పోస్టుకార్డు బొంబాయి నుండి కలకత్తా చేరాలంటే 26 రోజులు పట్టేది

.........................................

బ్రిటిష్ ఈస్ట్ ఇండియా కంపెనీ పాలనలో భారతదేశంలో ఆధునిక తపాలా వ్యవస్థ క్రమంగా రూపుదిద్దుకుంది. దక్షిణ భారతదేశంలో 1766లో మద్రాసులో తపాలా వ్యవస్థకు అధికారిక రూపం లభించింది. అంతకుముందు 1688లో కలకత్తాలో ప్రయోగాత్మక తపాలా సేవలు నిర్వహించబడినట్లు ఆధారాలు సూచిస్తున్నాయి.

ఆ రోజుల్లో రవాణా సౌకర్యాలు పరిమితంగా ఉండటంతో తపాలా బట్వాడాకు చాలా సమయం పట్టేది. బొంబాయి నుండి కలకత్తాకు ఒక ఉత్తరం చేరడానికి సుమారు 26 రోజులు, బొంబాయి నుండి మద్రాసుకు 17 రోజులు, మద్రాసు నుండి కలకత్తాకు 19 రోజులు పట్టేది. గుర్రపు స్వారీల ద్వారా, డాక్ రన్నర్ల ద్వారా, తరువాత దశలో బండ్ల ద్వారా తపాలా రవాణా జరిగేది.

1789లో హైదరాబాదు నుండి బొంబాయికి పంపే రెండున్నర రూపాయల బరువుగల నాణేల తపాలాకు 8 ఆణాలు, మచిలీపట్నం నుండి బొంబాయికి 12 ఆణాలు, మచిలీపట్నం నుండి మద్రాసుకు 4 ఆణాలు వసూలు చేసేవారు. ఆనాటి తపాలా రుసుములు బరువు, దూరం ఆధారంగా నిర్ణయించబడేవి.

1840 తరువాత ఈస్ట్ ఇండియా కంపెనీ మద్రాసులో పోస్టుమాస్టర్ జనరల్ కార్యాలయాన్ని ఏర్పాటు చేసింది. 1844లో తపాలా కార్యాలయాల్లో స్వీకరించిన ఉత్తరాలకు రశీదులు ఇవ్వడం ప్రారంభమైంది. ఇది భారతదేశంలో రిజిస్టర్డ్ పోస్టు విధానానికి తొలి అడుగుగా పరిగణించబడుతుంది.

1854 భారత తపాలా చరిత్రలో ఒక మైలురాయి. ఆ సంవత్సరంలో దేశవ్యాప్తంగా ఏకీకృత తపాలా వ్యవస్థ అమలులోకి వచ్చింది. ఇదే సంవత్సరం భారతదేశపు తొలి అధికారిక తపాలా బిళ్ళలు విడుదలయ్యాయి. తపాలా శాఖను ప్రజలకు మరింత చేరువ చేయడానికి ఒకే విధమైన రుసుము విధానం ప్రవేశపెట్టబడింది.

రైల్వేల అభివృద్ధి తపాలా వ్యవస్థలో విప్లవాత్మక మార్పులు తీసుకొచ్చింది. రైల్వే మెయిల్ సర్వీస్ (RMS) ప్రారంభం కావడంతో ఉత్తరాల బట్వాడా వేగవంతమైంది. గతంలో వారాలు పట్టే ప్రయాణాలు కొన్ని రోజులకే పరిమితమయ్యాయి.

1877లో వాల్యూ పేయబుల్ పోస్ట్ (VPP) విధానం ప్రవేశపెట్టబడింది. దీనివల్ల వస్తువులు పంపించి, వాటి విలువను తపాలా శాఖ ద్వారా వసూలు చేసుకునే సౌకర్యం కలిగింది. 1878లో పోస్టల్ ఇన్సూరెన్స్ సేవలు ప్రారంభమయ్యాయి.

1879లో పోస్టుకార్డులు ప్రవేశపెట్టబడ్డాయి. ప్రారంభంలో పోస్టుకార్డు ధర కేవలం పావలా ఆణా (¼ ఆణా) మాత్రమే. అందువల్ల ప్రజలు దీనిని "క్వార్టర్ ఆణా కార్డు" అని పిలిచేవారు. తక్కువ ఖర్చుతో సమాచారాన్ని చేరవేయగల సాధనంగా పోస్టుకార్డు విస్తృత ప్రజాదరణ పొందింది.

1880లో మనీ ఆర్డర్ విధానం ప్రారంభమైంది. దీని ద్వారా ప్రజలు దూర ప్రాంతాలకు సురక్షితంగా డబ్బు పంపుకునే అవకాశం పొందారు. మొదట మనీ ఆర్డర్ పరిమితి రూ.50 మాత్రమే ఉండగా, అదే సంవత్సరంలో దానిని రూ.100కు పెంచారు. ప్రారంభంలో తపాలా కార్యాలయంలోనే డబ్బు తీసుకోవాల్సి వచ్చేది.

1882లో పోస్టల్ సేవింగ్స్ బ్యాంక్ పథకం ప్రారంభమైంది. దీనివల్ల సామాన్య ప్రజలకు పొదుపు చేసే అవకాశం లభించింది. 1883లో రిప్లై కార్డు విధానాన్ని ప్రవేశపెట్టారు. ఒకే కార్డుతో ఉత్తరం పంపడమే కాక, ప్రత్యుత్తరం రాయడానికి కూడా వీలు కల్పించడం దీని ప్రత్యేకత.

1884లో మనీ ఆర్డర్ మొత్తాన్ని నేరుగా ఇంటి వద్దకే చేర్చే విధానం అమలులోకి వచ్చింది. గ్రామీణ ప్రాంతాల ప్రజలకు ఇది ఎంతో ఉపయోగకరంగా మారింది. తరువాతి కాలంలో పోస్టల్ ఆర్డర్లు, పార్శిల్ సేవలు, స్పీడ్ పోస్ట్ వంటి అనేక సేవలు అందుబాటులోకి వచ్చాయి.

భారత తపాలా వ్యవస్థ నేడు ప్రపంచంలోనే అతిపెద్ద తపాలా నెట్‌వర్క్‌లలో ఒకటిగా నిలిచింది. లక్షలాది గ్రామాలు, పట్టణాలను కలుపుతూ సమాచార ప్రసారం, ఆర్థిక సేవలు, ప్రభుత్వ సేవల పంపిణీలో కీలక పాత్ర పోషిస్తోంది. మొబైల్ ఫోన్లు, ఇంటర్నెట్ యుగంలోనూ పోస్టుకార్డులు, మనీ ఆర్డర్లు, తపాలా సేవలు కొన్ని ప్రాంతాల్లో ఇప్పటికీ ప్రజల జీవితాల్లో భాగంగానే ఉన్నాయి.

తపాలా వ్యవస్థ కేవలం ఉత్తరాల రవాణా సాధనం మాత్రమే కాదు; భారతదేశ సామాజిక, ఆర్థిక, పరిపాలనా చరిత్రలో ఒక అమూల్యమైన వారసత్వం.

॥సేకరణ॥

......................

జి.బి. విశ్వనాథ

9441245857

అనంతపురం.