ ఆక్రమణలు పెడదలేదు అందువల్ల అది రాగలిగింది. రెండు తెలుగు రాష్ట్రాల్లో అక్కడ ఆంధ్రప్రదేశ్లో గండికోట ఇంకా లేపాక్షి ఇవి రెండు మాత్రమే తాత్కాలిక జాబితాలో చోటు దక్కించుకొని అవి కూడా ఎప్పుడు జాబితాలో చేరుతామా అని తహతహ తలాడుతున్న అనే పద్యాన్ని మనం ఈ సందర్భంగా చెప్పుకోవాలి.
(58:46) సర్ ఇందాక అన్నారు కదా ఫ్యాషన్లలో ఫ్రెంచ్ నే తలదన్నిన తెలంగాణ అన్నారు ఏంటి దానిి కొంచెం వివరించ అదా ఫ్యాషన్లలో ఫ్రెంచ్ నేనే తలదన్నిన అలనాటి తెలంగాణ ఎంత హాయిగా ఉంది ఎందుకో తెలుసా దానికి చాలా కారణాలు ఉన్నాయి అంటే పురావత్సవ శాఖ జరిపిన తవ్వకాల్లో వెలుగు చూసిన అనేక వస్తువులు ఆశ్చర్యాన్ని కులిపిస్తూ ఉంటాయి ఎక్కడిదాకా ఎందుకు కోటి లింగాల ఉందా మన కోటిలింగాల కోటిలింగాలు అంటే తెలుగు రాజధాని అన్నమాట అది జగిత్యాలకి జగిత్యాల దగ్గర ఆ కోటిలింగాలు జరిపిన తవకాల్లో ఒక అద్భుతమైనటువంటి దువ్వెన బయటపడింది.
(59:21) అక్కడే కాదు ధూలికట్టలో కూడా కరీంనగర్ పెద్దపల్లి పక్కన ధూలికట్ట తవకాలో కూడా ఒక దువ్వెన బయటపడింది దంతపు దువ్వెన ఆ దువ్వెన మీద స్త్రీలు యువతులు సింగారించుకొని స్నానాలు చేస్తూ స్నానాలు చేసిన తర్వాత సింగారించుకొని జుట్టు దువ్వుకొని అలంకరించుకునే దృశ్యాలు ఉన్నాయి దాని మీద ఆశ్చర్యం కదా జస్ట్ టాయిలెట్రీ సీన్ అంటాం మనం దాన్ని ఆ తర్వాత మీకు ఆ పెద్దబంకూరు అని ఒక ఊరు ఉంది కరీంనగర్ పక్కనే ఆ పెద్దబంకూరులో ఒక సబ్బు బిళ్ళ దొరికింది ఎలాంటి సొబ్బులో తెలుసా మీకు అది నదికి వెళ్లి స్నానం చేసేటప్పుడు చక్కటి గంధపు పొడి ఇంకా అనేక రకాల ఆ సుగంధ పరిమళాలను నింపుకున్నటువంటి పొడిని వంటి మీద వాళ్ళు
(1:00:03) రుద్దుకుంటారు. మనం కూడా ఇప్పటికి సున్ని పిండి అంటాం ఐడియా ఉందా చిన్న పిల్లలకి గతంలో ఎప్పుడు ఆ రోజుల్లో తెలుగు బ్రతికున్నప్పుడు [గురకలు] చిన్నప్పుడు పిల్లలకి ఈ మాయిస్్చరైజర్లు ఇవన్నీ రా రాసేవాళ్ళు హాయిగా ఇప్పుడు అదే రకమైనటువంటి పరిమళ ద్రవ్యాలు నింపిన పొడిని ఒంటి మీద దట్టించుకునేటప్పుడు ఈ స్త్రీలంతా నాజూకైన రూపం ఆ నాజుకైన రూపానికి మరింత నగీషిని తీర్చుదిద్దన్నా అన్న కోరిక ఆ యువతుల్లో బలంగా ఉం ఉండేది కదా వాళ్ళు అలా ఒంటి మీద ఇప్పుడు మనం సబ్బు రుద్దుకుంటున్నామే అలాంటివి మట్టితో చేసిన సబ్బు బిళ్ళలు ఉండేవి దేనితో మట్టితో ఆ మట్టి సబ్బు
