EIC:భారత రాజులనే బానిసలుగా మార్చిన ఒక కంపెనీ!
Author Name:Open studios Telugu
Youtube Channel Url:https://www.youtube.com/@naveennani3333
Youtube Video URL:https://www.youtube.com/watch?v=xcRT6ztroZc
Title: EIC:భారత రాజులనే బానిసలుగా మార్చిన ఒక కంపెనీ!
Author Name: Open studios Telugu
Description: ఒకప్పుడు భారతదేశానికి ప్రపంచమంతా వ్యాపారం చేయడానికి వచ్చారు. కానీ చివరికి అదే దేశాన్ని పాలించే స్థాయికి ఎలా చేరుకున్నారు? ఒక వ్యాపార సంస్థకు ఏకంగా ఒక దేశాన్ని శాసించే అధికారం ఎలా వచ్చింది?
1600లో వ్యాపారం కోసం ప్రారంభమైన **British East India Company**, కేవలం కొన్ని శతాబ్దాల్లో ప్రపంచంలోనే అత్యంత శక్తివంతమైన వ్యాపార సంస్థల్లో ఒకటిగా ఎదిగింది. భారతదేశంలో అడుగుపెట్టిన ఈ కంపెనీ, క్రమంగా రాజకీయాల్లోకి ప్రవేశించి, యుద్ధాలు చేసి, రాజులతో ఒప్పందాలు కుదుర్చుకుని, చివరికి విస్తారమైన భూభాగాలపై తన అధికారాన్ని ఎలా స్థాపించింది?
ప్లాసీ యుద్ధం (Battle of Plassey, 1757) నుంచి బెంగాల్‌పై అధికారాన్ని సంపాదించడం వరకు, భారతీయ రాజ్యాల మధ్య రాజకీయ పోరాటాల నుంచి బ్రిటిష్ సామ్రాజ్య విస్తరణ వరకు... ఇది కేవలం ఒక కంపెనీ కథ కాదు. భారతదేశ చరిత్రను శాశ్వతంగా మార్చేసిన ఒక పరిణామ క్రమం.
*ఈ డాక్యుమెంటరీలో తెలుసుకోబోయేది:*
• అసలు East India Company ఎలా ఏర్పడింది?
• వ్యాపారం కోసం భారతదేశానికి వచ్చిన బ్రిటిష్ వారు ఎలా రాజకీయ శక్తిగా మారారు?
• మొఘల్ సామ్రాజ్యం బలహీనపడటం వారికి ఎలా అవకాశంగా మారింది?
• ప్లాసీ యుద్ధం భారతదేశ చరిత్రను ఎలా మార్చింది?
• Robert Clive, Siraj-ud-Daulah పాత్ర ఏమిటి?
• భారతీయ రాజులు, నవాబులు, బ్రిటిష్ కంపెనీ మధ్య ఏం జరిగింది?
• ఒక ప్రైవేట్ కంపెనీకి సైన్యం, పన్నులు వసూలు చేసే అధికారం, రాజ్యాలను నియంత్రించే శక్తి ఎలా వచ్చాయి?
• East India Company పాలన భారతదేశ ఆర్థిక వ్యవస్థను, ప్రజల జీవితాలను ఎలా ప్రభావితం చేసింది?
చరిత్రలో ఒకప్పుడు వ్యాపార సంస్థగా మొదలైన East India Company, ఎలా ఒక సామ్రాజ్య శక్తిగా మారిందో తెలుసుకుందాం.
ఇది భారతదేశ చరిత్రలో అత్యంత కీలకమైన, ఆసక్తికరమైన అధ్యాయాల్లో ఒకటి.
━━━━━━━━━━━━━━━━━━
*OPEN STUDIOS | Telugu Documentaries*
చరిత్ర, ప్రపంచం, రాజకీయాలు, వ్యాపారం, టెక్నాలజీ వెనుక ఉన్న ఆసక్తికరమైన కథలను సినిమాటిక్ డాక్యుమెంటరీల రూపంలో మీ ముందుకు తీసుకువస్తున్నాం.
ఇలాంటి మరిన్ని డాక్యుమెంటరీల కోసం మా ఛానెల్‌ను Subscribe చేయండి.
మీ అభిప్రాయాన్ని Comment చేయండి. ఈ కథలో మీకు అత్యంత ఆశ్చర్యం కలిగించిన విషయం ఏమిటి?
#EastIndiaCompany #IndianHistory #TeluguDocumentary#EastIndiaCompany #IndianHistoryTelugu #TeluguHistory #BritishIndia #HistoryFacts
Transcript:
(00:00) సంవత్సరం 1599 యూరప్ చివరిన ఇంగ్లాండ్ అనే ఒక చిన్న ద్వీపదేశం చుట్టూ చలి వర్షాలు జనాభా కేవలం 25 లక్షలు బలమైన నేవీ లేదు సామ్రాజ్యం లేదు ఆ సమయంలో సముద్రాలపై స్పెయిన్ పోర్చుగల్ ఆధిపత్యం చెలాయిస్తున్నాయి. ఇక సుగంధ ద్రవ్యాల వ్యాపారం పూర్తిగా టచ్ వ్యాపారుల చేతుల్లో ఉంది. వాళ్ళు ఎంత ధర చెబితే లండన్ వ్యాపారులు అంతా చెల్లించాల్సిందే.
(00:31) పైగా ఆ ధరలు రోజు రోజుకి పెరిగిపోతున్నాయి. సెప్టెంబర్ 24, 1599. లండన్ లోని ఒక చిన్న హాలులో 218 మంది వ్యాపారులు సమావేశం అయ్యారు. డచ్ వ్యాపారులు సంపాదిస్తున్న అపారమైన సంపదను చూసి వాళ్ళు కూడా ఆ వ్యాపారంలోకి దిగాలని నిర్ణయించుకున్నారు. అందరూ కలిసి 68వేల పౌండ్లు సేకరించారు. తమకు కూడా తూర్పు దేశాలతో వ్యాపారం చేసే అనుమతి ఇవ్వాలని క్వీన్ ఎలిజబెత్ ను కోరారు.
(01:01) చివరికి 1600 సంవత్సరం డిసెంబర్ 31 క్వీన్ ఎలిజబెత్ ఒక చారిత్రాత్మక పత్రంపై సంతకం చేసింది. ఆ పత్రం పేరు రాయల్ చార్టర్ దీని ద్వారా కేప్ ఆఫ్ గుడ్ హోప్ కు తూర్పును ఉన్న దేశాలతో వ్యాపారం చేసే ప్రత్యేక హక్కు ఆ కంపెనీకి దక్కింది. అలా ఈస్ట్ ఇండియా కంపెనీ పుట్టింది. ఒక చిన్న వ్యాపార సంస్థగా మొదలైన ఈ కంపెనీ రాబోయే కాలంలో భారతదేశ చరిత్రనే మార్చబోతుందని అప్పట్లో ఎవ్వరికీ తెలీదు.
(01:29) నాలుగు ఓడలు థేమ్స్ నది నుంచి బయలుదేరాయి. వాటిలో 500 మంది ఉన్నారు. ప్రధాన ఓడ రెడ్ డ్రాగన్ కు నాయకత్వం వహిస్తున్న వ్యక్తి జేమ్స్ లాంకాస్టర్ ఒకప్పుడు ప్రైవేటయర్ గా పనిచేసి ఎన్నో ప్రమాదాల నుంచి బతికి బయటపడిన వ్యక్తి. ఆ ప్రయాణం ఒక భయంకరమైన అనుభవం. తుఫాన్లు ఓడల తాళ్లను తెరచాపలను చింపేసాయి. స్కర్వి వ్యాధి నావికుల చిగుళ్లను నాశనం చేసింది.
(01:52) చివరకు భూమి కనిపించేలోపే సగం మంది చనిపోయారు. సుమత్ర చేరుకున్న తర్వాత లాంకాస్టర్ ఆచే సుల్తాన్ ముందు మోకరెళ్ళాడు. తెలివిగా ఒక వ్యాపార ఒప్పందం కుదుర్చుకున్నాడు. విలువైన మిరియాలతో తన ఓడాలను నింపుకొని తిరిగి ఇంగ్లాండ్ కు ప్రయాణంఅయ్యాడు. సెప్టెంబర్ 1603 రెడ్ డ్రాగన్ దెబ్బతిన్న స్థితిలో థేమ్స్ నదిలోకి తిరిగి వచ్చింది. పెట్టుబడిదారులకు వాళ్ళు పెట్టిన డబ్బుకు మూడు రెట్లు తిరిగి వచ్చాయి.
(02:19) 300 శాతం ఆ కాలపు లండన్లో ఆ వ్యాపారంలో భాగమైన ఎవ్వరికైనా అది నమ్మసక్యం కాని సంపద లాంకాస్టర్ ఒక విషయం నిరూపించాడు. ఈ వ్యాపార పద్ధతి పని చేస్తుంది. కంపెనీ తన మొదటి భారి లాభాన్ని సంపాదించింది. లండన్ వ్యాపారులు ఈ అవకాశానికి ఆకర్షితులయ్యారు. కానీ అప్పటికీ ఇంగ్లాండ్ దాదాపు ఏమీ కాదు. ఒకరోజు ఈ చిన్న చల్లని దేశం భూమిపై అత్యంత సంపన్నమైన సామ్రాజ్యాన్ని కూలదోస్తుందని ఎవరు ఊహించలేరు.
(02:47) మొగలులకు ఇంగ్లాండ్ అనే దేశం ఉందన్న విషయం కూడా తెలియదు. కానీ త్వరలోనే అది మారబోతుంది. మొగల్ సామ్రాజ్యం రాయబారి రాక 1615 సంవత్సరం 1615 ఆ సమయంలో ప్రపంచంలో అత్యంత శక్తివంతమైన వ్యక్తి లండన్ లో లేడు మాడ్రిడ్ లో లేడు పారిస్ లో కూడా లేడు. అతను ఉత్తర భారతదేశంలో ఉన్నాడు. అతని పేరు జహంగీర్ అతను 15 కోట్ల మంది ప్రజలు ఉన్న సామ్రాజ్యాన్ని పాలిస్తున్నాడు.
(03:14) అది మొత్తం యూరప్ జనాభా కంటే కూడా ఎక్కువ. క్రైస్తవ ప్రపంచంలోని రాజులందరి ఖజానాల్లో ఉన్న బంగారం కంటే అతని ఖజానాలో ఎక్కువ బంగారం ఉంది. ఆగ్రాలోని అతని రాజ్యసభలో ప్రవహించే ఫౌంటైన్లు, పాలరాతి మండపాలు ఆభరణాలతో అలంకరించిన ఏనుగులు ఉన్నాయి. అతని వ్యక్తిగత ఆదాయం ఇంగ్లండ్ రాజు ఆదాయం కంటే 100 రెట్లు ఎక్కువ. ఇక లండన్ లో జేమ్స్ ద ఫస్ట్ దగ్గర డబ్బు లేదు.
(03:43) ఈస్ట్ ఇండియా కంపెనీ అప్పటికే 10 ఏళ్లుగా ఈ సామ్రాజ్యం అంచుల్లో వ్యాపారం చేస్తుంది. సూరత్లో వాళ్ళకు ఒక చిన్న ఫ్యాక్టరీ అంటే వ్యాపార కేంద్రం ఉంది. వాళ్ళను అక్కడ ఉండనిస్తున్నారు. కానీ గౌరవించడం లేదు. పోర్చుగీస్ వాళ్ళు వాళ్ళ ఓడలను అడ్డుకుంటూనే ఉన్నారు. స్థానిక మొగల్ గవర్నర్ వాళ్ళపై వసూలు చేసే సుంకాలను పెంచుతూనే ఉన్నాడు.
(04:05) కంపెనీ డైరెక్టర్లు ఒక నిర్ణయానికి వచ్చారు. తమకు ఒక రాయబారి కావాలి. నిజమైన రాజు రాసిన అధికారిక లేఖలతో వచ్చే నిజమైన రాయబారి వాళ్ళు సర్ థామస్ రోను ఎంపి చేశారు. అతను ఒక దౌత్యవేత్త పార్లమెంట్ సభ్యుడు రాణికి స్నేహితుడు ఫిబ్రవరి 1615లో అతను భారతదేశానికి బయలుదేరాడు. తన వెంట బహుమతులతో నిన్నన పెట్టెను తీసుకెళ్ళాడు. పెయింటింగ్స్ టెలిస్కోపులు బంగారు పూతతో అలంకరించిన రథం ఇంగ్లీష్ మాస్టిఫ్ కుక్కలు రెడ్ వైన్ పెట్టె కూడా ఉన్నాయి.
(04:36) అతను తనతో సమానమైన ఒక రాజును కలవబోతున్నాడని అతనికి చెప్పారు. సెప్టెంబర్ లో అతను సూరత్ చేరుకున్నాడు. అక్కడి వేడి విరేచనాల వ్యాధితో దాదాపు ప్రాణాలు కోల్పోయే పరిస్థితికి వచ్చాడు. అక్కడి నుంచి దాదాపు 600 మైళలు లోపలికి ప్రయాణించి అజ్మీర్లో ఉన్న చక్రవర్తి శిబిరానికి చేరుకున్నాడు. ఆ రాజ్యసభను మొదటిసారి చూసినప్పుడు అతను అలాంటి దృశ్యానికి సిద్ధంగా లేడు.
(04:58) థామస్ రో ఇంటికి రాసిన లేఖల్లో తాను ఇంతకు ముందె ఎప్పుడూ ఇలాంటిది చూడలేదని చెప్పాడు. ఆ సంపద ఆ క్రమశిక్షణ ఆ వ్యవస్థ పరిమాణం అన్నీ ఆశ్చర్యకరమే జహంగీర్ రాజ్యసభ కదిలితే దానితో పాటు లక్ష మంది కదిలేవారు. వ్యక్తిగత జంతు ప్రదర్శనశాలలు గ్రంధాలయాలు రత్నాలతో అలంకరించిన సింహాసనాలు ఉండేవి. కానీ చక్రవర్తి దృష్టిలో థామస్ రో ప్రాతినిధ్యం వహిస్తున్న ఇంగ్లాండ్ పోర్చుగల్ కు ఇథియోపియాకు మధ్య ఎక్కడో ఉన్న చిన్న దేశం మాత్రమే అది అంత ఆసక్తికరమైన దేశం కాదు.
(05:29) థామస్ రో మొగల్ రాజ్యసభలో నాలుగు సంవత్సరాలు గడిపాడు. మోకరిల్లాడు ఎదురు చూశాడు తన చుట్టూ ఉన్నవాళ్ళ ఎగతాళిని భరించాడు. చివరకు నాలుగు సంవత్సరాల సహనం పట్టుదల తర్వాత తాను వచ్చిన పనిని సాధించాడు. అతనికి ఒక ఫర్మాన్ లభించింది. అతను కోరుకున్న సామ్రాజ్య వ్యాపార అనుమతి అది. ఆ అనుమతితో కంపెనీకి మొగల్ భారతదేశంలోని వివిధ ప్రాంతాల్లో వ్యాపార కేంద్రాలు తెరవడానికి మార్గం ఏర్పడింది.
(05:56) ఆ నాలుగేళ్లలో థామస్ రూ నేర్చుకున్న పాఠాన్ని కంపెనీ తర్వాత 150 సంవత్సరాల పాటు మర్చిపోలేదు. మొగలలతో యుద్ధం చేయకూడదు మొగలులను అవమానించకూడదు చిరునవ్వు నవ్వాలి వేచి ఉండాలి లంచాలు ఇవ్వాలి పరిస్థితులు మారేవరకు అంచుల్లోనే బతకాలి. కంపెనీ సహనాన్ని నేర్చుకుంది. అంతకుముందు ఏ యూరోపియన్ శక్తి చూపనంత సహనాన్ని 1619లో థామస్ రో స్వదేశానికి తిరిగి వెళ్ళాడు.
(06:23) వ్యాపార కేంద్రాలు తెరుచుకున్నాయి. కంపెనీ సూరత్లో మద్రాసులో బెంగాల్లోని చిత్తడి నది ఒడ్డున ఉన్న కలకత్తాలో తన మూలాలను బలపరుచుకుంది. దశాబ్దం తర్వాత దశాబ్దం చక్రవర్తి నీడలో ఎలా బతకాలో కంపెనీ నేర్చుకుంది. కానీ లండన్కు కేవలం వ్యాపార కేంద్రం సరిపోలేదు. దానికి ఒక కోట కావాలి. పెద్ద ఓడలు చేరగల లోతైన నౌకాశ్రయం కావాలి. మొగలు సులభంగా చేరుకోలేని ప్రదేశం కావాలి.
(06:53) 1661 లో ఇంగ్లాండ్ రాజుకు అలాంటి ప్రదేశం అనుకోకుండా దొరకబోతుంది. అది ఒక పెళ్లి కానుక రూపంలో సంవత్సరం 1661 చార్ల్స్ సెకండ్ ఇంగ్లాండ్ సింహాసనాన్ని అధిష్టించి ఒక సంవత్సరం అయింది. ఆ ఏడాదిలో ఎక్కువ భాగం అతను డబ్బు లేకుండానే గడిపాడు. అతని తండ్రిని శిరచ్చేదం చేశారు. దేశం అంతర్యుద్ధాన్ని చూసింది రిపబ్లిక్ ను చూసింది సైనిక నియంతృత్వాన్ని చూసింది.
(07:19) తర్వాత రాజరికం తిరిగి వచ్చింది. రాజ ఖజానా ఖాళీగా ఉంది. నౌకాదలంలోని సగం ఓడలు పాడైపోతున్నాయి. యూరోప్ అంచున ఉన్న చిన్న శక్తిగా ఇంగ్లాండ్ మరోసారి మిగిలిపోయింది. డచ్ వాళ్ళు ధనవంతులు అవుతున్నారు. ఫ్రెంచ్ వాళ్ళు బలపడుతున్నారు. చాల్స్ కు డబ్బు కావాలి. అలాగే ఒక మిత్ర దేశం కూడా కావాలి. ఈ రెండు అతనికి లిస్బన్ లో దొరికాయి.
