యదా యదా హి ధర్మస్య గ్లానిర్భవతి భారత | అభ్యుత్థానమధర్మస్య తదాత్మానం సృజామ్యహమ్ || ”ఇంక నీవు అవతరించే సమయం వచ్చిందేమో భగవాన్ ?

భగవద్గీతలోని ఈ శ్లోకం ప్రతి యుగంలోనూ, సమాజంలో అధర్మం పెచ్చుమీరినప్పుడు సామాన్యుడి గుండెల్లో ఒక ఆశను, భరోసాను నింపే అద్భుతమైన శ్లోకం. చుట్టూ జరుగుతున్న అన్యాయాలను, విలువలకు జరుగుతున్న నష్టాన్ని చూసినప్పుడు ఎవరికైనా ఇలాంటి ఆలోచన రావడం సహజం. నిజంగానే భగవంతుడు మళ్లీ అవతరించి ఈ సమాజాన్ని బాగుచేస్తే ఎంత బాగుంటుంది అనిపిస్తుంది.

కానీ, ఆధునిక సమాజంలో ఈ శ్లోకానికి మనం ఒక విస్తృతమైన, ఆచరణాత్మకమైన అర్థాన్ని వెతుక్కోవాల్సి ఉంది. భగవంతుడు అంటే కేవలం శంఖుచక్రాలతోనో, విల్లంబులతోనో ఆకాశం నుంచి దిగివచ్చే రూపం మాత్రమే కాదు. సమాజంలో అధర్మాన్ని ఎదిరించి, ధర్మాన్ని నిలబెట్టడానికి ప్రయత్నించే ప్రతి ఒక్కరిలోనూ ఆ భగవత్ తత్వమే కనిపిస్తుంది.

వేమన, గురజాడ వంటి మహానుభావులను కూడా ఒక రకంగా ఆయా కాలాల్లో వచ్చిన ధర్మ స్వరూపాలే అనుకోవచ్చు. సమాజం మూఢనమ్మకాలతో, అన్యాయాలతో నిండిపోయినప్పుడు వారు తమ కలాల ద్వారా, తమ ఆలోచనల ద్వారా ప్రజల్లో చైతన్యాన్ని రగిల్చారు. వ్యవస్థలో మార్పు కోసం పోరాడారు.

భగవద్గీతలో కృష్ణుడు తదాత్మానం సృజామ్యహమ్ (నన్ను నేను సృష్టించుకుంటాను) అన్నప్పుడు, ఆయన సమాజ హితం కోసం పాటుపడే వ్యక్తుల రూపంలో, సంస్కర్తల రూపంలో, లేదా సామాన్యుడిలో మేల్కొనే వివేకం రూపంలో కూడా వ్యక్తమవ్వచ్చు.

# సమకాలీన సమాజంలో అన్యాయాలు జరిగినప్పుడు ఎవరో వస్తారు, ఏదో చేస్తారని ఎదురుచూడటం కంటే, మన పరిధిలో మనం ధర్మంగా జీవిస్తూ, సమాజ మార్పుకు మనవంతు కృషి చేయడమే ఆ భగవంతుడి తత్వాన్ని మనలో ఆవిష్కరించుకోవడం. వివేకానందుడు అన్నట్లు, ప్రతి మానవుడిలోనూ దైవత్వం ఉంది, దాన్ని సమాజ సేవ కోసం ఉపయోగించినప్పుడే ఆ అవతారానికి నిజమైన సార్థకత లభిస్తుంది.