(1:00:43) బిళ్ళను స్నానం చేసేటప్పుడు ఒంటి మీద అదిగో ఆ పొడిని దట్టించుకొని సబ్బుతో అలా మెల్లగా సుతి మెత్తగా రుద్దుకుంటూ ఇంకా తమ శరీర సౌందర్యం మరింత ఇన్విడిన్ చేసుకునేటువంటి సబ్బు బిళ్ళ దొరికింది. ఆ సబ్బు బిళ్ళ ఎలా ఉందో తెలుసా మీకు ఆశ్చర్యం 2000 సంవత్సరాల నాడు దొరికిన అలనాటి సబ్బు బిళ్ళ అలా మన [గురకలు] చిక్కుడు గింజ ఆకారం అంటే ఒంటి మీద ఇలా పెట్టుకుంటే జారాలి కదా ఈజీగా ఇలా కోణ కొంచెం మీకు ఇట్లా శాపాకారంగా ఉంటది అది అది మీకు ఫ్రెంచ్లో ఈ మధ్య గత రెండు శతాబ్దాల దశాబ్దాల క్రితం లేసాన్సే సబ్బు ప్రపంచంలో ఫ్యాషన్లకు గుర్తు లేసాన్సే సబ్
(1:01:24) అనేవాళ్ళు కదా ఈ లేసాన్సే సబ్ ఫ్రెంచ్ ఫ్రెంచ్లో నిన్న మొన్న వస్తే తెలంగాణలో 2000 సంవత్సరాల నాడే మన యువతులు వాడుకున్నారే మరి అది ఫ్యాషన్లలో ఫ్రెంచ్ నేనే తలదన్నిన అలనాటి తెలంగాణ దాని తర్వాత కాటుక కాటుక పుల్లలు ఒకటేమో ఇందాక చెప్పాను హాయిగా సిగను ఆ దువ్వుకొని అందంగా కేశపాశాల్ని అలంకరించుకోవడానికి ఆ చక్కటి దంతపు దువ్వెన మరో పక్క నేను చెప్పిన ఈ సబ్బు బిళ్ళ మూడోది లత్తుక అంటే అక్కడక్కడ అక్కడక్కడ లత్తుక అంటే ఏందంటే కొంచెం మనం ఏమంటాం లక్క లక్క లక్కతో సింగారించుకునేవాళ్ళు పసుపు కుంకుమలు సుగంధం వీటితోనే కాకుండా సింగారించుకోవడానికి వాడుకునేవాళ్ళు కదా
(1:02:09) మరి సింగారించుకోంటే ఏలుతో పెట్టుకుంటే వెలుపుగా ఉంటదని కాటుక పుల్లలు లాంటివి వాటిని యాంటిమోనీ రాడ్స్ అంటారు. అవి కూడా ఎన్ని దొరికినయి అనుకుంటున్నారు కోటిలింగాల్లో దొరికినయి దోలికలో దొరికినయి పెద్ద బంకర్లో దొరికినయి కొండాపూర్లో దొరికినయి అనేక చారిత్రక అంటే శాతవాహన యొక్క స్థావరాల్లో దొరికాయి అవన్నీ సన్నగా వాళ్ళు హాయిగా ఒక చిన్న భరణలో ఆ రంగులను పెట్టుకొని ఆ రంగుల్ని అలా ముంచుకొని ఇలా అద్దంలో చూసుకుంటూ శృంగారించుకుంటారే అది చూసారా ఆనాటి స్త్రీల సౌందర్య పోషణకు వాళ్ళు ఇచ్చినటువంటి ఒక ఆ ఏమంటాం ఒక సందర్భాన్ని గుర్తు చేస్తుంది
(1:02:45) మరి స్త్రీలే కాదు ఇంకా మగవాళ్ళు కూడా మీసాల్ని ట్రిమ్ చేసుకొని వాడిది ఫ్రెంచ్ కట్టరా అంటాం మనం అలా మీసాల్ని డ్రిమ్ చేసుకోవడానికి పెద్దబంకూర్లోనే చక్కటి కత్తెరలు దొరికాయి అంతేకాదు గడ్డం ఏను దినం నేను ఇవాళ మిలిటరీ గడ్డం గీకినట్టుగా ఎవరీ డే ఎలాగైతే మనం గడ్డం గీకున్నామో ఆనాడు నూనుపుగా అతి నూనుపుగా అసలు గెడ్డం పెరుగుతుందా లేదా అన్నంత భ్రమను కలిగించేట్లుగా యువకులంతా పోటీ పడి నాజూ సుగ్గగా గెడ్డాలు గయించుకోవడానికి అవసరమైన రేజర్లు అనేకం దొరికాయి పెద్ద బంకర్లో రేజర్లు మరి అది కూడా ఫ్యాషన్ లో నేసకట్టు ఫ్రెంచీ కట్టు అన్నామా