(07:43) పోర్చుగీస్ వాళ్ళు తమ యువరాణి క్యాథరిన్ ఆఫ్ బ్రెగాంజాను వివాహానికి ప్రతిపాదించారు. ఆమెతో వచ్చే కట్నం ఇంగ్లీష్ రాజ్యసభను ఆశ్చర్యపరిచింది.మూడు లక్షల పౌండ్ల నగదు బ్రెజిల్ తో స్వేచ్ఛా వాణిజ్యం ఉత్తరఫ్రికా తీరంలోని టాంజియర్ నగరం ఇంకా ఒకటి పెద్దగా ప్రాధాన్యం లేనట్టుగా పోర్చుగీస్ వాళ్ళు జోడించిన మరో కానుక.
(08:06) భారతదేశ పశ్చిమ తీరంలోని ఒక చిన్న దీవి దోమలతో నిండిన వర్షాల్లో తడిసిపోయే ప్రదేశం సముద్రపు ఆటుపోట్లతో కలిసే ఏడు చిత్తడి దీవులు పోర్చుగీస్ వాళ్ళు దాన్ని బొంబాయా అని పిలిచేవారు ఇంగ్లీష్ వాళ్ళు బాంబే అని పిలిచారు. చాల్స్ కి అది వద్దు అతని సలహాదారులకు వద్దు. అక్కడ పరిపాలన చేయడానికి సిద్ధపడే వ్యక్తి కూడా వాళ్ళకు దొరకలేదు.
(08:26) బొంబాయ్కి పంపిన మొదటి ఇంగ్లీష్ సైనిక దళంలో మూడేళ్లలోనే మూడింట రెండు వంతుల మంది వ్యాధులతో చనిపోయారు. ఆ దీవి వల్ల ఉపయోగం కంటే ఇబ్బందే ఎక్కువని రాజు నిర్ణయించుకున్నాడు. 1668 లో ఏడాది కేవలం 10 పౌండ్ల అద్దెకు దాన్ని ఈస్ట్ ఇండియా కంపెనీకి అప్పగించాడు. చరిత్రలో అత్యంత కీలకమైన ఆస్తి బదిలీలలో ఇదొకటి. సూరత్ లో లేనిది బొంబాయిలో ఉంది.
(08:50) ప్రపంచంలోని అతి పెద్ద ఓడలు కూడా నిలపగల లోతైన నౌకాశ్రయం. అదొక దీవి. కాబట్టి రక్షించుకోవచ్చు. అన్నింటికంటే ముఖ్యంగా అది మొగల్ అధికార పరిధికి బయట ఉంది. కంపెనీ అక్కడ కోటలు కట్టుకోవచ్చు తన సొంత నాణాలు ముద్రించుకోవచ్చు తన చట్టాల ప్రకారం నేరస్తులకు శిక్షలు విధించవచ్చు. మొదటిసారిగా ఈస్ట్ ఇండియా కంపెనీకి భారతదేశంలో ఉన్న పూర్తిగా భారతీయ పాలనలో లేని ఒక భూభాగం దొరికింది.
(09:16) మార్పు వెంటనే మొదలైంది. కంపెనీ చిత్తడి నేలలను ఎండబెట్టింది. సముద్రపు రక్షణ గోడలు నిర్మించింది. ఒక కోట కట్టింది. ఇంగ్లీష్ రక్షణ ఇంగ్లీష్ హామీల కింద నివసించడానికి భారతీయ వ్యాపారులను ఆహ్వానించింది. వాళ్ళు ఇంగ్లీష్ అధికారులకు పన్నులు చెల్లించాల్సి వచ్చింది. 20 సంవత్సరాల్లో బొంబాయ్ జనాభా 10వేల నుంచి 60వేలకు పెరిగింది.
(09:38) కంపెనీకి తన మొదటి నగరం దొరికింది. పేరుకు కాలనీ కాకపోయినా దాదాపు కాలనీగానే మారిన మొదటి ప్రదేశం. దాంతో ఆ కార్పొరేషన్ లోపల ఒక ప్రమాదకరమైన ఆశయం పెరగడం మొదలైంది. సర్ థామస్ రో జహంగీర్ ముందు మొదటిసారి మోకరిల్లినప్పటి నుంచి ఎదురుచూస్తున్న ఆశయం. లండన్ లో కొత్త చైర్మన్ కంపెనీ నియంత్రణ చేపడుతున్నాడు. అతని పేరు సర్ జోసయ్య చైల్డ్. అతను భారతదేశం నుంచి వచ్చిన నివేదికలను చదువుతున్నాడు.
(10:03) మ్యాప్లను పరిశీలిస్తున్నాడు. కంపెనీ తన చరిత్రలో ఎప్పుడూ సాహసించని పని చేయబోతున్నాడు. మొగల్ సామ్రాజ్యంపై యుద్ధం ప్రకటించబోతున్నాడు. ఈస్ట్ ఇండియా కంపెనీ భారతదేశంలో వ్యాపారం ప్రారంభించి 86 సంవత్సరాలు అయ్యాయి. బొంబాయ్లో ఒక కోట ఉంది. సూరత్, మద్రాస్ బెంగాల్లో వ్యాపార కేంద్రాలు ఉన్నాయి. ఇంగ్లాండ్ చరిత్రలో మరే కంపెనీ సంపాదించనంత డబ్బు సంపాదిస్తుంది.
(10:28) అయినా లండన్ లోని చైర్మన్ కు అది సరిపోలేదు. సర్ జోసయా చైల్డ్ స్వయం కృషితో ఎదిగిన వ్యక్తి ఒక వ్యాపారి కుమారుడిగా పుట్టి ఇంగ్లాండ్లో అత్యంత ధనవంతుల్లో ఒకడయ్యాడు. కంపెనీని తన వ్యక్తిగత రాజ్యంలో నడిపించాడు. పార్లమెంట్ సభ్యులకు లంచాలు ఇచ్చాడు. కంపెనీ చార్టర్ కొనసాగేందుకు రాజుకు వ్యక్తిగతంగా డబ్బు చెల్లించాడు. కానీ అతను జీవితంలో ఒక్కసారి కూడా భారతదేశానికి రాలేదు.
(10:51) ముంబై మద్రాస్ నుంచి వచ్చిన నివేదికల్లో అతనికి ఒక అవకాశం కనిపించింది. మొగల్ చక్రవర్తి ఔరంగజేబు దక్షిణ భారతదేశంలో మరాఠాలతో అంతులేని యుద్ధంలో చిక్కుకున్నాడు. అతని సైన్యాలు విస్తారమైన ప్రాంతాల్లో చెల్లా చెదురుగా ఉన్నాయి ఖజానా నుంచి డబ్బు ఖర్చువుతూనే ఉంది. చైల్డ్ లెక్కలు వేశడు. బయటికి కనిపించినంత బలంగా సామ్రాజ్యం లేదని నిర్ణయించుకున్నాడు.
(11:11) కంపెనీకి కావాల్సింది బలవంతంగా తీసుకోవచ్చని అనుకున్నాడు. 1686 లో చక్రవర్తి మెరుగైన వ్యాపార శరతులకు అంగీకరించే వరకు మొగల్ నౌకాశ్రయాలను స్వాధీనం చేసుకోవాలనే ఆదేశాలతో 19 యుద్ధ నౌకలను భారతదేశానికి పంపాడు. ఆ నౌకాదళం బెంగాల్లోని హుగ్లీ నౌకాశ్రయంపై దాడి చేసింది. నగరంపై ఫిరంగులు పేల్చింది ఓడలను తగలబెట్టింది. గిడ్డంగులను దోచుకుంది. దాదాపు మూడు వారాల పాటు అంతా వాళ్ళు అనుకున్నట్టే జరిగింది.
(11:38) తర్వాత మొగలుల ప్రతిస్పందన వచ్చింది. అది ఊహించలేనంత శక్తివంతంగా ఉంది. మొగల్ సైన్యాలు ఒకేసారి కంపెనీ స్థావరాలన్నింటిపై దాడి చేశాయి. సూరత్ ను స్వాధీనం చేసుకున్నాయి. వ్యాపార కేంద్రాలను ఖాళీ చేయించాయి. సామ్రాజ్యం అంతటా ఇంగ్లీష్ వ్యాపారులను అరెస్ట్ చేశాయి. బాంబైని కూడా ముట్టడించాయి. అక్కడ సైనికులకు ఆహారం అయిపోయింది. వ్యాధులు రక్షక దళాన్ని నాశనం చేశాయి.
(12:04) చైల్డ్ చేసిన అసలు తప్పు తాను దాడి చేస్తున్న సామ్రాజ్యం ఎంత పెద్దదో అర్థం చేసుకోకపోవడం. ఔరంగజేబ్ సామ్రాజ్యంలో 15 కోట్ల మంది ప్రజలు ఉన్నారు. నాలుగు లక్షల మంది స్థిర సైన్యం ఉంది. మొగలు వార్షికదాయం దాదాపు 10 కోట్లుగా అంచన. ఇక మొత్తం భారతోపఖండంలో ఈస్ట్ ఇండియా కంపెనీ దగ్గర ఉన్నవాళ్ళు బహుశా 5000 మంది మాత్రమే 1689 నాటికి కంపెనీ యుద్ధంలో ఓడిపోయింది.
(12:32) ఈసారి కంపెనీ చక్రవర్తి శిబిరానికి రాయబారులను పంపింది. డిమాండ్లతో కాదు క్షమాపణలతో డైరెక్టర్లు నేలపై సాష్టాంగ పడ్డారు. కరుణ చూపమని వేడుకున్నారు. చివరకు 1690 లో ఔరంగజేబు వాళ్ళను క్షమించాడు. కంపెనీకి మళ్ళీ వ్యాపారం చేసుకునే అనుమతి లభించింది. కానీ అప్పటికే వాళ్ళు ఓడలను సైనికులను డబ్బును పరువును కోల్పోయారు. తర్వాత 60 సంవత్సరాల పాటు గుర్తుండిపోయే పాఠాన్ని నేర్చుకున్నారు.
(12:59) ఐక్యంగా ఉన్న మొగల్ సామ్రాజ్యాన్ని కంపెనీ ఓడించలేదు. ఫిబ్రవరి 1707 దక్కన్ పీఠభూమిలోని ఒక గుడారంలో 88 సంవత్సరాల వృద్ధుడు మరణానికి దగ్గర అవుతున్నాడు. అతని పేరు ఔరంగజీవు అతను 49 సంవత్సరాలు మొగల్ సామ్రాజ్యాన్ని పాలించాడు. ఆ కాలంలో చివరి 26 సంవత్సరాలను దక్షిణాదిలో యుద్ధాలు చేస్తూనే గడిపాడు. పూర్తిగా అణచలేని మరాఠా తిరుగుబాటుదారులను వెంటాడుతూనే ఉన్నాడు.
(13:26) మార్చిమూడవ తేదీన అతను మరణించాడు. అతనితో పాటే సామ్రాజ్యం కూడా మరణించడం మొదలైంది. ఒక సంవత్సరంలోనే అతని కుమారులు సింహాసనం కోసం ఒకరినొకరు చంపుకోవడం మొదలు పెట్టారు. 10ఏళ్లల్లో ముగ్గురు వేరు వేరు మొగల్ చక్రవర్తులు పట్టాభిషేకం చేయించుకొని పదవుల నుంచి తొలగించబడ్డారు. 30 సంవత్సరాల్లో మానవాళిలో నాలుగో వంతును పాలించిన సామ్రాజ్యం ఒక కాళి గూటిలా మిగిలిపోయింది.
(13:49) బెంగాల్, హైదరాబాద్, అవద్ వంటి గొప్ప ప్రావిన్సుల గవర్నర్లు ఢిల్లీకి పన్నులు పంపడం ఆపేశారు. సొంత సైన్యాలు ఏర్పాటు చేసుకున్నారు. సొంత నాణ్యాలు ముద్రించారు. పేరుకు మాత్రమే గవర్నర్లు నిజానికి రాజుల్లా మారిపోయారు. మరాఠాలు ఉత్తరానికి విస్తరించారు. పంజాబ్ లో సిక్కులు బలపడ్డారు. పర్షియన్లు సరిహద్దులపై కన్నేశారు.
(14:12) నగరాల మధ్య రహదారులు కూడా సురక్షితంగా లేవు. సామ్రాజ్యం కూలిపోయిందని చెప్పడానికి ఒక్క క్షణం లేదు. అది నెమ్మదిగా చేతుల్లోనుంచి జారిపోయింది. ఒక్కో ప్రావిన్స్ ఒక్కో గవర్నర్ ఢిల్లీలో రాజ్యసభ మాత్రం సామ్రాజ్యపు ఆచారాలను కొనసాగించింది. చక్రవర్తి ఇంకా నెమల సింహాసనంపై కూర్చున్నాడు. కవులు ఇంకా అతని ప్రశంసలు రాశారు.
(14:35) కానీ అతను పంపిన ఆదేశాలను ఎవ్వరూ పట్టించుకోలేదు. పన్నులు తిరిగి రాలేదు. 1730ల నాటికి మొగల్ చక్రవర్తి ప్రపంచంలో అత్యంత వైభవంగా కనిపించే నామమాత్రపు పాలకుడయ్యాడు. నిజానికి అతను ఏమి పాలించడం లేదు. 1739 లో ప్రపంచానికి ఆ నిజం తెలిసిపోయింది. నాదిర్షా అనే పర్షియన్ యుద్ధ నాయకుడు 60 వేల గుర్రపు సైన్యంతో పర్వతాలను దాటి వచ్చాడు. ఢిల్లీకి 90 మైళల దూరంలోని కర్ణాల్ దగ్గర లక్ష మంది సైనికులు యుద్ధ ఏనుగులతో మొగల్ సైన్యం అతన్ని ఎదుర్కుంది.
(15:08) యుద్ధం కేవలం మూడు గంటలు మాత్రమే సాగింది. నాదిర్షా ఢిల్లీలోకి ప్రవేశించాడు.తొమ్మిది గంటల పాటు అతని సైనికులు సామ్రాజ్య రాజధానిలో ప్రజలను ఊచకోత కోసారు. సూర్యాస్తమయం అయ్యేసరికి 30వేల మంది చనిపోయారు. యమునా నది ఎర్రబడిందని వర్ణించారు. అతను 57 రోజులు అక్కడే ఉన్నాడు. ఖజానాను ఖాళీ చేశాడు. నెమలి సింహాసనాన్ని తీసుకువెళ్ళాడు. 70 కోట్ల రూపాయలను దోచుకున్నాడు.
(15:35) పర్షియాకు తిరిగి వెళ్ళిన నిధుల ఊరేగింపులో 100 ఏనుగులు ఉన్నాయని చెబుతారు. ఎర్రకోట కిటికీ నుంచి 15 ఏళ్ల యువరాజు ఇదంతా చూస్తున్నాడు. అతని పేరు షా ఆలం ఒకరోజు అతను ఏమీ మిగలని సామ్రాజ్యానికి చక్రవర్తి కాబోతున్నాడు. సిపాయిల ఆవిర్భావం 1746 భారతదేశ ఆగ్నేయ తీరంలోని ఒక ఫ్రెంచ్ వ్యాపార కేంద్రంలో డూప్లే అనే గవర్నర్ ఒక ప్రయోగం చేశాడు.
(16:02) కొన్ని వందల మంది భారతీయులను సైన్యంలోకి తీసుకున్నాడు. యూరోపియన్ పదాతి దళ వ్యూహాల్లో శిక్షణ ఇచ్చాడు. ఫ్లింట్ లాక్ తుపాకులు బాయోనెట్లు అందించాడు. అడయార్ యుద్ధంలో 10 వేల మంది మొగల్ గుర్రపు సైన్యానికి ఎదురుగా వాళ్ళను పంపించాడు. గుర్రపు సైన్యం ఘోరంగా ఓడిపోయింది. భారతదేశ సైనిక శక్తుల సమతుల్యం మారిపోయింది. కొత్త రకం సైనికుడు పుట్టుకొచ్చాడు.
(16:25) అతన్ని సిపాయి అని పిలవబోతున్నారు. ఈస్ట్ ఇండియా కంపెనీ ఇదంతా గమనిస్తుంది. యుద్ధభూమికి రెండు మైళల దూరంలోని మద్రాస్ కార్యాలయంలో 21 సంవత్సరాల విసుగెత్తిపోయిన ఒక కంపెనీ క్లర్క్ లెక్కల పుస్తకాన్ని పక్కన పెట్టి కత్తి పట్టుకోబోతున్నాడు. అతని పేరు రాబర్ట్ క్లైవ్ 19 ఏళ్ల ఇంగ్లీష్ క్లర్క్ ఆరు నెలల సముద్ర ప్రయాణం తర్వాత మద్రాస్ చేరుకున్నాడు.
(16:49) ప్రయాణంంతా సముద్రపు అనారోగ్యంతో బాధపడ్డాడు. అతను మద్రాస్ జీవితం అతన్ని కుంగదీసింది. వేడి విసుగు అంతులేని లెక్కల పుస్తకాలు సమాధానం రాని ఇంటి లేఖలు 1745 నాటికి రెండేళ్లుగా తాను నవ్వనే లేదని తండ్రికి రాశాడు. ప్రతి ప్రమాదకరమైన మిషన్ కు అతనే ముందుకు వచ్చాడు. ప్రమోషన్లు పొందాడు అధికారుల దృష్టిలో పడ్డాడు. 1751 లో 200 మంది సైనికులతో 100 మైళ్ల లోపల ఉన్న వ్యూహాత్మక ఆర్కాడ్ కోటపై దాడి చేయడానికి అనుమతి కోరాడు.
(17:20) ఒక్క మధ్యాహ్నంలోనే కోటను స్వాధీనం చేసుకున్నాడు. 10వేల మంది శత్రువులు 50 రోజుల పాటు ముట్టడించిన దాన్ని కాపాడుకున్నాడు. సహాయ సైన్యం వచ్చేసరికి ముట్టడించిన వాళ్ళు వెనక్కి తగ్గిపోయారు. అతని వయసు 26. హీరోగా ఇంగ్లాండ్ తిరిగి వెళ్ళాడు. మొదటి సంపద మొదటి పేరు ధైర్యం ఉన్న వ్యక్తికి భారతదేశం ఏమి ఇవ్వగలదో మొదటిసారి రుచి చూశాడు.
(17:48) మూడేళ్ల తర్వాత కంపెనీ అతన్ని మళ్ళీ భారతదేశానికి పంపింది. బెంగాల్ నవాబు ఆ ప్రాంతానికి వాస్తవ పాలకుడు సమస్యలు సృష్టిస్తున్నాడు. కంపెనీకి ఒక సైనికుడు కావాలి. కానీ బెంగాల్లో నిజమైన అధికారం నవాబ్ దగ్గర లేదు కంపెనీ దగ్గర లేదు క్లైవ్ దగ్గర కూడా లేదు. ముర్షిదాబాద్ లోని పాలరాతి భవనంలో ఉన్న ఇద్దరు బంధువుల దగ్గర ఉంది. యూరప్ ఖజానాల కంటే ఎక్కువ వెండి ఉన్న బ్యాంకర్లు సంవత్సరం 1750 కలకత్తాకు ఉత్తరంగా 200 మైళల దూరంలోని ముర్షిదాబాద్ నగరంలో పాలరాతి భవనంలోని బ్యాంకర్ టేబుల్ దగ్గర ఒక వ్యక్తి కూర్చున్నాడు. అతని పేరు మహతాబ్ రాయ్.
(18:28) అతని బిరుదు జగత్సేట్ ప్రపంచ బ్యాంకర్ వాళ్ళ ఖజానాల్లో చాలా యూరోపియన్ రాజ్యాల ఖజానాల కంటే ఎక్కువ వెండి ఉంది. వాళ్ళఇచ్చే క్రెడిట్ లేఖలను కాబుల్ నుంచి కాంటన్ వరకు అంగీకరిస్తారు. ఢిల్లీలో మొగల్ రాజ్యసభకు డబ్బు సమకూరుస్తారు. బెంగాల్లో ఈస్ట్ ఇండియా కంపెనీ వ్యాపారానికి ఆర్థిక హామీ ఇస్తారు. తమ కాలంలోనే ముగ్గురు నవాబులను అధికారంలోకి తెచ్చారు. తొలగించారు.
(18:55) బ్రిటిష్ వాళ్ళు వాళ్ళను ఇండియా రోజ్ స్టైల్స్ అని పిలిచారు కానీ ఆ పోలిక సరైంది కాదు ఆ కాలంలో జగత్ సేట్లు ఇంకా పెద్దవాళ్ళు బెంగాల్ ప్రపంచంలో అత్యంత సంపన్నమైన ప్రావిన్స్ ప్రపంచ వస్త్ర ఉత్పత్తిలో ఐదవ వంతు అక్కడే తయారవుతుంది. ఫ్రాన్స్ కంటే ఎక్కువ ఆదాయం సంపాదిస్తుంది. బెంగాల్ మొత్తం ఆర్థిక వ్యవస్థ పనుల వసూలు, వ్యాపార రుణాలు, విదేశీ మారక ద్రవ్యం ఒకే కుటుంబం చేతుల్లో ఒకే భవనంలో కేంద్రీకృతమైంది.
(19:25) జగత్ సేట్లు లేకపోతే బెంగాల్లో ఏ పని సరిగ్గా జరగదు. వాళ్ళు మూడు పనులు చేస్తారు. నవాబు ప్రభుత్వాన్ని నడపడానికి అప్పిస్తారు. పన్నుల ఆదాయాన్ని మొగల్ రాజ్యసభ ఉపయోగించగల బంగారం వెండిగా మారుస్తారు. కంపెనీ బిల్లులకు హామీ ఇస్తారు. తద్వారా లండన్ వ్యాపారులకు తమ డబ్బు తిరిగి వస్తుందని నమ్మకం ఉంటుంది. 100 సంవత్సరాల పాటు ఈ వ్యవస్థ నడిచింది.
(19:49) నవాబు, బ్యాంకర్ కంపెనీ ఒక త్రిభుజన్లోని మూడు మూలలు ఒకరి వల్ల మరొకరు ధనవంతులయ్యారు. తర్వాత ఏప్రిల్ 1756 లో వృద్ధ నవాబు మరణించాడు. అతని మనవడు సిరాజుద్దౌల 23 ఏళ్ల వయసులో సింహాసనం ఎక్కాడు. అతను తొందరపడి నిర్ణయాలు తీసుకుంటాడు అందరినీ అనుమానిస్తాడు. బ్యాంకర్లు అంటే అతనికి కోపం మహతాబ్ రాయును రాజ్యసభకు పిలిపించి అక్కడున్న ప్రభువులందరి ముందు చెంపదెబ్బ కొట్టాడు.
(20:16) ఆ క్షణం నుంచి జగత్సేట్లు కొత్త నబాబు కోసం వెతకడం మొదలు పెట్టారు. ఇబ్బందికరమైన పాలకులను మార్చడం వాళ్ళకు కొత్తేమి కాదు. ఈసారి అతని స్థానంలో ఎవరిని పెట్టాలి డబ్బు ఎక్కడి నుంచి వస్తుంది అన్నవే ప్రశ్నలు భారతదేశంలోని అత్యంత సంపన్నులు బెంగాల్ నవాబును కూలదోయాలని నిర్ణయించుకున్నారు. ఈస్ట్ ఇండియా కంపెనీ చరిత్రలో అత్యంత శక్తివంతమైన కార్పొరేషన్ గా ఎదిగింది.
(20:39) మీరు కొనుగోలు చేసే వస్తువులకు మీకు మధ్య నిలబడి తన వాటా తీసుకుంది. మీకు కనిపించని డబ్బును నియంత్రించింది. 1756 సిరాజుద్దౌల ప్రపంచంలోని అత్యంత సంపన్నమైన ప్రావిన్స్ ను వారసత్వంగా పొందాడు. కానీ దాన్ని ఎలా పాలించాలో అతనికి తెలియదు. అతనికి ఉన్నది ఒక బలమైన అసంతృప్తి తన ఆదేశాలను లెక్క చేయకుండా ఈస్ట్ ఇండియా కంపెనీ కలకత్తాలో కోటను బలపరుస్తుంది.
(21:04) రాజ్యసభ నుంచి సంపదతో పారిపోయిన ఒక ప్రభువుకు ఆశ్రయం ఇస్తోంది. పన్ను మినహాయింపు వ్యాపార హక్కులను దుర్వినియోగం చేస్తోంది. అతని దృష్టిలో కంపెనీ వ్యాపారిలా కాక ప్రత్యద్దిలా ప్రవర్తిస్తోంది. జూన్ 1756 లో వాళ్ళకు గుణపాఠం చెప్పాలని నిర్ణయించాడు. 50 వేల మంది సైన్యంతో కలకత్తా పై దండెత్తాడు. 1686 లో ఔరంగజేబు పై దాడి చేసిన కంపెనీ చేసిన తప్పునే ఇప్పుడు సిరాజ్ మరోవైపు నుంచి చేస్తున్నాడు.
(21:34) బ్రిటిష్ వాళ్ళు బలహీనులు ఒంటరి వాళ్ళు సులభంగా ఓడిపోతారని అనుకున్నాడు. కానీ డబ్బు, రాజకీయాలు మొగల్ ప్రభువుల మధ్య తనకు వ్యతిరేకంగా రహస్యంగా ఏర్పడుతున్న సంబంధాలను అతను అర్థం చేసుకోలేదు. తాను ఒక వ్యాపార కేంద్రంపై దాడి చేస్తున్నానని అనుకున్నాడు. కానీ తనకు కనిపించని కుట్రలోకి అడుగుపడుతున్నాడు. కంపెనీ గవర్నర్ రోజర్ డ్రేక్ భయపడ్డాడు.
(21:58) నదిలోని ఓడ ఎక్కి నగరాన్ని వదిలి పారిపోయాడు. సీనియర్ అధికారులు కూడా అతనితో వెళ్ళిపోయారు. మూడు రోజుల్లో రక్షణ వ్యవస్థ కూలిపోయింది. జూన్ 20వ తేదీన ఫోర్ట్ విలియం పడిపోయింది. నవాబు సైన్యం గిడ్డంగులను దోచుకుంది. మధ్యం నిల్వలను తెరచి తాగింది. ఆ రాత్రి బ్రిటిష్ ఖైదీలను సైనికులు క్లర్కులు కొద్దిమంది మహిళలను కోటలోని చిన్న శిక్షా గదిలో కుక్కేశారు.
(22:25) ఆ గది 18 అడుగుల పొడవు 14 అడుగుల వెడల్పు రెండు చిన్న కిటికీలు మాత్రమే. ఉదయం వరకు వాళ్ళని అక్కడే ఉంచారు. ఉదయం బతికున్న వాళ్ళను లెక్కించారు. బ్రిటిష్ కథనం ప్రకారం 146 మంది లోపలికి వెళ్ళారు. 23 మాత్రమే బయటక వచ్చారు. కలకత్తా బ్లాక్ హోల్ ఘటన బ్రిటిష్ సామ్రాజ్య చరిత్రలో అత్యంత ప్రసిద్ధ దారుణ కథనంగా మారింది. తర్వాత 200 సంవత్సరాల పాటు బ్రిటిష్ పాఠశాలల్లో దీన్ని బోధించారు.
(22:53) ఆ గదిలో 123 చనిపోయారా 30 మంది చనిపోయారా అన్న వివాదం ఉన్నా ఆ కథ ఒకే పని చేసింది. ఈస్ట్ ఇండియా కంపెనీ ప్రతిదాడికి నైతిక సమర్థన ఇచ్చింది. తమ ప్రజలను ఒక చోట చేర్చగల కారణాన్ని ఇచ్చింది. జనవరి 1757 2000 మంది సిపాయిలు 900 మంది బ్రిటిష్ సైనికులతో రాబర్ట్ క్లైవ్ కలకత్తాను ఒక్క మధ్యాహ్నంలో తిరిగి స్వాధీనం చేసుకున్నాడు.
(23:18) సిరాజ్ ఒప్పందంపై సంతకం చేశాడు. కానీ క్లైవ్ దాన్ని నమ్మలేదు. అక్కడున్న మరెవ్వరూ నమ్మలేదు. జూన్ నాటికి రెండు పక్షాలు యుద్ధానికి సిద్ధమయ్యాయి. జూన్ 23వ తేదీన భాగీరథి నది ఒడ్డున ప్లాసీ అనే చిన్న గ్రామం దగ్గర బురదతో నిండిన మామిడి తోటలో క్లైవ్ కు చెందిన 3000 మంది సిరాజ్ కు చెందిన 50వేల మందిని ఎదుర్కొన్నారు. నవాబు దగ్గర గుర్రపు సైన్యం ఉంది.
(23:43) కవచాలు ధరించిన 300 యుద్ధ ఎనుగులు ఉన్నాయి. ఫ్రెంచ్ ఫిరంగి సిబ్బంది నడిపే 50 భారీ తుపాకులు ఉన్నాయి. 10 కి ఒకటి అనే సంఖ్యాబలం ఉంది. 18 వ శతాబ్దపు యుద్ధ ప్రమాణాల ప్రకారం అతను గంటలో గెలవాలి. కానీ యుద్ధం అప్పటికే ఓడిపోయిందని సిరాజుకు తెలియదు. కొన్ని వారాలుగా కుట్ర కత్తులతో కాదు వెండితో రూపుదిద్దుకుంది. జగత్ సేట్లు ముందుగా కదిలారు. ఆ చెంపదెబ్బను మర్చిపోలేదు.
(24:11) సిరాజ్ సొంత సేనాధిపతి మీర్ జాఫర్ ను సంప్రదించారు. అతనికి బెంగాల్ సింహాసనం ఇస్తామని ప్రతిపాదించారు. కంపెనీకి ఖజానా బ్యాంకర్లకు తమకు రుణపడి ఉండే నవాబు ఇది యుద్ధంలా కనిపిస్తున్న అధికార మార్పిడి కుట్ర తన సైన్యం లోపలి నుంచి కుళ్లిపోయిందని సిరాజుకు తెలియదు. యుద్ధం మొదలైంది. ఏనుగులు దూసుకొచ్చాయి. ఫిరంగులు గర్జించాయి.
(24:38) క్లైవ్ తన సైన్యాన్ని నిలబెట్టాడు ఎదురు చూశాడు తర్వాత ఏమీ జరగలేదు మీర్ జాఫర్ దలాలు యుద్ధభూమిలో కదలకుండా నిలబడ్డాయి. ఆదేశాలు పంపినా పట్టించుకోలేదు. సిరాజ్ సైన్యంలో గందరగోళం వ్యాపించింది. ఎండుగడిలో మంటలా భయం విస్తరించింది. సైనికులు పారిపోవడం మొదలు పెట్టారు. తూర్పు భారతదేశంలోని శక్తివంతమైన సైన్యం శత్రువు దాడితో కాదు తనలోని నిశశబ్ద ద్రోహంతో కూలిపోయింది.
(25:04) సూర్యాస్తమయానికి యుద్ధం ముగిసింది. సిరాజ్ వేగంగా పరిగెత్తే ఒంటిపై పారిపోయాడు. మూడు రోజుల తర్వాత నది ఒడ్డున బిచ్చగాడి వేషంలో యాత్రికుడి పాత్రలో అన్నం తింటుండగా పట్టుబడ్డాడు. 15 నెలల క్రితం పట్టాభిషేకం జరిగిన భవనానికే సంకెళ్లతో తీసుకువచ్చారు. ఆ రాత్రి తన రాజ్యసభ కారిడార్ లోనే అతన్ని హత్య చేశారు.
(25:28) అతను ఒకప్పుడు ఉరితీయించిన వ్యక్తి కుమారుడే అతన్ని చంపాడు. ముర్షిదాబాద్ వీధుల్లో ఏనుగు మీద అతని మృతదేహాన్ని ఊరేగించారు. జనాలు నిశశబ్దంగా చూశారు. అతని వయసు 24. చనిపోయే ముందు అతని తాత యూరోపియన్ల విషయంలో జాగ్రత్తగా ఉండమని హెచ్చరించాడు. అతను వినలేదు. ఆ నిశశబ్ద ద్రోహంతో ఈస్ట్ ఇండియా కంపెనీ వ్యాపారి స్థాయి నుంచి రాజు స్థాయికి జారుకుంటూ వెళ్ళింది.
(25:54) బంగారం సిరా గన్ పౌడర్ తో పుట్టిన ఒక అపవిత్రమైన శక్తిగా మారింది. వ్యాపారి నుంచి పాలకుడిగా దివాని ప్లాసీ తర్వాత బెంగాల్ కేవలం పడిపోలేదు. దాన్ని కొత్త ప్రయోజనాల కోసం మార్చేశారు. రాబర్ట్ క్లైవ్ ముర్షిదాబాద్ ఖజానాలోకి అడుగు పెట్టాడు. అతని వయసు 28. బ్యాంక్ ఆఫ్ ఇంగ్లాండ్ దగ్గర ఉన్న దానికంటే ఎక్కువ వెండి బంగారం ఉన్న ఖజానాలో నిలబడ్డాడు. తనకోసం 2ల34వేల పౌండ్లు తీసుకున్నాడు.
(26:21) బెంగాల్లో ఏడాదికి 27వ000 పౌండ్ల ఆదాయం వచ్చే వ్యక్తిగత ఆస్తిని కూడా పొందాడు. కొన్ని నెలల్లోనే కంపెనీ గుర్తుతో సీల్ చేసిన పెట్టెల్లో సంపదను స్వదేశానికి పంపించారు. ఆ సంవత్సరంలో ఇంగ్లీష్ భాషలో కొత్త పదం ప్రాచూర్యంలోకి వచ్చిందని కథనం చెబుతుంది. హిందుస్తానీ పదం లూట్ దోపిడి 1757 కు ముందు ఇంగ్లీష్లో లూట్ అనే పదం లేదని తర్వాత లండన్ పత్రికల అన్నింటిలో కనిపించిందని ఈ కథనం చెబుతోంది.
(26:50) బెంగాల్ నుంచి సంపదతో తిరిగి వచ్చిన కంపెనీ వ్యక్తులను నబాబ్స్ అని పిలిచేవారు. అది మొగల్ బిరుదు నవాబు నుంచి వచ్చిన పదం వాళ్ళు పెద్ద గ్రామీణ భవనాలు కట్టుకున్నారు. పార్లమెంటు సీట్లు కొనుగోలు చేశారు. బ్రిటిష్ చరిత్రలో స్వయంగా ఎదిగిన మొదటి మల్టీ మిలియనీర్ల తరంగా మారారు. ఆ సంపదలో ప్రతి పెన్ని బెంగాల్ నుంచే వచ్చింది.
(27:13) మీర్ జాఫర్ సింహాసనంపై కూర్చున్నాడు. కానీ పాలన అతని చేతుల్లో లేదు. సైన్యాన్ని కంపెనీ నడిపింది. పన్నుల రేట్లు కంపెనీ నిర్ణయించింది. ఏ వస్తువులు సుంకం లేకుండా సరిహద్దులు దాటాలో కంపెనీ చెప్పింది. నవాబు వాళ్ళు చెప్పిన పత్రాలపై సంతకం చేశాడు. ఆగస్టు 1765 లో క్లైవ్ మూడోసారి భారతదేశానికి వచ్చాడు. అలహాబాద్లో మొఘల్ చక్రవర్తి షా ఆలం ను కలిశాడు.
(27:39) గుడారంలో ఒక సాధారణ టేబుల్ దగ్గర చక్రవర్తి ఒకే పత్రంపై సంతకం చేశాడు. దివాని ఆ పత్రం బెంగాల్ బీహార్ ఒడిస్సాల నుంచి పన్నులు వసూలు చేసే చట్టబద్ధమైన హక్కును కంపెనీకి ఇచ్చింది.రెండు కోట్ల మంది ప్రజలు ఏడాదికి 30 లక్షల పౌండ్ల ఆదాయం మొగల్ చరిత్రకారుడు గులాం హుసేన్ ఖాన్ మాటల్లో ఒక గాడిదను అమ్మడానికి పట్టే సమయం కంటే తక్కువ సమయంలో ఆ ఒప్పందం పూర్తయింది.