(1:03:27) ఇలా అనేక రకాలైన ఇంకా చెవులకు ఒక రకం కాదు రెండు రకాలు కాదు మనకి ఇప్పటికీ కూడా మిగతా దేశంలోని ఏ ప్రాంతానికి తగ్గనట్లుగా ముందుండి కొత్త ఫ్యాషన్లకు ఇయర్ టాప్స్ అంటాం మనం పోగులు ఈ స్త్రీలు పెట్టుకునే పోగులు ఉంటాయా వాటిల్లో రకరకాల విన్యాసాలతో తెలంగాణ పెట్టింది పేరు ఇప్పుడే కాదు ఎప్పటినుంచో ఎలా చెప్పగలుగుతామో తెలుసా బస్తాల కొద్ది రకరకాల 30 నుంచి 40 రకాల చెవు పోగులు భిన్న డిజైన్లలో చిన్న సైజు నుంచి పెద్ద సైజు వరకు ఇంత సైజు వరకు మీకు కొండాపూర్ తవకాల్లో బస్తాలు కొద్దిగా బయటపడ్డాయా మరి ఇవన్నీ కూడా అలనాటి సుందరీ మనల ఫ్యాషన్లకు గుర్తా కాదా ఎక్కడిదాకో
(1:04:13) ఎందుకు ఇప్పటికీ కూడా వరంగల్ తవకాల్లో వెలుగు చూసిన ఒక సుందరి అప్పటికే ఆవిడ అందంగా ఉంది. తన అందాన్ని మరింత ఇనుమడింప చేసుకోవడానికి అద్దంలో చూసుకుంటూ అలా శంగారించుకున్న ఒక చక్కటి దృశ్యం ఉన్న కాకతీయ 13వ శతాబ్దపు శిల్పం ఇవాళ మన స్టేట్ మ్యూజియంలో ప్రవేశంలోనే కుడివైపున ప్రదర్శనలో ఉందే చూసారా [గొంతు సవరించుకోవడం] ఎంత చక్కటి ఆధారాలు ఇవన్నీ ఇవి పాఠ్యాంశాలకు ఎక్కినప్పుడు విద్యార్థులు తెలుసుకొని తమ అస్తిత్వానికి గౌరవాన్ని మరింత ఆపాదించే ఆధారాలు గా వీటిని గౌరవించడం మొదలు పెడతారు అప్పుడు ప్రతివాడు కూడా గర్వంతో పొంగిపోతాడు మేము
(1:04:56) ఎవరికీ తీసిపోలేదు మేము ఎంతో మందికి మార్గదర్శకులం అన్న భావన కూడా యువకుల్లో యువతుల్లో నెలకొని ఆ తన నేల పట్ల ఈ గాలి పట్ల మమకారం మరింత పెరుగుతుంది అనటంలో ఏమాత్రం సందేహం లేదు పాఠ్యాంశం అన్నారు సార్ దీన్ని మీరు పాఠ్యాంశంగా రాసారు ఎందుకు వేసం రాసాను ఇదిగా నేను చూపిస్తాను మీకు ఒక వ్యాసంగా రాసాను అదేమిటంటే చరిత్ర శకలాలు అని ఒక పుస్తకం వచ్చింది నేను ఆంధ్రజ్యోతిలో అప్పుడు 2016 లో [గురకలు] 52 వారాల పాటు ప్రతి వారం ఒక వ్యాసం రాసేవాడిని చరిత్ర శకలాలు పేరిట దాంట్లో ఆ హెడ్డింగే అది ఏమిటి ఫ్యాషన్లలో ఫ్రాన్స్ నేతలదన్ని నాలోనాటి తెలంగాణ
(1:05:40) ఆ అద్భుతమైన అంశాలు చాలా ఉన్నాయి కానీ నేను మీకు ఇన్ని ఊరికే కొంచెం టూకీగా నాలుగు పాయింట్లు మాత్రం చెప్పగలిగాను ఆ అందులో చదువుదాం సార్ అందులో ఒకటి రెండు లైన్లు వన్నా గొప్పగా చవాలంటే ఆ క్రీస్తుకు పూర్వం రెండవ శతాబ్ది నాటి ధులికట తవకాల్లో వెలుగు చూసిన అలనాటి సబ్బు బబిళ్ల జుట్టు దువ్వుకోవడానికి వాడిన అందమైన దువ్వెనలు నాగరికంలో భాగంగా మగవాళ్ళు గడ్డాన్ని నున్నగా గీసుకోవడానికి వాడిన నువ్వైన పదును గల చిన్న రేజర్లు ఒత్తుగా పెరిగిన జుట్టును శిగలు సిగలుగా సింగారించుకోవడంలోనూ ముఖాన్ని అందంగా తీర్చిదిద్దుకోవడంలోనూ మేము ఎవరికీ