(28:07) దివానీతో ఈస్ట్ ఇండియా కంపెనీ సాధారణ కార్పొరేషన్ గా ఉండడం ఆపేసింది. ప్రపంచంలో అత్యంత సంపన్నమైన ప్రావిన్సులకు చట్టబద్ధమైన పన్ను వసూలుదారుగా మారింది. ఒక ప్రైవేట్ కంపెనీ లక్షలాది మందిపై పన్నులు విధిస్తోంది. కోర్టులను నియంత్రిస్తోంది. తన నానేలను నిర్వహిస్తోంది. వాళ్ళు దాన్ని అడ్మినిస్ట్రేషన్ అన్నారు. కానీ అది ఆస్తులను పీల్ చేయడమే.
(28:31) మీర్ జాఫర్ ఈ కొత్త వ్యవస్థను ఎదిరించడానికి ప్రయత్నించినప్పుడు కంపెనీ అతని స్థానంలో అల్లుడు మీర్ కాసిం ను పెట్టింది. యువకుడు ఆశయాలు ఉన్నవాడు మొదట్లో సహకరించాడు. అది కంపెనీ తర్వాత పశ్చాత్తాప పడే తప్పుగా మారింది. మీర్ జాఫర్ స్థానంలో బెంగాల్ సింహాసనం పైకి వచ్చిన కొత్త నవాబు పేరు మీర్ ఖాసిం అతను సాధారణ పాలకుడు కాదు. పర్షియన్ సాహిత్యం మొగల్ పరిపాలన వ్యవస్థ గురించి అవగాహన ఉన్న వ్యక్తి గత మూడు సంవత్సరాలుగా ఈస్ట్ ఇండియా కంపెనీ తన మామ మీర్ జాఫర్ అధికారాన్ని ఎలా బలహీనపరిచిందో దగ్గర నుంచి గమనించాడు.
(29:09) అందుకే సింహాసనం పై కూర్చున్న తర్వాత అతను ఒక ముఖ్యమైన నిర్ణయం తీసుకున్నాడు. తన రాజధానిని ముర్షిదాబాద్ నుంచి ముంగేరుకు మార్చాడు. గంగా నది ఒడ్డున ఉన్న ఈ కోట నగరం కలకత్తాలోని కంపెనీ అధికార కేంద్రానికి దూరంగా ఉంది. అక్కడ మీర్ కాసిం తన సైన్యాన్ని కొత్తగా తయారు చేయడం ప్రారంభించాడు. యూరోపియన్ సైనిక శిక్షకులను నియమించాడు. సైనికులకు క్రమశిక్షణ నేర్పించాడు.
(29:36) ఆయుధాలు, శిక్షణ, పరిపాలన. కానీ మీర్ ఖాసిం గుర్తించిన అసలు సమస్య సైన్యం కాదు. అది డబ్బు. బెంగాల్లో కంపెనీ అధికారులకు ఒక ప్రత్యేకమైన వ్యాపార సౌకర్యం ఉండేది. వాళ్ళు కంపెనీ అనుమతి పత్రాలను ఉపయోగించి అనేక వస్తువులను సుంకాలు చెల్లించకుండా తరలించేవారు. కానీ అదే వస్తువులను అమ్మే స్థానిక భారతీయ వ్యాపారులు మాత్రం పన్నులు చెల్లించాల్సి వచ్చేది.
(30:05) ఒకే మార్కెట్ ఒకే వస్తువు కానీ రెండు వేరు వేరు నియమాలు ఈ అసమానత వల్ల కంపెనీ అధికారులకు లాభాలు పెరిగాయి. స్థానిక వ్యాపారుల పరిస్థితి కష్టంగా మారింది. మీర్ హాసిం దీనికఒక పరిష్కారం కనుగొన్నాడు. కంపెనీ అధికారుల ప్రత్యేక సౌకర్యాన్ని మాత్రమే రద్దు చేయడం కాకుండా అందరికీ అంతర్గత వ్యాపార సుంకాలను తొలగించే నిర్ణయం తీసుకున్నాడు. ఇప్పుడు భారతీయ వ్యాపారులు కూడా సమానమైన పరిస్థితుల్లో వ్యాపారం చేయగలరు.
(30:30) కానీ కంపెనీకి ఈ నిర్ణయం నచ్చలేదు. ఎందుకంటే కంపెనీకి ఉన్న ప్రత్యేక ఆర్థిక ప్రయోజనం తగ్గిపోతుంది. కలకత్తా కౌన్సిల్ మీర్ ఖసిం ను తన నిర్ణయం వెనక్కి తీసుకోవాలని ఒత్తిడి చేసింది. కానీ అతను అంగీకరించలేదు. అప్పుడే కంపెనీకి ఒక విషయం అర్థమైంది. మీర్ ఖాసిం మరో మీర్ జాఫర్ కాదు అతను కేవలం సింహాసనం పై కూర్చునే నవాబు కాదు తన అధికారాన్ని నిజంగా ఉపయోగించాలని కోరుకున్న పాలకుడు.
(30:58) ఆ నిర్ణయమే బెంగాల్ చరిత్రను మరో ఘర్షణ వైపు తీసుకెళ్ళింది. 1763 కంపెనీకి మీర్ ఖాసిం కి మధ్య ఉన్న రాజకీయ ఆర్థిక వివాదాలు సైనిక ఘర్షణలుగా మారాయి. బీహార్ ప్రాంతంలో ఉద్రిక్తత పెరిగింది. పాట్నాలో జరిగిన సంఘటనలు పరిస్థితిని మరింత తీవ్రం చేశాయి. కంపెనీకి సంబంధించిన అనేకమంది బందీల మరణాలు రెండు పక్షాల మధ్య ఉన్న శత్రుత్వాన్ని మరింత పెంచాయి.
(31:23) ఇక చర్చల ద్వారా సమస్య పరిష్కారం అయ్యే అవకాశాలు తగ్గిపోయాయి. కంపెనీ సైన్యం ముందుకు కదిలింది. మేర్ కాసిం సైన్యం వెనక్కి తగ్గాల్సి వచ్చింది. అతను తన రాజధానిని కోల్పోయాడు. తన ఖజానాలోని సంపదలో చాలా భాగాన్ని కోల్పోయాడు. చివరకు తన సైనిక బలాన్ని కూడా కోల్పోయాడు. కానీ కథ అక్కడితో ముగియలేదు. మీర్ ఖాసిం పశ్చిమం వైపు వెళ్ళాడు.
(31:48) అవద్ నవాబు సుజావుద్దవలా ఆశ్రయం కోరాడు. సుజాద్ దౌల ఉత్తర భారతదేశంలో అత్యంత ప్రభావవంతమైన పాలకుల్లో ఒకడు. అతను మీర్ హాసిం కి మద్దతు ఇచ్చాడు. కొంతకాలానికి మరో ముఖ్యమైన వ్యక్తి కూడా ఈ రాజకీయ కూటమిలో చేరాడు. అతనే మొగల్ చక్రవర్తి షా ఆలం రెండవ వాడు. ఒకప్పుడు భారత ఉపఖండంలో విస్తారమైన ప్రాంతాలను పాలించిన మొగల్ సామ్రాజ్యం అప్పటికే బలహీనపడింది.
(32:12) చక్రవర్తి పేరు ఇంకా గొప్పగానే ఉన్నా వాస్తవ రాజకీయ అధికారం చాలా తగ్గిపోయింది. ఇప్పుడు ముగ్గురు నాయకులు ఒకే లక్ష్యం కోసం కలిశారు. బెంగాల్ మాజీ నవాబు మీర్ కాసిం అవద్ నవాబు షుజా ఉద్దవల మొగల్ చక్రవర్తి షా ఆలం రెండవవాడు. వాళ్ళ ఎదుట ఉన్నది ఒక వ్యాపార సంస్థ సైన్యం ఈస్ట్ ఇండియా కంపెనీ 1764 అక్టోబర్ 23 బీహార్ లోని బక్సర్ దగ్గర రెండు పక్షాల సైన్యాలు ఎదురుపడ్డాయి.
(32:45) ఇది భారత చరిత్రలో అత్యంత కీలకమైన యుద్ధాల్లో ఒకటి. కూటమి సైన్యానికి సంఖ్యాపరంగా పెద్ద బలం ఉంది. కానీ కంపెనీ సైన్యం క్రమశిక్షణ సమన్వయం ఆర్టిలరీ వినియోగంలో ప్రయోజనం సాధించింది. చివరకు బక్సర్ యుద్ధంలో కంపెనీ విజయం సాధించింది. మీర్ కాసిం రాజకీయ ఆశలు దెబ్బతిన్నాయి. షూజా ఉద్దోల వెనక్కి తగ్గాడు. షా ఆలం రెండవవాడు కంపెనీతో ఒప్పందాల దిశగా వెళ్ళాల్సి వచ్చింది.
(33:10) ప్లాసీ యుద్ధం బెంగాల్ రాజకీయాలను మారిస్తే బక్సర్ యుద్ధం ఉత్తర భారతదేశంలో కంపెనీ అధికారాన్ని మరింత బలపరిచింది. ఇక్కడే ఒక పెద్ద మార్పు జరిగింది. కంపెనీ ఇక కేవలం స్థానిక రాజుల మధ్య రాజకీయాలు చేసే సంస్థగా మిగలలేదు. అది స్వయంగా ఒక ప్రధాన రాజకీయ శక్తిగా ఎదిగింది. మీర్ ఖాసిం మాత్రం అధికారాన్ని తిరిగి పొందలేకపోయాడు.
(33:33) తన జీవితంలోని చివరి సంవత్సరాలను ఉత్తర భారతదేశంలో కష్టాల్లో గడిపాడు. 1770 ఏళ్ళలో అతను మరణించాడు. బక్సర్ తర్వాత కంపెనీ అధికారానికి కొత్త ఆర్థిక పునాది ఏర్పడింది. 1765 లో దివాని హక్కులు పొందిన తర్వాత బెంగాల్, బీహార్, ఒడిస్సా ప్రాంతాల రెవెన్యూ వసూలులో కంపెనీకి ప్రధాన పాత్ర లభించింది. ఇప్పుడు కంపెనీకి వ్యాపారం ద్వారా వచ్చే ఆదాయం మాత్రమే కాదు భూమి నుంచి వచ్చే పన్నుల ఆదాయం కూడా ముఖ్యమైంది.
(34:02) కానీ కొన్ని సంవత్సరాల్లోనే బెంగాల్ ను ఒక భయంకరమైన సంక్షోభం ఎదుర్కొంది. 1768, 1799 సంవత్సరాల్లో కొన్ని ప్రాంతాల్లో వర్షాలు తక్కువగా పడ్డాయి. వ్యవసాయ ఉత్పత్తి దెబ్బతింది. ముఖ్యంగా వరిపంటలు విఫలమయ్యాయి. మార్కెట్లలో ధాన్యం ధరలు పెరగడం ప్రారంభమయింది. మొదట పేద కుటుంబాలు తమ పొదుపును ఖర్చు చేశయి. తర్వాత పనిముట్లు అమ్ముకున్నాయి.
(34:28) పశువులను అమ్ముకున్నాయి. ఆహారం కొనడానికి ఉన్న ప్రతి అవకాశాన్ని ఉపయోగించుకోవాల్సి వచ్చింది. 1770 నాటికి ఈ పరిస్థితి తీవ్రమైంది. బెంగాల్ మహాకరువు లక్షలాది కుటుంబాల జీవితాలను నాశనం చేసింది. ఎంతో మంది ప్రజలు ప్రాణాలు కోల్పోయారు. మరణాల సంఖ్య గురించి చరిత్రకారుల అంచనాలు వేరువేరుగా ఉన్నాయి. కొన్ని చారిత్రక అంచనాలు ఈ సంఖ్యను కోటి వరకు పేర్కొంటాయి.
(34:52) ఈ విపత్తుకు వర్షాభావం ఒక ముఖ్యమైన కారణం. కానీ అది ఒక్క కారణం మాత్రమే కాదు ధాన్యంధరలు వ్యాపార పరిస్థితులు స్థానిక పరిపాలన రెవెన్యూ వ్యవస్థ సహాయక చర్యల పరిమితులు ఇవన్నీ సంక్షోభాన్ని మరింత తీవ్రం చేశాయని చారిత్రకారులు చర్చిస్తారు. ఇక్కడ ఒక ముఖ్యమైన ప్రశ్న తలెత్తుతుంది. ప్రజలు ఆహారం లేక ఇబ్బంది పడుతున్న సమయంలో పాలకుల మొదటి బాధ్యత ఏమిటి? ప్రజలను రక్షించడమా లేక ఆదాయాన్ని కాపాడుకోవడమా? ఈ ప్రశ్న ఈస్ట్ ఇండియా కంపెనీ పాలనపై తీవ్రమైన విమర్శలకు కారణమైంది.
(35:32) బెంగాల్ ఒకప్పుడు వ్యవసాయం వస్త్ర పరిశ్రమ వాణిజ్యంలో సంపన్నమైన ప్రాంతం అదే బెంగాల్ ఇప్పుడు భారీ మానవ సంక్షోభాన్ని ఎదుర్కుంటుంది. కంపెనీకి రెవెన్యూ వసూలు చేసే అధికారం వచ్చింది. కానీ ఆ అధికారంతో పాటు వచ్చే బాధ్యతను ఎలా నిర్వహించింది అన్న ప్రశ్న చరిత్రలో మిగిలిపోయింది. లండన్ లో ఆర్థిక సంక్షోభం బెంగాల్లో కరువు ముగిసే సమయానికి కంపెనీ ఆర్థిక పరిస్థితి కూడా బలహీనపడుతోంది.
(35:58) ఒకప్పుడు అంతులేని సంపదకు ప్రతీకగా కనిపించిన ఈస్ట్ ఇండియా కంపెనీ ఇప్పుడు అప్పులు ఖర్చులు పరిపాలన సమస్యలతో పోరాడుతోంది. 1772 లండన్ ఆర్థిక ప్రపంచంలో పెద్ద సంక్షోభం ప్రారంభమైంది. స్కాటిష్ బ్యాంకర్ అలెగ్జాండర్ ఫోర్డైస్ ఆర్థిక వైఫల్యం బ్రిటిష్ క్రెడిట్ మార్కెట్ లో తీవ్ర ఆందోళనకు దారి తీసింది. అనేక బ్యాంకులు ఒత్తిరికి గురయ్యాయి.
(36:24) ఇదే సమయంలో ఈస్ట్ ఇండియా కంపెనీకి కూడా డబ్బు అవసరమైంది. భారతదేశంలో పరిపాలన, సైన్యం అప్పులు షేర్ హోల్డర్లకు చెల్లింపులు అన్నింటిని నిర్వహించడం కష్టంగా మారింది. కంపెనీ బ్రిటిష్ ప్రభుత్వ సహాయాన్ని కోరింది. ఒకప్పుడు ప్రభుత్వానికి ఆదాయం తెచ్చిన సంస్థ ఇప్పుడు అదే ప్రభుత్వాన్ని ఆర్థిక సహాయం అడగాల్సి వచ్చింది. 1773 లో బ్రిటిష్ పార్లమెంట్ కంపెనీ వ్యవహారాల్లో మరింత ప్రత్యక్షంగా జోక్యం చేసుకుంది.
(36:52) ఆర్థిక సహాయంతో పాటు నియంత్రణ చర్యలు కూడా ప్రారంభమయ్యాయి. ఈ సంఘటన ఒక ఆసక్తికరమైన ప్రశ్నను లేవనెత్తింది. ఒక ప్రైవేట్ కంపెనీ అత్యంత శక్తివంతంగా ఎదిగినప్పుడు దాని సమస్యలు ఆ కంపెనీకి మాత్రమే పరిమితం అవుతాయా? లేక మొత్తం దేశ ఆర్థిక వ్యవస్థను ప్రభావితం చేస్తాయా? ఈస్ట్ ఇండియా కంపెనీ చరిత్రలో దీనికి ఒక స్పష్టమైన ఉదాహరణ కనిపిస్తుంది.
(37:15) ఇప్పుడు కథ మళ్ళీ రాబర్ట్ లైవ్ దగ్గరికి వస్తుంది. ప్లాసీ విజయంతో బ్రిటన్ లో ప్రసిద్ధి చెందిన వ్యక్తి బెంగాల్లో కంపెనీ రాజకీయ అధికారాన్ని పెంచడంలో కీలక పాత్ర పోషించిన నాయకుడు కానీ ఇంగ్లాండ్లో అతని సంపద కంపెనీ అధికారుల ప్రవర్తన భారతదేశంలో జరిగిన సంఘటనలపై విమర్శలు పెరుగుతున్నాయి. 1773 లో క్లైవ్ పార్లమెంటరీ విచారణను ఎదుర్కొన్నాడు.
(37:42) అతను తన చర్యలను సమర్ధించుకున్నాడు. బెంగాల్లో తనకు అందుబాటులో ఉన్న సంపదను గుర్తు చేశాడు. తాను ఇంకా ఎక్కువ సంపాదించగలిగిన అలా చేయలేదని వాదించాడు. తన స్వీయ నియంత్రణ గురించి తానే ఆశ్చర్యపోతున్నానని చెప్పిన అతని వ్యాఖ్య చరిత్రలో ప్రసిద్ధి చెందింది. పార్లమెంట్ అతనిపై విమర్శలు చేసినప్పటికీ అతని గత సేవలను కూడా గుర్తించింది.
(38:06) కానీ అతని ఆరోగ్యం క్షీణిస్తోంది. వ్యక్తిగత సమస్యలు పెరుగుతున్నాయి. 1774 నవంబర్ 22న రాబర్ట్ క్లైవ్ మరణించాడు. అతని మరణ పరిస్థితుల గురించి చారిత్రక ఆధారాలు జీవిత చరిత్రల్లో చర్చ ఉంది. కానీ అతను వదిలి వెళ్ళిన వ్యవస్థ మాత్రం ఇంకా బలపడుతూనే ఉంది. ఒక వ్యక్తి జీవితం ముగిసింది. కానీ అతను ఎదగడానికి సహాయపడిన కంపెనీ రాజకీయ వ్యవస్థ మాత్రం కొనసాగింది.
(38:31) క్లైవ్ తర్వాత కంపెనీ పరిపాలనలో మరో ముఖ్యమైన పేరు ముందుకువచ్చింది. వారెన్ హేస్టింగ్స్ భారతదేశంలో అనేక సంవత్సరాలు గడిపిన బ్రిటిష్ అధికారి భారతీయ భాషలు సంస్కృతి పరిపాలన సంప్రదాయాలపై ఆసక్తి ఉన్న వ్యక్తి 1772 లో బెంగాల్ గవర్నర్ గా బాధ్యతలు చేపట్టాడు. 1773 రెగ్యులేటింగ్ యాక్ట్ తర్వాత ఏర్పడిన కొత్త వ్యవస్థలో మొదటి గవర్నర్ జనరల్ ఆఫ్ బెంగాల్ అయ్యాడు.
(38:56) అతని ముందు ఉన్న సవాళ్లు చాలా పెద్దవి. కరువు తర్వాత బలహీనపడిన ఆర్థిక వ్యవస్థ. రెవెన్యూ వసూలులో సమస్యలు కంపెనీ అధికారుల మధ్య విభేదాలు పరిపాలనపై పెరుగుతున్న విమర్శలు హేస్టింగ్స్ ఈ వ్యవస్థను పునర్వ్యవస్థీకరించడానికి ప్రయత్నించాడు. కానీ కంపెనీకి ఒక ప్రధాన అవసరం మాత్రం అలాగే ఉంది. ఆదాయం మరింత ఆదాయం ఆ అవసరం కంపెనీ దృష్టిని మరో వ్యాపార వస్తువు వైపు మళ్ళంచింది.
(39:26) బీహార్ లోని గసగసాల పంట పొలాలు కంపెనీ ఆర్థిక చరిత్రలో ముఖ్యమైన భాగంగా మారాయి. ఓపిఎం ఉత్పత్తి కొనుగోలు సరఫరాపై కంపెనీ నియంత్రణ పెరిగింది. పాట్నా గాజీపూర్ వంటి ప్రాంతాలు ఈ వ్యవస్థలు ముఖ్యమైన కేంద్రాలుగా ఎదిగాయి. ఉత్పత్తి చేసిన ఓపిఎం ను ప్యాక్ చేసి వాణిజ్య మార్గాల ద్వారా తరలించేవారు. ఈ వ్యాపారానికి చైనాతో ఉన్న సంబంధం చాలా ముఖ్యమైంది.
(39:51) బ్రిటన్ కు చైనా టీ పై భారీ డిమాండ్ ఉంది. కానీ చైనా మార్కెట్ లో బ్రిటిష్ వస్తువులకు అదే స్థాయిలో డిమాండ్ లేదు. దీంతో చైనా నుంచి టీ కొనటానికి బ్రిటిష్ వ్యాపారులు పెద్ద మొత్తంలో వెండి చెల్లించాల్సి వచ్చేది. ఇది బ్రిటిష్ వాణిజ్యానికి ఒక సమస్యగా కనిపించింది. ఓపిఎం వ్యాపారం ఈ ఆర్థిక సమీకరణాన్ని మార్చింది. భారతదేశంలో ఉత్పత్తి అయిన ఓపిఎం చైనా మార్కెట్ కు చేరడం పెరిగింది.
(40:14) చైనా నుంచి వెండి ప్రవాహం మరో దిశలో కదలడం ప్రారంభమైంది. ఇక్కడ ఒక విచిత్రమైన అంతర్జాతీయ వ్యాపార వ్యవస్థ ఏర్పడింది. భారతదేశంలో ఉత్పత్తి చైనాలో వినియోగం బ్రిటిష్ వాణిజ్య నెట్వర్క్ ద్వారా లాభాలు. కానీ ఈ వ్యాపారం చైనాలో తీవ్రమైన సామాజిక రాజకీయ సమస్యలకు దారి తీసింది. చైనా ప్రభుత్వం దీన్ని ఆపాలని నిర్ణయించింది.
(40:39) అక్కడి నుంచే మరో పెద్ద చారిత్రక ఘర్షణ ప్రారంభమైంది. ఓపిఎం వ్యాపారం పెరుగుతున్న సమయంలోనే భారతదేశంలో కంపెనీ రాజకీయ సైనిక విస్తరణ కొనసాగింది. 1799 నాలుగో ఆంగ్లో మైసూరు యుద్ధంలో శ్రీరంగపట్నం వద్ద టిప్పు సుల్తాన్ మరణించాడు. మైసూరులో కంపెనీ ప్రభావం బలపడింది. 1803 రెండో ఆంగ్లో మరాఠా యుద్ధంలో కంపెనీ సైన్యాలు ముఖ్యమైన విజయాలు సాధించాయి.
(41:04) అదే సంవత్సరంలో ఢిల్లీ పై కంపెనీ ప్రభావం ఏర్పడింది. మొగల్ చక్రవర్తి పేరు కొనసాగిన వాస్తవ రాజకీయ శక్తి మరింత తగ్గిపోయింది. 1818 నాటికి మరాఠా సమాఖ్య ప్రధాన ప్రతిఘటనలను కంపెనీ అధిగమించింది. ఇప్పుడు భారత ఉపఖండంలోని విస్తారమైన ప్రాంతాలపై కంపెనీ ప్రత్యక్ష లేదా పరోక్ష ఆధిపత్యం ఏర్పడింది. అదే సమయంలో బ్రిటన్ లో ఇండస్ట్రియల్ రెవల్యూషన్ వేగంగా సాగుతోంది.
(41:31) యంత్రాలతో నడిచే వస్త్ర కర్మగారాలు పెరుగుతున్నాయి. బ్రిటిష్ మిల్లుల్లో ఉత్పత్తి అయిన పత్తి వస్త్రాలు భారతీయ మార్కెట్లలోకి రావడం ప్రారంభమైంది. బెంగాల్ చేతివృత్తులపై తీవ్రమైన ఒత్తిడి ఏర్పడింది. ఒకప్పుడు ప్రపంచవ్యాప్తంగా ప్రసిద్ధి చెందిన బెంగాల్ మస్లిన్ చేతి నేసిన వస్త్రాల పరిశ్రమ అనేక ఆర్థిక మార్పులను ఎదుర్కొంది. ఇది కేవలం ఒక వస్తువు స్థానంలో మరో వస్తువు రావడం కాదు.
(41:55) అనేక కుటుంబాల జీవనోపాధి మారిపోవడం తరతరాలుగా వచ్చిన నైపుణ్యాల ఆర్థిక విలువ తగ్గిపోవడం మార్కెట్ ను ఎవరు నియంత్రిస్తున్నారు అనే ప్రశ్న మరింత ముఖ్యమవడం కంపెనీ ఒకప్పుడు భారతదేశం నుంచి వస్త్రాలు కొనుగోలు చేసిన వ్యాపారి ఇప్పుడు భారతీయ మార్కెట్లను ప్రభావితం చేసే పాలక శక్తి 1839 చైనాలోని కాంటన్ నౌకాశ్రయం చైనా చక్రవర్తి ఆదేశాలతో ఒక ఉన్నతాధికారి అక్కడికి చేరుకున్నాడు.
(42:26) అతని పేరు లిన్ జెషు అతని లక్ష్యం స్పష్టంగా ఉంది. ఓపిఎం అక్రమ వ్యాపారాన్ని ఆపడం విదేశీ వ్యాపారుల వద్ద ఉన్న ఓపిఎం నిల్వలను అప్పగించాలని ఆదేశించాడు. చివరకు భారీ మొత్తంలో ఓపిఎం ప్రభుత్వానికి అప్పగించబడింది. ఆ నిల్వలను అధికారులు ధ్వంసం చేశారు. ఈ సంఘటన బ్రిటన్ చైనా మధ్య ఉన్న వాణిజ్య దౌత్య ఉద్రిక్తతలను మరింత పెంచింది.
(42:54) మొదటి ఓపియం యుద్ధం ప్రారంభమైంది. 1839 నుంచి 1842 వరకు సాగిన ఈ యుద్ధంలో బ్రిటిష్ నౌకాదలానికి సాంకేతిక సైనిక ప్రయోజనాలు ఉన్నాయి. చివరకు చైనా ఓటమిని ఎదుర్కుంది. 1842 లో నాన్కింగ్ ఒప్పందం కుదిరింది. ఈ ఒప్పందం ద్వారా చైనా ఐదు నౌకాశ్రయాలను బ్రిటిష్ వాణిజ్యానికి తెరవాల్సి వచ్చింది. హాంగ్కాంగ్ ద్వీపం బ్రిటిష్ ఆధీనంలోకి వెళ్ళింది.
(43:21) చైనా నష్టపరిహారం చెల్లించాల్సి వచ్చింది. కానీ ఓపిఎం సమస్య అక్కడితో ముగియలేదు. 1856 లో మరో యుద్ధం ప్రారంభమైంది. రెండో ఓపియం యుద్ధం తర్వాత చైనా పై విదేశీ శక్తుల ప్రభావం మరింత పెరిగింది. ఈ సంఘటనలు ఒక విషయాన్ని స్పష్టంగా చూపించాయి. ఈస్ట్ ఇండియా కంపెనీకి సంబంధించిన భారతీయ ఉత్పత్తులు బ్రిటిష్ వ్యాపార ప్రయోజనాలు చైనా మార్కెట్లు ఇవన్నీ ఒక పెద్ద అంతర్జాతీయ ఆర్థిక వ్యవస్థలో భాగమయ్యాయి.
(43:49) ఒక దేశంలో తీసుకున్న వ్యాపార నిర్ణయం మరో దేశంలో రాజకీయ సంక్షోభానికి కారణం కావచ్చు. ఇప్పుడు మన కథ మళ్ళీ భారతదేశానికి వస్తుంది. 1857 ఈస్ట్ ఇండియా కంపెనీ వద్ద భారీ సైన్యం ఉంది. ఆ సైన్యంలో అత్యధికులు భారతీయ సిపాయిలే వాళ్ళకు బ్రిటిష్ అధికారులు నాయకత్వం వహించేవారు. కానీ సంవత్సరాలుగా అనేక అసంతృప్తులు పెరుగుతున్నాయి.
(44:14) జీతాలు పదోన్నతులు సైనిక సేవా నియమాలు మతపరమైన ఆందోళనలు బ్రిటిష్ అధికారుల ప్రవర్తన ఈ సమస్యలన్నీ కలిసి సైన్యంలో ఉద్రిక్తతను పెంచాయి. అప్పుడు కొత్త ఎన్ఫీల్డ్ రైఫిల్ కాట్రిజ్ల గురించి ఒక వార్త వ్యాపించింది. ఆ కాట్రిజ్లకు ఆవు పంది కొవ్వు ఉపయోగించారని సిపాయిలలో అనుమానం ఏర్పడింది. ఇది హిందూ ముస్లిం సైనికుల మత విశ్వాసాలకు సంబంధించిన తీవ్రమైన సమస్యగా మారింది.
(44:46) కంపెనీ అధికారులు వివరణలు ఇచ్చిన నమ్మకం దెబ్బతింది. 1857 మే మీరట్లో తిరుగుబాటు ప్రారంభమైంది. తర్వాత తిరుగుబాటు చేసిన సైనికులు ఢిల్లీ వైపు కదిలారు. ఢిల్లీలో వృద్ధ మొగల్ చక్రవర్తి బహదూర్ షా జఫర్ తిరుగుబాటుకు ప్రతీకాత్మక నాయకుడిగా ప్రకటించబడ్డాడు. త్వరలోనే ఉత్తర మధ్య భారతదేశంలోని అనేక ప్రాంతాల్లో ఉద్యమం విస్తరించింది. కాన్పూర్ లక్నో ాన్సీ ఢిల్లీ అనేక ప్రాంతాల్లో సైనికులు, స్థానిక పాలకులు సాధారణ ప్రజలు వివిధ కారణాలతో కంపెనీ పాలనకు వ్యతిరేకంగా నిలిచారు.
(45:27) ఈ సంఘటనను బ్రిటిష్ చరిత్రలో చాలా కాలం సిపాయి మొరణ అని పిలిచారు. భారతీయ చరిత్రలో దీనిని 1857 తిరుగుబాటు అని కొన్నిసార్లు మొదటి స్వాతంత్ర సమరంగా కూడా పేర్కొంటారు. ఇది భారతదేశం అంతటా ఒకే విధంగా జరిగిన ఉద్యమం కాదు. వేరు వేరు ప్రాంతాల్లో వేరువేరు నాయకులు వేరువేరు లక్ష్యాలు ఉన్నాయి. అయినా కంపెనీ పాలనకు ఇది అత్యంత పెద్ద సవాళ్లల్లో ఒకటిగా మారింది.
(45:54) బ్రిటన్ నుంచి అదనపు సైనిక బలగాలు వచ్చాయి. తీవ్రమైన పోరాటాల తర్వాత 1858 నాటికి ప్రధాన తిరుగుబాటు కేంద్రాలను బ్రిటిష్ బలగాలు తిరిగి నియంత్రణలోకి తీసుకున్నాయి. ఈ కాలంలో తిరుగుబాటు పక్షాలు బ్రిటిష్ పలగాలు చేసిన హింస వల్ల సైనికులు మాత్రమే కాకుండా అనేకమంది సాధారణ ప్రజలు కూడా తీవ్రంగా నష్టపోయారు. కానీ తిరుగుబాటు అణచివేయబడిన తర్వాత కూడా ఒక్క విషయం మారిపోయింది.
(46:22) ఈస్ట్ ఇండియా కంపెనీ పాత విధంగా భారతదేశాన్ని పాలించడం ఇక సాధ్యం కాదని బ్రిటిష్ ప్రభుత్వం నిర్ణయించింది. 1858 బ్రిటిష్ పార్లమెంట్ ఒక చారిత్రక నిర్ణయం తీసుకుంది. గవర్నమెంట్ ఆఫ్ ఇండియా యక్ట్ 1858 ఈ చట్టం ద్వారా భారతదేశంలో ఈస్ట్ ఇండియా కంపెనీ పాలనా అధికారాలను బ్రిటిష్ క్రౌన్ కు బదిలీ చేశారు. కంపెనీ ఆధీనంలోని భారతీయ భూభాగాలు ఇప్పుడు నేరుగా బ్రిటిష్ ప్రభుత్వ పరిపాలనలోకి వచ్చాయి.
(46:49) సైనిక వ్యవస్థను పునర్వ్యవస్థీకరించారు. పరిపాలన అధికారాలను కొత్త ప్రభుత్వ వ్యవస్థలో చేర్చారు. కంపెనీ ద్వారా సాగిన పాలన స్థానంలో క్రౌన్ పాలన ప్రారంభమైంది. ఇక్కడ ఒక ఆసక్తికరమైన చారిత్రక విరుద్ధత ఉంది. ఒకప్పుడు సముద్ర మార్గంలో వస్తువులు కొనడానికి వచ్చిన సంస్థ క్రమంగా సైన్యాలను నిర్వహించింది. పన్నులు వసూలు చేసింది.
(47:12) ఒప్పందాలు కుదుర్చుకుంది. రాజకీయ అధికారాన్ని సంపాదించింది. విశాలమైన భూభాగాలపై పాలనా వ్యవస్థను నిర్మించింది. చివరకు ఆ సంస్థ పాలన ఒక చట్టం ద్వారా ముగిసింది. అయితే కంపెనీ అనే సంస్థ వెంటనే పూర్తిగా రద్దు కాలేదు. దాని మిగిలిన చట్టపరమైన ఉనికి 1874 వరకు కొనసాగింది. కానీ భారతదేశాన్ని పాలించిన ఈస్ట్ ఇండియా కంపెనీ యుగం మాత్రం 1858 తో ముగిసింది.
(47:41) ఒక ప్రైవేట్ వ్యాపార సంస్థ చేతుల్లో ప్రారంభమైన పరిపాలన ఇప్పుడు బ్రిటిష్ రాజరిక ప్రభుత్వ చేతుల్లోకి వెళ్ళింది. 1858 తర్వాత భారతదేశంలో కొత్త రాజకీయ వ్యవస్థ ప్రారంభమైంది. దాని పేరు బ్రిటిష్ రాజ్ ఇప్పుడు పాలన వెనుక ఒక వ్యాపార సంస్థ లేదు నేరుగా బ్రిటిష్ క్రౌన్ ఉంది. కొత్త పరిపాలన నిర్మాణం కొత్త అధికారిక వ్యవస్థ రైల్వేలు టెలిగ్రాఫ్ లైన్లు న్యాయస్థానాలు, రెవెన్యూ కార్యాలయాలు, సైనిక స్థావరాలు ఈ వ్యవస్థల్లో కొన్ని భారతదేశంలో కొత్త మౌలిక సదుపాయాలను అందించాయి.
(48:19) కానీ వాటి నిర్మాణం నిర్వహణలో బ్రిటిష్ సామ్రాజ్య రాజకీయ ఆర్థిక సైనిక ప్రయోజనాలు కూడా ప్రధాన పాత్ర పోషించాయి. భారతదేశంలోని అనేక ప్రాంతాల ఆర్థిక వ్యవస్థ బ్రిటిష్ పారిశ్రామిక వ్యవస్థతో మరింత బలంగా అనుసంధానమైంది. ముడి పదార్థాల ఉత్పత్తి విదేశీ తయారీ వస్తువుల దిగుమతి రెవెన్యూ వసూలు సైనిక నియంత్రణ ఇవన్నీ బ్రిటిష్ రాజ్ పరిపాలనలో ముఖ్యమైన భాగాలయ్యాయి.