(1:06:16) తీసిపోమన్నట్లుగా తెలంగాణ సుందరీమణలు కళ్ళకు కాటుక నుదుట బొట్టు చెంపల పై లత్తుక అద్దుకోవటానికి వాడిన దంతం రాగి ఎముకలతో చేసిన కాటుక పుల్లలు పరిమల ద్రవ్యాలను వాసనలు వెతదజదల్లే గంధపు పొడిని దాచుకునే చిన్న చిన్న భరణలు బయల్పడ్డాయి తెలంగాణ చరిత్ర ఖజానా తెరిస్తే అన్ని కళ్ళు వైర్ల కమ్మే నజరాణలే సార్ మీరు మాట్లాడుతుంటే ఒక్కో వాక్యం కూడా అది ఎక్కడి నుంచి వచ్చిందో తెలుసా మీకు ఈ నేల ఈ గాలి నాకు ఇచ్చినటువంటి వరం మాట్లాడుతూ ఒక్కో వాక్యం కూడా డైలాగ్ లాగా ఉంది సార్ సినిమా డైలాగ్ అంటే పీరియడ్ ఫిలిమ్స్ అదంతా పెద్దల నుంచి నేర్చుకున్న విన్న
(1:07:02) నేపథ్యమే సర్ థాంక్యూ సో మచ్ నేనఏంటంటే ఈరోజు మన కాన్వర్సేషన్ లో ఆంధ్రప్రదేశ్ ఇంకా తెలంగాణ చరిత్ర వాటి గుళ్ళ చరిత్ర గొప్పతనం గురించి మాట్లాడదాం అనుకున్నాను. కానీ మీతో మాట్లాడితే అసలు టైం తెలియదు సార్ ఇప్పటికే మీకు టైం చాలా తీసుకున్నాను. మరో సందర్భంలో మళ్ళీ కలుసుకొని ఎస్ సార్ అన్ని ప్రాంతంలో ఉన్న మిగతా ప్రాంతాలు ప్రత్యేకించి మన ఆంధ్రప్రదేశ్ లోనే గుళ్ళు తిరుమల తిరుపతి దేవస్థానం గురించి మాట్లాడదాం సరే సార్ ఓ తిరుమల తిరుపతి దేవస్థానాల మీద ఇటీవల మాన్య ముఖ్యమంత్రి వర్యులు నారా చంద్రబాబు నాయుడు గారు బ్రహ్మోత్సవాల్లో ఎస్వి మ్యూజియాన్ని సందర్శించారు
(1:07:36) ఆ సందర్భంగా వారికి ఆ మ్యూజియంలో ప్రదర్శించిన కళాఖండాలను నేను నమోదు చేశాను గతంలో అదిగో ఆ సందర్భంలో నన్ను వారికి వివరించడానికి పిలిచి చేటువంటి ఒక అవకాశం వచ్చింది ఆయన కూడా సావకాశంగా గంట 20 నిమిషాల పాటు మ్యూజియంలో ఉన్న అన్ని కళాఖండాలపై వివరించడానికి నేను వివరిస్తున్నప్పుడు సావధానంగా విన్నారు అదిఒక ఆనందం అనిపించింది ఎందుకంటే ప్రభుత్వాధినేతగా తనకు కొన్ని విషయాలు తెలిస్తే మిగతా మీలను కూడా అభివృద్ధి ఇదిగో ఇదే స్థాయిలో చేయటానికి ఆయన ఆదేశాలు ఇవ్వగలడు అన్న ఒక ఆశ సర్ ముగిద్దాం రెండోసారి ధన్యవాదాలు మన స్టూడియో కి వచ్చినందుకు మీకు తెలిసిన
(1:08:19) చరిత్ర మీరు తెలుసుకున్న చరిత్ర ఎంత అద్భుతంగా పంచుకుంటారో సార్ చాలా థాంక్యూ సర్ థాంక్యూ థాంక్యూ సో మచ్ సో మచ్

No comments:

Post a Comment