(48:45) కానీ ఒక ప్రశ్న మాత్రం అలాగే మిగిలిపోయింది. ఇంత పెద్ద సామ్రాజ్య వ్యవస్థకు పునాది ఎవరు వేశారు సమాధానం కోసం మనం మళ్ళీ 200 సంవత్సరాలు వెనక్కి వెళ్ళాలి. 1600 సంవత్సరం లండన్ కొంతమంది ఇంగ్లీష్ వ్యాపారులు ఒక కంపెనీని ప్రారంభించారు. వాళ్ళ లక్ష్యం తూర్పు దేశాలతో వ్యాపారం చేయడం మసాలాలు కొనడం వస్త్రాలు కొనడం సముద్ర మార్గాల ద్వారా లాభాలు సంపాదించడం అప్పుడు వాళ్ళు ఒకరోజు భారతదేశంలోని విస్తారమైన ప్రాంతాలపై రాజకీయ అధికారాన్ని నిర్వహిస్తారని ఎవ్వరూ ఊహించి ఉండకపోవచ్చు.
(49:22) కానీ ఆ చిన్న వ్యాపార సంస్థ క్రమంగా ప్రపంచ చరిత్రలో అత్యంత ప్రభావవంతమైన సంస్థల్లో ఒకటిగా మారింది. ఈస్ట్ ఇండియా కంపెనీ అది భారతదేశానికి మొదట వ్యాపారిగా వచ్చింది. తర్వాత రాజకీయ శక్తిగా ఎదిగింది. చివరకు తన అధికారాన్ని బ్రిటిష్ క్రౌన్ కు అప్పగించింది. కానీ అది నిర్మించిన పరిపాలన వ్యవస్థలోని అనేక అంశాలు కొత్త పాలనలో కొనసాగాయి.
(49:45) అందుకే ఈస్ట్ ఇండియా కంపెనీ కథ కేవలం ఒక కంపెనీ కథ కాదు. అది వ్యాపారం డబ్బు రాజకీయ అధికారం సామ్రాజ్యం మధ్య ఉన్న సంబంధాల కథ ఒక కంపెనీ ఎంత శక్తివంతంగా మారగలదో చూపించిన కథ అధికారంతో పాటు బాధ్యత ఎందుకు అవసరమో గుర్తుచేసే కథ ముఖ్యంగా భారతదేశ చరిత్రను శాశ్వతంగా మార్చిన ఒక సంస్థ కథ ఈస్ట్ ఇండియా కంపెనీ పాలన ముగిసింది.
(50:17) కానీ బ్రిటిష్ రాజు చరిత్ర అప్పుడే ప్రారంభమైంది.
Author Name:Open studios Telugu
Youtube Channel Url:https://www.youtube.com/@naveennani3333
Youtube Video URL:https://www.youtube.com/watch?v=xcRT6ztroZc
Title: EIC:భారత రాజులనే బానిసలుగా మార్చిన ఒక కంపెనీ!
Author Name: Open studios Telugu
Description: ఒకప్పుడు భారతదేశానికి ప్రపంచమంతా వ్యాపారం చేయడానికి వచ్చారు. కానీ చివరికి అదే దేశాన్ని పాలించే స్థాయికి ఎలా చేరుకున్నారు? ఒక వ్యాపార సంస్థకు ఏకంగా ఒక దేశాన్ని శాసించే అధికారం ఎలా వచ్చింది?
1600లో వ్యాపారం కోసం ప్రారంభమైన **British East India Company**, కేవలం కొన్ని శతాబ్దాల్లో ప్రపంచంలోనే అత్యంత శక్తివంతమైన వ్యాపార సంస్థల్లో ఒకటిగా ఎదిగింది. భారతదేశంలో అడుగుపెట్టిన ఈ కంపెనీ, క్రమంగా రాజకీయాల్లోకి ప్రవేశించి, యుద్ధాలు చేసి, రాజులతో ఒప్పందాలు కుదుర్చుకుని, చివరికి విస్తారమైన భూభాగాలపై తన అధికారాన్ని ఎలా స్థాపించింది?
ప్లాసీ యుద్ధం (Battle of Plassey, 1757) నుంచి బెంగాల్‌పై అధికారాన్ని సంపాదించడం వరకు, భారతీయ రాజ్యాల మధ్య రాజకీయ పోరాటాల నుంచి బ్రిటిష్ సామ్రాజ్య విస్తరణ వరకు... ఇది కేవలం ఒక కంపెనీ కథ కాదు. భారతదేశ చరిత్రను శాశ్వతంగా మార్చేసిన ఒక పరిణామ క్రమం.
*ఈ డాక్యుమెంటరీలో తెలుసుకోబోయేది:*
• అసలు East India Company ఎలా ఏర్పడింది?
• వ్యాపారం కోసం భారతదేశానికి వచ్చిన బ్రిటిష్ వారు ఎలా రాజకీయ శక్తిగా మారారు?
• మొఘల్ సామ్రాజ్యం బలహీనపడటం వారికి ఎలా అవకాశంగా మారింది?
• ప్లాసీ యుద్ధం భారతదేశ చరిత్రను ఎలా మార్చింది?
• Robert Clive, Siraj-ud-Daulah పాత్ర ఏమిటి?
• భారతీయ రాజులు, నవాబులు, బ్రిటిష్ కంపెనీ మధ్య ఏం జరిగింది?
• ఒక ప్రైవేట్ కంపెనీకి సైన్యం, పన్నులు వసూలు చేసే అధికారం, రాజ్యాలను నియంత్రించే శక్తి ఎలా వచ్చాయి?
• East India Company పాలన భారతదేశ ఆర్థిక వ్యవస్థను, ప్రజల జీవితాలను ఎలా ప్రభావితం చేసింది?
చరిత్రలో ఒకప్పుడు వ్యాపార సంస్థగా మొదలైన East India Company, ఎలా ఒక సామ్రాజ్య శక్తిగా మారిందో తెలుసుకుందాం.
ఇది భారతదేశ చరిత్రలో అత్యంత కీలకమైన, ఆసక్తికరమైన అధ్యాయాల్లో ఒకటి.
━━━━━━━━━━━━━━━━━━
*OPEN STUDIOS | Telugu Documentaries*
చరిత్ర, ప్రపంచం, రాజకీయాలు, వ్యాపారం, టెక్నాలజీ వెనుక ఉన్న ఆసక్తికరమైన కథలను సినిమాటిక్ డాక్యుమెంటరీల రూపంలో మీ ముందుకు తీసుకువస్తున్నాం.
ఇలాంటి మరిన్ని డాక్యుమెంటరీల కోసం మా ఛానెల్‌ను Subscribe చేయండి.
మీ అభిప్రాయాన్ని Comment చేయండి. ఈ కథలో మీకు అత్యంత ఆశ్చర్యం కలిగించిన విషయం ఏమిటి?
#EastIndiaCompany #IndianHistory #TeluguDocumentary#EastIndiaCompany #IndianHistoryTelugu #TeluguHistory #BritishIndia #HistoryFacts
Transcript:
(00:00) సంవత్సరం 1599 యూరప్ చివరిన ఇంగ్లాండ్ అనే ఒక చిన్న ద్వీపదేశం చుట్టూ చలి వర్షాలు జనాభా కేవలం 25 లక్షలు బలమైన నేవీ లేదు సామ్రాజ్యం లేదు ఆ సమయంలో సముద్రాలపై స్పెయిన్ పోర్చుగల్ ఆధిపత్యం చెలాయిస్తున్నాయి. ఇక సుగంధ ద్రవ్యాల వ్యాపారం పూర్తిగా టచ్ వ్యాపారుల చేతుల్లో ఉంది. వాళ్ళు ఎంత ధర చెబితే లండన్ వ్యాపారులు అంతా చెల్లించాల్సిందే.
(00:31) పైగా ఆ ధరలు రోజు రోజుకి పెరిగిపోతున్నాయి. సెప్టెంబర్ 24, 1599. లండన్ లోని ఒక చిన్న హాలులో 218 మంది వ్యాపారులు సమావేశం అయ్యారు. డచ్ వ్యాపారులు సంపాదిస్తున్న అపారమైన సంపదను చూసి వాళ్ళు కూడా ఆ వ్యాపారంలోకి దిగాలని నిర్ణయించుకున్నారు. అందరూ కలిసి 68వేల పౌండ్లు సేకరించారు. తమకు కూడా తూర్పు దేశాలతో వ్యాపారం చేసే అనుమతి ఇవ్వాలని క్వీన్ ఎలిజబెత్ ను కోరారు.
(01:01) చివరికి 1600 సంవత్సరం డిసెంబర్ 31 క్వీన్ ఎలిజబెత్ ఒక చారిత్రాత్మక పత్రంపై సంతకం చేసింది. ఆ పత్రం పేరు రాయల్ చార్టర్ దీని ద్వారా కేప్ ఆఫ్ గుడ్ హోప్ కు తూర్పును ఉన్న దేశాలతో వ్యాపారం చేసే ప్రత్యేక హక్కు ఆ కంపెనీకి దక్కింది. అలా ఈస్ట్ ఇండియా కంపెనీ పుట్టింది. ఒక చిన్న వ్యాపార సంస్థగా మొదలైన ఈ కంపెనీ రాబోయే కాలంలో భారతదేశ చరిత్రనే మార్చబోతుందని అప్పట్లో ఎవ్వరికీ తెలీదు.
(01:29) నాలుగు ఓడలు థేమ్స్ నది నుంచి బయలుదేరాయి. వాటిలో 500 మంది ఉన్నారు. ప్రధాన ఓడ రెడ్ డ్రాగన్ కు నాయకత్వం వహిస్తున్న వ్యక్తి జేమ్స్ లాంకాస్టర్ ఒకప్పుడు ప్రైవేటయర్ గా పనిచేసి ఎన్నో ప్రమాదాల నుంచి బతికి బయటపడిన వ్యక్తి. ఆ ప్రయాణం ఒక భయంకరమైన అనుభవం. తుఫాన్లు ఓడల తాళ్లను తెరచాపలను చింపేసాయి. స్కర్వి వ్యాధి నావికుల చిగుళ్లను నాశనం చేసింది.
(01:52) చివరకు భూమి కనిపించేలోపే సగం మంది చనిపోయారు. సుమత్ర చేరుకున్న తర్వాత లాంకాస్టర్ ఆచే సుల్తాన్ ముందు మోకరెళ్ళాడు. తెలివిగా ఒక వ్యాపార ఒప్పందం కుదుర్చుకున్నాడు. విలువైన మిరియాలతో తన ఓడాలను నింపుకొని తిరిగి ఇంగ్లాండ్ కు ప్రయాణంఅయ్యాడు. సెప్టెంబర్ 1603 రెడ్ డ్రాగన్ దెబ్బతిన్న స్థితిలో థేమ్స్ నదిలోకి తిరిగి వచ్చింది. పెట్టుబడిదారులకు వాళ్ళు పెట్టిన డబ్బుకు మూడు రెట్లు తిరిగి వచ్చాయి.
(02:19) 300 శాతం ఆ కాలపు లండన్లో ఆ వ్యాపారంలో భాగమైన ఎవ్వరికైనా అది నమ్మసక్యం కాని సంపద లాంకాస్టర్ ఒక విషయం నిరూపించాడు. ఈ వ్యాపార పద్ధతి పని చేస్తుంది. కంపెనీ తన మొదటి భారి లాభాన్ని సంపాదించింది. లండన్ వ్యాపారులు ఈ అవకాశానికి ఆకర్షితులయ్యారు. కానీ అప్పటికీ ఇంగ్లాండ్ దాదాపు ఏమీ కాదు. ఒకరోజు ఈ చిన్న చల్లని దేశం భూమిపై అత్యంత సంపన్నమైన సామ్రాజ్యాన్ని కూలదోస్తుందని ఎవరు ఊహించలేరు.
(02:47) మొగలులకు ఇంగ్లాండ్ అనే దేశం ఉందన్న విషయం కూడా తెలియదు. కానీ త్వరలోనే అది మారబోతుంది. మొగల్ సామ్రాజ్యం రాయబారి రాక 1615 సంవత్సరం 1615 ఆ సమయంలో ప్రపంచంలో అత్యంత శక్తివంతమైన వ్యక్తి లండన్ లో లేడు మాడ్రిడ్ లో లేడు పారిస్ లో కూడా లేడు. అతను ఉత్తర భారతదేశంలో ఉన్నాడు. అతని పేరు జహంగీర్ అతను 15 కోట్ల మంది ప్రజలు ఉన్న సామ్రాజ్యాన్ని పాలిస్తున్నాడు.
(03:14) అది మొత్తం యూరప్ జనాభా కంటే కూడా ఎక్కువ. క్రైస్తవ ప్రపంచంలోని రాజులందరి ఖజానాల్లో ఉన్న బంగారం కంటే అతని ఖజానాలో ఎక్కువ బంగారం ఉంది. ఆగ్రాలోని అతని రాజ్యసభలో ప్రవహించే ఫౌంటైన్లు, పాలరాతి మండపాలు ఆభరణాలతో అలంకరించిన ఏనుగులు ఉన్నాయి. అతని వ్యక్తిగత ఆదాయం ఇంగ్లండ్ రాజు ఆదాయం కంటే 100 రెట్లు ఎక్కువ. ఇక లండన్ లో జేమ్స్ ద ఫస్ట్ దగ్గర డబ్బు లేదు.
(03:43) ఈస్ట్ ఇండియా కంపెనీ అప్పటికే 10 ఏళ్లుగా ఈ సామ్రాజ్యం అంచుల్లో వ్యాపారం చేస్తుంది. సూరత్లో వాళ్ళకు ఒక చిన్న ఫ్యాక్టరీ అంటే వ్యాపార కేంద్రం ఉంది. వాళ్ళను అక్కడ ఉండనిస్తున్నారు. కానీ గౌరవించడం లేదు. పోర్చుగీస్ వాళ్ళు వాళ్ళ ఓడలను అడ్డుకుంటూనే ఉన్నారు. స్థానిక మొగల్ గవర్నర్ వాళ్ళపై వసూలు చేసే సుంకాలను పెంచుతూనే ఉన్నాడు.
(04:05) కంపెనీ డైరెక్టర్లు ఒక నిర్ణయానికి వచ్చారు. తమకు ఒక రాయబారి కావాలి. నిజమైన రాజు రాసిన అధికారిక లేఖలతో వచ్చే నిజమైన రాయబారి వాళ్ళు సర్ థామస్ రోను ఎంపి చేశారు. అతను ఒక దౌత్యవేత్త పార్లమెంట్ సభ్యుడు రాణికి స్నేహితుడు ఫిబ్రవరి 1615లో అతను భారతదేశానికి బయలుదేరాడు. తన వెంట బహుమతులతో నిన్నన పెట్టెను తీసుకెళ్ళాడు. పెయింటింగ్స్ టెలిస్కోపులు బంగారు పూతతో అలంకరించిన రథం ఇంగ్లీష్ మాస్టిఫ్ కుక్కలు రెడ్ వైన్ పెట్టె కూడా ఉన్నాయి.
(04:36) అతను తనతో సమానమైన ఒక రాజును కలవబోతున్నాడని అతనికి చెప్పారు. సెప్టెంబర్ లో అతను సూరత్ చేరుకున్నాడు. అక్కడి వేడి విరేచనాల వ్యాధితో దాదాపు ప్రాణాలు కోల్పోయే పరిస్థితికి వచ్చాడు. అక్కడి నుంచి దాదాపు 600 మైళలు లోపలికి ప్రయాణించి అజ్మీర్లో ఉన్న చక్రవర్తి శిబిరానికి చేరుకున్నాడు. ఆ రాజ్యసభను మొదటిసారి చూసినప్పుడు అతను అలాంటి దృశ్యానికి సిద్ధంగా లేడు.
(04:58) థామస్ రో ఇంటికి రాసిన లేఖల్లో తాను ఇంతకు ముందె ఎప్పుడూ ఇలాంటిది చూడలేదని చెప్పాడు. ఆ సంపద ఆ క్రమశిక్షణ ఆ వ్యవస్థ పరిమాణం అన్నీ ఆశ్చర్యకరమే జహంగీర్ రాజ్యసభ కదిలితే దానితో పాటు లక్ష మంది కదిలేవారు. వ్యక్తిగత జంతు ప్రదర్శనశాలలు గ్రంధాలయాలు రత్నాలతో అలంకరించిన సింహాసనాలు ఉండేవి. కానీ చక్రవర్తి దృష్టిలో థామస్ రో ప్రాతినిధ్యం వహిస్తున్న ఇంగ్లాండ్ పోర్చుగల్ కు ఇథియోపియాకు మధ్య ఎక్కడో ఉన్న చిన్న దేశం మాత్రమే అది అంత ఆసక్తికరమైన దేశం కాదు.
(05:29) థామస్ రో మొగల్ రాజ్యసభలో నాలుగు సంవత్సరాలు గడిపాడు. మోకరిల్లాడు ఎదురు చూశాడు తన చుట్టూ ఉన్నవాళ్ళ ఎగతాళిని భరించాడు. చివరకు నాలుగు సంవత్సరాల సహనం పట్టుదల తర్వాత తాను వచ్చిన పనిని సాధించాడు. అతనికి ఒక ఫర్మాన్ లభించింది. అతను కోరుకున్న సామ్రాజ్య వ్యాపార అనుమతి అది. ఆ అనుమతితో కంపెనీకి మొగల్ భారతదేశంలోని వివిధ ప్రాంతాల్లో వ్యాపార కేంద్రాలు తెరవడానికి మార్గం ఏర్పడింది.
(05:56) ఆ నాలుగేళ్లలో థామస్ రూ నేర్చుకున్న పాఠాన్ని కంపెనీ తర్వాత 150 సంవత్సరాల పాటు మర్చిపోలేదు. మొగలలతో యుద్ధం చేయకూడదు మొగలులను అవమానించకూడదు చిరునవ్వు నవ్వాలి వేచి ఉండాలి లంచాలు ఇవ్వాలి పరిస్థితులు మారేవరకు అంచుల్లోనే బతకాలి. కంపెనీ సహనాన్ని నేర్చుకుంది. అంతకుముందు ఏ యూరోపియన్ శక్తి చూపనంత సహనాన్ని 1619లో థామస్ రో స్వదేశానికి తిరిగి వెళ్ళాడు.
(06:23) వ్యాపార కేంద్రాలు తెరుచుకున్నాయి. కంపెనీ సూరత్లో మద్రాసులో బెంగాల్లోని చిత్తడి నది ఒడ్డున ఉన్న కలకత్తాలో తన మూలాలను బలపరుచుకుంది. దశాబ్దం తర్వాత దశాబ్దం చక్రవర్తి నీడలో ఎలా బతకాలో కంపెనీ నేర్చుకుంది. కానీ లండన్కు కేవలం వ్యాపార కేంద్రం సరిపోలేదు. దానికి ఒక కోట కావాలి. పెద్ద ఓడలు చేరగల లోతైన నౌకాశ్రయం కావాలి. మొగలు సులభంగా చేరుకోలేని ప్రదేశం కావాలి.
(06:53) 1661 లో ఇంగ్లాండ్ రాజుకు అలాంటి ప్రదేశం అనుకోకుండా దొరకబోతుంది. అది ఒక పెళ్లి కానుక రూపంలో సంవత్సరం 1661 చార్ల్స్ సెకండ్ ఇంగ్లాండ్ సింహాసనాన్ని అధిష్టించి ఒక సంవత్సరం అయింది. ఆ ఏడాదిలో ఎక్కువ భాగం అతను డబ్బు లేకుండానే గడిపాడు. అతని తండ్రిని శిరచ్చేదం చేశారు. దేశం అంతర్యుద్ధాన్ని చూసింది రిపబ్లిక్ ను చూసింది సైనిక నియంతృత్వాన్ని చూసింది.
(07:19) తర్వాత రాజరికం తిరిగి వచ్చింది. రాజ ఖజానా ఖాళీగా ఉంది. నౌకాదలంలోని సగం ఓడలు పాడైపోతున్నాయి. యూరోప్ అంచున ఉన్న చిన్న శక్తిగా ఇంగ్లాండ్ మరోసారి మిగిలిపోయింది. డచ్ వాళ్ళు ధనవంతులు అవుతున్నారు. ఫ్రెంచ్ వాళ్ళు బలపడుతున్నారు. చాల్స్ కు డబ్బు కావాలి. అలాగే ఒక మిత్ర దేశం కూడా కావాలి. ఈ రెండు అతనికి లిస్బన్ లో దొరికాయి.
(07:43) పోర్చుగీస్ వాళ్ళు తమ యువరాణి క్యాథరిన్ ఆఫ్ బ్రెగాంజాను వివాహానికి ప్రతిపాదించారు. ఆమెతో వచ్చే కట్నం ఇంగ్లీష్ రాజ్యసభను ఆశ్చర్యపరిచింది.మూడు లక్షల పౌండ్ల నగదు బ్రెజిల్ తో స్వేచ్ఛా వాణిజ్యం ఉత్తరఫ్రికా తీరంలోని టాంజియర్ నగరం ఇంకా ఒకటి పెద్దగా ప్రాధాన్యం లేనట్టుగా పోర్చుగీస్ వాళ్ళు జోడించిన మరో కానుక.
(08:06) భారతదేశ పశ్చిమ తీరంలోని ఒక చిన్న దీవి దోమలతో నిండిన వర్షాల్లో తడిసిపోయే ప్రదేశం సముద్రపు ఆటుపోట్లతో కలిసే ఏడు చిత్తడి దీవులు పోర్చుగీస్ వాళ్ళు దాన్ని బొంబాయా అని పిలిచేవారు ఇంగ్లీష్ వాళ్ళు బాంబే అని పిలిచారు. చాల్స్ కి అది వద్దు అతని సలహాదారులకు వద్దు. అక్కడ పరిపాలన చేయడానికి సిద్ధపడే వ్యక్తి కూడా వాళ్ళకు దొరకలేదు.
(08:26) బొంబాయ్కి పంపిన మొదటి ఇంగ్లీష్ సైనిక దళంలో మూడేళ్లలోనే మూడింట రెండు వంతుల మంది వ్యాధులతో చనిపోయారు. ఆ దీవి వల్ల ఉపయోగం కంటే ఇబ్బందే ఎక్కువని రాజు నిర్ణయించుకున్నాడు. 1668 లో ఏడాది కేవలం 10 పౌండ్ల అద్దెకు దాన్ని ఈస్ట్ ఇండియా కంపెనీకి అప్పగించాడు. చరిత్రలో అత్యంత కీలకమైన ఆస్తి బదిలీలలో ఇదొకటి. సూరత్ లో లేనిది బొంబాయిలో ఉంది.
(08:50) ప్రపంచంలోని అతి పెద్ద ఓడలు కూడా నిలపగల లోతైన నౌకాశ్రయం. అదొక దీవి. కాబట్టి రక్షించుకోవచ్చు. అన్నింటికంటే ముఖ్యంగా అది మొగల్ అధికార పరిధికి బయట ఉంది. కంపెనీ అక్కడ కోటలు కట్టుకోవచ్చు తన సొంత నాణాలు ముద్రించుకోవచ్చు తన చట్టాల ప్రకారం నేరస్తులకు శిక్షలు విధించవచ్చు. మొదటిసారిగా ఈస్ట్ ఇండియా కంపెనీకి భారతదేశంలో ఉన్న పూర్తిగా భారతీయ పాలనలో లేని ఒక భూభాగం దొరికింది.
(09:16) మార్పు వెంటనే మొదలైంది. కంపెనీ చిత్తడి నేలలను ఎండబెట్టింది. సముద్రపు రక్షణ గోడలు నిర్మించింది. ఒక కోట కట్టింది. ఇంగ్లీష్ రక్షణ ఇంగ్లీష్ హామీల కింద నివసించడానికి భారతీయ వ్యాపారులను ఆహ్వానించింది. వాళ్ళు ఇంగ్లీష్ అధికారులకు పన్నులు చెల్లించాల్సి వచ్చింది. 20 సంవత్సరాల్లో బొంబాయ్ జనాభా 10వేల నుంచి 60వేలకు పెరిగింది.
(09:38) కంపెనీకి తన మొదటి నగరం దొరికింది. పేరుకు కాలనీ కాకపోయినా దాదాపు కాలనీగానే మారిన మొదటి ప్రదేశం. దాంతో ఆ కార్పొరేషన్ లోపల ఒక ప్రమాదకరమైన ఆశయం పెరగడం మొదలైంది. సర్ థామస్ రో జహంగీర్ ముందు మొదటిసారి మోకరిల్లినప్పటి నుంచి ఎదురుచూస్తున్న ఆశయం. లండన్ లో కొత్త చైర్మన్ కంపెనీ నియంత్రణ చేపడుతున్నాడు. అతని పేరు సర్ జోసయ్య చైల్డ్. అతను భారతదేశం నుంచి వచ్చిన నివేదికలను చదువుతున్నాడు.
(10:03) మ్యాప్లను పరిశీలిస్తున్నాడు. కంపెనీ తన చరిత్రలో ఎప్పుడూ సాహసించని పని చేయబోతున్నాడు. మొగల్ సామ్రాజ్యంపై యుద్ధం ప్రకటించబోతున్నాడు. ఈస్ట్ ఇండియా కంపెనీ భారతదేశంలో వ్యాపారం ప్రారంభించి 86 సంవత్సరాలు అయ్యాయి. బొంబాయ్లో ఒక కోట ఉంది. సూరత్, మద్రాస్ బెంగాల్లో వ్యాపార కేంద్రాలు ఉన్నాయి. ఇంగ్లాండ్ చరిత్రలో మరే కంపెనీ సంపాదించనంత డబ్బు సంపాదిస్తుంది.
(10:28) అయినా లండన్ లోని చైర్మన్ కు అది సరిపోలేదు. సర్ జోసయా చైల్డ్ స్వయం కృషితో ఎదిగిన వ్యక్తి ఒక వ్యాపారి కుమారుడిగా పుట్టి ఇంగ్లాండ్లో అత్యంత ధనవంతుల్లో ఒకడయ్యాడు. కంపెనీని తన వ్యక్తిగత రాజ్యంలో నడిపించాడు. పార్లమెంట్ సభ్యులకు లంచాలు ఇచ్చాడు. కంపెనీ చార్టర్ కొనసాగేందుకు రాజుకు వ్యక్తిగతంగా డబ్బు చెల్లించాడు. కానీ అతను జీవితంలో ఒక్కసారి కూడా భారతదేశానికి రాలేదు.
(10:51) ముంబై మద్రాస్ నుంచి వచ్చిన నివేదికల్లో అతనికి ఒక అవకాశం కనిపించింది. మొగల్ చక్రవర్తి ఔరంగజేబు దక్షిణ భారతదేశంలో మరాఠాలతో అంతులేని యుద్ధంలో చిక్కుకున్నాడు. అతని సైన్యాలు విస్తారమైన ప్రాంతాల్లో చెల్లా చెదురుగా ఉన్నాయి ఖజానా నుంచి డబ్బు ఖర్చువుతూనే ఉంది. చైల్డ్ లెక్కలు వేశడు. బయటికి కనిపించినంత బలంగా సామ్రాజ్యం లేదని నిర్ణయించుకున్నాడు.
(11:11) కంపెనీకి కావాల్సింది బలవంతంగా తీసుకోవచ్చని అనుకున్నాడు. 1686 లో చక్రవర్తి మెరుగైన వ్యాపార శరతులకు అంగీకరించే వరకు మొగల్ నౌకాశ్రయాలను స్వాధీనం చేసుకోవాలనే ఆదేశాలతో 19 యుద్ధ నౌకలను భారతదేశానికి పంపాడు. ఆ నౌకాదళం బెంగాల్లోని హుగ్లీ నౌకాశ్రయంపై దాడి చేసింది. నగరంపై ఫిరంగులు పేల్చింది ఓడలను తగలబెట్టింది. గిడ్డంగులను దోచుకుంది. దాదాపు మూడు వారాల పాటు అంతా వాళ్ళు అనుకున్నట్టే జరిగింది.
(11:38) తర్వాత మొగలుల ప్రతిస్పందన వచ్చింది. అది ఊహించలేనంత శక్తివంతంగా ఉంది. మొగల్ సైన్యాలు ఒకేసారి కంపెనీ స్థావరాలన్నింటిపై దాడి చేశాయి. సూరత్ ను స్వాధీనం చేసుకున్నాయి. వ్యాపార కేంద్రాలను ఖాళీ చేయించాయి. సామ్రాజ్యం అంతటా ఇంగ్లీష్ వ్యాపారులను అరెస్ట్ చేశాయి. బాంబైని కూడా ముట్టడించాయి. అక్కడ సైనికులకు ఆహారం అయిపోయింది. వ్యాధులు రక్షక దళాన్ని నాశనం చేశాయి.
(12:04) చైల్డ్ చేసిన అసలు తప్పు తాను దాడి చేస్తున్న సామ్రాజ్యం ఎంత పెద్దదో అర్థం చేసుకోకపోవడం. ఔరంగజేబ్ సామ్రాజ్యంలో 15 కోట్ల మంది ప్రజలు ఉన్నారు. నాలుగు లక్షల మంది స్థిర సైన్యం ఉంది. మొగలు వార్షికదాయం దాదాపు 10 కోట్లుగా అంచన. ఇక మొత్తం భారతోపఖండంలో ఈస్ట్ ఇండియా కంపెనీ దగ్గర ఉన్నవాళ్ళు బహుశా 5000 మంది మాత్రమే 1689 నాటికి కంపెనీ యుద్ధంలో ఓడిపోయింది.
(12:32) ఈసారి కంపెనీ చక్రవర్తి శిబిరానికి రాయబారులను పంపింది. డిమాండ్లతో కాదు క్షమాపణలతో డైరెక్టర్లు నేలపై సాష్టాంగ పడ్డారు. కరుణ చూపమని వేడుకున్నారు. చివరకు 1690 లో ఔరంగజేబు వాళ్ళను క్షమించాడు. కంపెనీకి మళ్ళీ వ్యాపారం చేసుకునే అనుమతి లభించింది. కానీ అప్పటికే వాళ్ళు ఓడలను సైనికులను డబ్బును పరువును కోల్పోయారు. తర్వాత 60 సంవత్సరాల పాటు గుర్తుండిపోయే పాఠాన్ని నేర్చుకున్నారు.
(12:59) ఐక్యంగా ఉన్న మొగల్ సామ్రాజ్యాన్ని కంపెనీ ఓడించలేదు. ఫిబ్రవరి 1707 దక్కన్ పీఠభూమిలోని ఒక గుడారంలో 88 సంవత్సరాల వృద్ధుడు మరణానికి దగ్గర అవుతున్నాడు. అతని పేరు ఔరంగజీవు అతను 49 సంవత్సరాలు మొగల్ సామ్రాజ్యాన్ని పాలించాడు. ఆ కాలంలో చివరి 26 సంవత్సరాలను దక్షిణాదిలో యుద్ధాలు చేస్తూనే గడిపాడు. పూర్తిగా అణచలేని మరాఠా తిరుగుబాటుదారులను వెంటాడుతూనే ఉన్నాడు.
(13:26) మార్చిమూడవ తేదీన అతను మరణించాడు. అతనితో పాటే సామ్రాజ్యం కూడా మరణించడం మొదలైంది. ఒక సంవత్సరంలోనే అతని కుమారులు సింహాసనం కోసం ఒకరినొకరు చంపుకోవడం మొదలు పెట్టారు. 10ఏళ్లల్లో ముగ్గురు వేరు వేరు మొగల్ చక్రవర్తులు పట్టాభిషేకం చేయించుకొని పదవుల నుంచి తొలగించబడ్డారు. 30 సంవత్సరాల్లో మానవాళిలో నాలుగో వంతును పాలించిన సామ్రాజ్యం ఒక కాళి గూటిలా మిగిలిపోయింది.
(13:49) బెంగాల్, హైదరాబాద్, అవద్ వంటి గొప్ప ప్రావిన్సుల గవర్నర్లు ఢిల్లీకి పన్నులు పంపడం ఆపేశారు. సొంత సైన్యాలు ఏర్పాటు చేసుకున్నారు. సొంత నాణ్యాలు ముద్రించారు. పేరుకు మాత్రమే గవర్నర్లు నిజానికి రాజుల్లా మారిపోయారు. మరాఠాలు ఉత్తరానికి విస్తరించారు. పంజాబ్ లో సిక్కులు బలపడ్డారు. పర్షియన్లు సరిహద్దులపై కన్నేశారు.
(14:12) నగరాల మధ్య రహదారులు కూడా సురక్షితంగా లేవు. సామ్రాజ్యం కూలిపోయిందని చెప్పడానికి ఒక్క క్షణం లేదు. అది నెమ్మదిగా చేతుల్లోనుంచి జారిపోయింది. ఒక్కో ప్రావిన్స్ ఒక్కో గవర్నర్ ఢిల్లీలో రాజ్యసభ మాత్రం సామ్రాజ్యపు ఆచారాలను కొనసాగించింది. చక్రవర్తి ఇంకా నెమల సింహాసనంపై కూర్చున్నాడు. కవులు ఇంకా అతని ప్రశంసలు రాశారు.
(14:35) కానీ అతను పంపిన ఆదేశాలను ఎవ్వరూ పట్టించుకోలేదు. పన్నులు తిరిగి రాలేదు. 1730ల నాటికి మొగల్ చక్రవర్తి ప్రపంచంలో అత్యంత వైభవంగా కనిపించే నామమాత్రపు పాలకుడయ్యాడు. నిజానికి అతను ఏమి పాలించడం లేదు. 1739 లో ప్రపంచానికి ఆ నిజం తెలిసిపోయింది. నాదిర్షా అనే పర్షియన్ యుద్ధ నాయకుడు 60 వేల గుర్రపు సైన్యంతో పర్వతాలను దాటి వచ్చాడు. ఢిల్లీకి 90 మైళల దూరంలోని కర్ణాల్ దగ్గర లక్ష మంది సైనికులు యుద్ధ ఏనుగులతో మొగల్ సైన్యం అతన్ని ఎదుర్కుంది.
(15:08) యుద్ధం కేవలం మూడు గంటలు మాత్రమే సాగింది. నాదిర్షా ఢిల్లీలోకి ప్రవేశించాడు.తొమ్మిది గంటల పాటు అతని సైనికులు సామ్రాజ్య రాజధానిలో ప్రజలను ఊచకోత కోసారు. సూర్యాస్తమయం అయ్యేసరికి 30వేల మంది చనిపోయారు. యమునా నది ఎర్రబడిందని వర్ణించారు. అతను 57 రోజులు అక్కడే ఉన్నాడు. ఖజానాను ఖాళీ చేశాడు. నెమలి సింహాసనాన్ని తీసుకువెళ్ళాడు. 70 కోట్ల రూపాయలను దోచుకున్నాడు.
(15:35) పర్షియాకు తిరిగి వెళ్ళిన నిధుల ఊరేగింపులో 100 ఏనుగులు ఉన్నాయని చెబుతారు. ఎర్రకోట కిటికీ నుంచి 15 ఏళ్ల యువరాజు ఇదంతా చూస్తున్నాడు. అతని పేరు షా ఆలం ఒకరోజు అతను ఏమీ మిగలని సామ్రాజ్యానికి చక్రవర్తి కాబోతున్నాడు. సిపాయిల ఆవిర్భావం 1746 భారతదేశ ఆగ్నేయ తీరంలోని ఒక ఫ్రెంచ్ వ్యాపార కేంద్రంలో డూప్లే అనే గవర్నర్ ఒక ప్రయోగం చేశాడు.
(16:02) కొన్ని వందల మంది భారతీయులను సైన్యంలోకి తీసుకున్నాడు. యూరోపియన్ పదాతి దళ వ్యూహాల్లో శిక్షణ ఇచ్చాడు. ఫ్లింట్ లాక్ తుపాకులు బాయోనెట్లు అందించాడు. అడయార్ యుద్ధంలో 10 వేల మంది మొగల్ గుర్రపు సైన్యానికి ఎదురుగా వాళ్ళను పంపించాడు. గుర్రపు సైన్యం ఘోరంగా ఓడిపోయింది. భారతదేశ సైనిక శక్తుల సమతుల్యం మారిపోయింది. కొత్త రకం సైనికుడు పుట్టుకొచ్చాడు.
(16:25) అతన్ని సిపాయి అని పిలవబోతున్నారు. ఈస్ట్ ఇండియా కంపెనీ ఇదంతా గమనిస్తుంది. యుద్ధభూమికి రెండు మైళల దూరంలోని మద్రాస్ కార్యాలయంలో 21 సంవత్సరాల విసుగెత్తిపోయిన ఒక కంపెనీ క్లర్క్ లెక్కల పుస్తకాన్ని పక్కన పెట్టి కత్తి పట్టుకోబోతున్నాడు. అతని పేరు రాబర్ట్ క్లైవ్ 19 ఏళ్ల ఇంగ్లీష్ క్లర్క్ ఆరు నెలల సముద్ర ప్రయాణం తర్వాత మద్రాస్ చేరుకున్నాడు.
(16:49) ప్రయాణంంతా సముద్రపు అనారోగ్యంతో బాధపడ్డాడు. అతను మద్రాస్ జీవితం అతన్ని కుంగదీసింది. వేడి విసుగు అంతులేని లెక్కల పుస్తకాలు సమాధానం రాని ఇంటి లేఖలు 1745 నాటికి రెండేళ్లుగా తాను నవ్వనే లేదని తండ్రికి రాశాడు. ప్రతి ప్రమాదకరమైన మిషన్ కు అతనే ముందుకు వచ్చాడు. ప్రమోషన్లు పొందాడు అధికారుల దృష్టిలో పడ్డాడు. 1751 లో 200 మంది సైనికులతో 100 మైళ్ల లోపల ఉన్న వ్యూహాత్మక ఆర్కాడ్ కోటపై దాడి చేయడానికి అనుమతి కోరాడు.
(17:20) ఒక్క మధ్యాహ్నంలోనే కోటను స్వాధీనం చేసుకున్నాడు. 10వేల మంది శత్రువులు 50 రోజుల పాటు ముట్టడించిన దాన్ని కాపాడుకున్నాడు. సహాయ సైన్యం వచ్చేసరికి ముట్టడించిన వాళ్ళు వెనక్కి తగ్గిపోయారు. అతని వయసు 26. హీరోగా ఇంగ్లాండ్ తిరిగి వెళ్ళాడు. మొదటి సంపద మొదటి పేరు ధైర్యం ఉన్న వ్యక్తికి భారతదేశం ఏమి ఇవ్వగలదో మొదటిసారి రుచి చూశాడు.
(17:48) మూడేళ్ల తర్వాత కంపెనీ అతన్ని మళ్ళీ భారతదేశానికి పంపింది. బెంగాల్ నవాబు ఆ ప్రాంతానికి వాస్తవ పాలకుడు సమస్యలు సృష్టిస్తున్నాడు. కంపెనీకి ఒక సైనికుడు కావాలి. కానీ బెంగాల్లో నిజమైన అధికారం నవాబ్ దగ్గర లేదు కంపెనీ దగ్గర లేదు క్లైవ్ దగ్గర కూడా లేదు. ముర్షిదాబాద్ లోని పాలరాతి భవనంలో ఉన్న ఇద్దరు బంధువుల దగ్గర ఉంది. యూరప్ ఖజానాల కంటే ఎక్కువ వెండి ఉన్న బ్యాంకర్లు సంవత్సరం 1750 కలకత్తాకు ఉత్తరంగా 200 మైళల దూరంలోని ముర్షిదాబాద్ నగరంలో పాలరాతి భవనంలోని బ్యాంకర్ టేబుల్ దగ్గర ఒక వ్యక్తి కూర్చున్నాడు. అతని పేరు మహతాబ్ రాయ్.
(18:28) అతని బిరుదు జగత్సేట్ ప్రపంచ బ్యాంకర్ వాళ్ళ ఖజానాల్లో చాలా యూరోపియన్ రాజ్యాల ఖజానాల కంటే ఎక్కువ వెండి ఉంది. వాళ్ళఇచ్చే క్రెడిట్ లేఖలను కాబుల్ నుంచి కాంటన్ వరకు అంగీకరిస్తారు. ఢిల్లీలో మొగల్ రాజ్యసభకు డబ్బు సమకూరుస్తారు. బెంగాల్లో ఈస్ట్ ఇండియా కంపెనీ వ్యాపారానికి ఆర్థిక హామీ ఇస్తారు. తమ కాలంలోనే ముగ్గురు నవాబులను అధికారంలోకి తెచ్చారు. తొలగించారు.
(18:55) బ్రిటిష్ వాళ్ళు వాళ్ళను ఇండియా రోజ్ స్టైల్స్ అని పిలిచారు కానీ ఆ పోలిక సరైంది కాదు ఆ కాలంలో జగత్ సేట్లు ఇంకా పెద్దవాళ్ళు బెంగాల్ ప్రపంచంలో అత్యంత సంపన్నమైన ప్రావిన్స్ ప్రపంచ వస్త్ర ఉత్పత్తిలో ఐదవ వంతు అక్కడే తయారవుతుంది. ఫ్రాన్స్ కంటే ఎక్కువ ఆదాయం సంపాదిస్తుంది. బెంగాల్ మొత్తం ఆర్థిక వ్యవస్థ పనుల వసూలు, వ్యాపార రుణాలు, విదేశీ మారక ద్రవ్యం ఒకే కుటుంబం చేతుల్లో ఒకే భవనంలో కేంద్రీకృతమైంది.
(19:25) జగత్ సేట్లు లేకపోతే బెంగాల్లో ఏ పని సరిగ్గా జరగదు. వాళ్ళు మూడు పనులు చేస్తారు. నవాబు ప్రభుత్వాన్ని నడపడానికి అప్పిస్తారు. పన్నుల ఆదాయాన్ని మొగల్ రాజ్యసభ ఉపయోగించగల బంగారం వెండిగా మారుస్తారు. కంపెనీ బిల్లులకు హామీ ఇస్తారు. తద్వారా లండన్ వ్యాపారులకు తమ డబ్బు తిరిగి వస్తుందని నమ్మకం ఉంటుంది. 100 సంవత్సరాల పాటు ఈ వ్యవస్థ నడిచింది.
(19:49) నవాబు, బ్యాంకర్ కంపెనీ ఒక త్రిభుజన్లోని మూడు మూలలు ఒకరి వల్ల మరొకరు ధనవంతులయ్యారు. తర్వాత ఏప్రిల్ 1756 లో వృద్ధ నవాబు మరణించాడు. అతని మనవడు సిరాజుద్దౌల 23 ఏళ్ల వయసులో సింహాసనం ఎక్కాడు. అతను తొందరపడి నిర్ణయాలు తీసుకుంటాడు అందరినీ అనుమానిస్తాడు. బ్యాంకర్లు అంటే అతనికి కోపం మహతాబ్ రాయును రాజ్యసభకు పిలిపించి అక్కడున్న ప్రభువులందరి ముందు చెంపదెబ్బ కొట్టాడు.
(20:16) ఆ క్షణం నుంచి జగత్సేట్లు కొత్త నబాబు కోసం వెతకడం మొదలు పెట్టారు. ఇబ్బందికరమైన పాలకులను మార్చడం వాళ్ళకు కొత్తేమి కాదు. ఈసారి అతని స్థానంలో ఎవరిని పెట్టాలి డబ్బు ఎక్కడి నుంచి వస్తుంది అన్నవే ప్రశ్నలు భారతదేశంలోని అత్యంత సంపన్నులు బెంగాల్ నవాబును కూలదోయాలని నిర్ణయించుకున్నారు. ఈస్ట్ ఇండియా కంపెనీ చరిత్రలో అత్యంత శక్తివంతమైన కార్పొరేషన్ గా ఎదిగింది.
(20:39) మీరు కొనుగోలు చేసే వస్తువులకు మీకు మధ్య నిలబడి తన వాటా తీసుకుంది. మీకు కనిపించని డబ్బును నియంత్రించింది. 1756 సిరాజుద్దౌల ప్రపంచంలోని అత్యంత సంపన్నమైన ప్రావిన్స్ ను వారసత్వంగా పొందాడు. కానీ దాన్ని ఎలా పాలించాలో అతనికి తెలియదు. అతనికి ఉన్నది ఒక బలమైన అసంతృప్తి తన ఆదేశాలను లెక్క చేయకుండా ఈస్ట్ ఇండియా కంపెనీ కలకత్తాలో కోటను బలపరుస్తుంది.
(21:04) రాజ్యసభ నుంచి సంపదతో పారిపోయిన ఒక ప్రభువుకు ఆశ్రయం ఇస్తోంది. పన్ను మినహాయింపు వ్యాపార హక్కులను దుర్వినియోగం చేస్తోంది. అతని దృష్టిలో కంపెనీ వ్యాపారిలా కాక ప్రత్యద్దిలా ప్రవర్తిస్తోంది. జూన్ 1756 లో వాళ్ళకు గుణపాఠం చెప్పాలని నిర్ణయించాడు. 50 వేల మంది సైన్యంతో కలకత్తా పై దండెత్తాడు. 1686 లో ఔరంగజేబు పై దాడి చేసిన కంపెనీ చేసిన తప్పునే ఇప్పుడు సిరాజ్ మరోవైపు నుంచి చేస్తున్నాడు.
(21:34) బ్రిటిష్ వాళ్ళు బలహీనులు ఒంటరి వాళ్ళు సులభంగా ఓడిపోతారని అనుకున్నాడు. కానీ డబ్బు, రాజకీయాలు మొగల్ ప్రభువుల మధ్య తనకు వ్యతిరేకంగా రహస్యంగా ఏర్పడుతున్న సంబంధాలను అతను అర్థం చేసుకోలేదు. తాను ఒక వ్యాపార కేంద్రంపై దాడి చేస్తున్నానని అనుకున్నాడు. కానీ తనకు కనిపించని కుట్రలోకి అడుగుపడుతున్నాడు. కంపెనీ గవర్నర్ రోజర్ డ్రేక్ భయపడ్డాడు.
(21:58) నదిలోని ఓడ ఎక్కి నగరాన్ని వదిలి పారిపోయాడు. సీనియర్ అధికారులు కూడా అతనితో వెళ్ళిపోయారు. మూడు రోజుల్లో రక్షణ వ్యవస్థ కూలిపోయింది. జూన్ 20వ తేదీన ఫోర్ట్ విలియం పడిపోయింది. నవాబు సైన్యం గిడ్డంగులను దోచుకుంది. మధ్యం నిల్వలను తెరచి తాగింది. ఆ రాత్రి బ్రిటిష్ ఖైదీలను సైనికులు క్లర్కులు కొద్దిమంది మహిళలను కోటలోని చిన్న శిక్షా గదిలో కుక్కేశారు.
(22:25) ఆ గది 18 అడుగుల పొడవు 14 అడుగుల వెడల్పు రెండు చిన్న కిటికీలు మాత్రమే. ఉదయం వరకు వాళ్ళని అక్కడే ఉంచారు. ఉదయం బతికున్న వాళ్ళను లెక్కించారు. బ్రిటిష్ కథనం ప్రకారం 146 మంది లోపలికి వెళ్ళారు. 23 మాత్రమే బయటక వచ్చారు. కలకత్తా బ్లాక్ హోల్ ఘటన బ్రిటిష్ సామ్రాజ్య చరిత్రలో అత్యంత ప్రసిద్ధ దారుణ కథనంగా మారింది. తర్వాత 200 సంవత్సరాల పాటు బ్రిటిష్ పాఠశాలల్లో దీన్ని బోధించారు.
(22:53) ఆ గదిలో 123 చనిపోయారా 30 మంది చనిపోయారా అన్న వివాదం ఉన్నా ఆ కథ ఒకే పని చేసింది. ఈస్ట్ ఇండియా కంపెనీ ప్రతిదాడికి నైతిక సమర్థన ఇచ్చింది. తమ ప్రజలను ఒక చోట చేర్చగల కారణాన్ని ఇచ్చింది. జనవరి 1757 2000 మంది సిపాయిలు 900 మంది బ్రిటిష్ సైనికులతో రాబర్ట్ క్లైవ్ కలకత్తాను ఒక్క మధ్యాహ్నంలో తిరిగి స్వాధీనం చేసుకున్నాడు.
(23:18) సిరాజ్ ఒప్పందంపై సంతకం చేశాడు. కానీ క్లైవ్ దాన్ని నమ్మలేదు. అక్కడున్న మరెవ్వరూ నమ్మలేదు. జూన్ నాటికి రెండు పక్షాలు యుద్ధానికి సిద్ధమయ్యాయి. జూన్ 23వ తేదీన భాగీరథి నది ఒడ్డున ప్లాసీ అనే చిన్న గ్రామం దగ్గర బురదతో నిండిన మామిడి తోటలో క్లైవ్ కు చెందిన 3000 మంది సిరాజ్ కు చెందిన 50వేల మందిని ఎదుర్కొన్నారు. నవాబు దగ్గర గుర్రపు సైన్యం ఉంది.
(23:43) కవచాలు ధరించిన 300 యుద్ధ ఎనుగులు ఉన్నాయి. ఫ్రెంచ్ ఫిరంగి సిబ్బంది నడిపే 50 భారీ తుపాకులు ఉన్నాయి. 10 కి ఒకటి అనే సంఖ్యాబలం ఉంది. 18 వ శతాబ్దపు యుద్ధ ప్రమాణాల ప్రకారం అతను గంటలో గెలవాలి. కానీ యుద్ధం అప్పటికే ఓడిపోయిందని సిరాజుకు తెలియదు. కొన్ని వారాలుగా కుట్ర కత్తులతో కాదు వెండితో రూపుదిద్దుకుంది. జగత్ సేట్లు ముందుగా కదిలారు. ఆ చెంపదెబ్బను మర్చిపోలేదు.
(24:11) సిరాజ్ సొంత సేనాధిపతి మీర్ జాఫర్ ను సంప్రదించారు. అతనికి బెంగాల్ సింహాసనం ఇస్తామని ప్రతిపాదించారు. కంపెనీకి ఖజానా బ్యాంకర్లకు తమకు రుణపడి ఉండే నవాబు ఇది యుద్ధంలా కనిపిస్తున్న అధికార మార్పిడి కుట్ర తన సైన్యం లోపలి నుంచి కుళ్లిపోయిందని సిరాజుకు తెలియదు. యుద్ధం మొదలైంది. ఏనుగులు దూసుకొచ్చాయి. ఫిరంగులు గర్జించాయి.
(24:38) క్లైవ్ తన సైన్యాన్ని నిలబెట్టాడు ఎదురు చూశాడు తర్వాత ఏమీ జరగలేదు మీర్ జాఫర్ దలాలు యుద్ధభూమిలో కదలకుండా నిలబడ్డాయి. ఆదేశాలు పంపినా పట్టించుకోలేదు. సిరాజ్ సైన్యంలో గందరగోళం వ్యాపించింది. ఎండుగడిలో మంటలా భయం విస్తరించింది. సైనికులు పారిపోవడం మొదలు పెట్టారు. తూర్పు భారతదేశంలోని శక్తివంతమైన సైన్యం శత్రువు దాడితో కాదు తనలోని నిశశబ్ద ద్రోహంతో కూలిపోయింది.
(25:04) సూర్యాస్తమయానికి యుద్ధం ముగిసింది. సిరాజ్ వేగంగా పరిగెత్తే ఒంటిపై పారిపోయాడు. మూడు రోజుల తర్వాత నది ఒడ్డున బిచ్చగాడి వేషంలో యాత్రికుడి పాత్రలో అన్నం తింటుండగా పట్టుబడ్డాడు. 15 నెలల క్రితం పట్టాభిషేకం జరిగిన భవనానికే సంకెళ్లతో తీసుకువచ్చారు. ఆ రాత్రి తన రాజ్యసభ కారిడార్ లోనే అతన్ని హత్య చేశారు.
(25:28) అతను ఒకప్పుడు ఉరితీయించిన వ్యక్తి కుమారుడే అతన్ని చంపాడు. ముర్షిదాబాద్ వీధుల్లో ఏనుగు మీద అతని మృతదేహాన్ని ఊరేగించారు. జనాలు నిశశబ్దంగా చూశారు. అతని వయసు 24. చనిపోయే ముందు అతని తాత యూరోపియన్ల విషయంలో జాగ్రత్తగా ఉండమని హెచ్చరించాడు. అతను వినలేదు. ఆ నిశశబ్ద ద్రోహంతో ఈస్ట్ ఇండియా కంపెనీ వ్యాపారి స్థాయి నుంచి రాజు స్థాయికి జారుకుంటూ వెళ్ళింది.
(25:54) బంగారం సిరా గన్ పౌడర్ తో పుట్టిన ఒక అపవిత్రమైన శక్తిగా మారింది. వ్యాపారి నుంచి పాలకుడిగా దివాని ప్లాసీ తర్వాత బెంగాల్ కేవలం పడిపోలేదు. దాన్ని కొత్త ప్రయోజనాల కోసం మార్చేశారు. రాబర్ట్ క్లైవ్ ముర్షిదాబాద్ ఖజానాలోకి అడుగు పెట్టాడు. అతని వయసు 28. బ్యాంక్ ఆఫ్ ఇంగ్లాండ్ దగ్గర ఉన్న దానికంటే ఎక్కువ వెండి బంగారం ఉన్న ఖజానాలో నిలబడ్డాడు. తనకోసం 2ల34వేల పౌండ్లు తీసుకున్నాడు.
(26:21) బెంగాల్లో ఏడాదికి 27వ000 పౌండ్ల ఆదాయం వచ్చే వ్యక్తిగత ఆస్తిని కూడా పొందాడు. కొన్ని నెలల్లోనే కంపెనీ గుర్తుతో సీల్ చేసిన పెట్టెల్లో సంపదను స్వదేశానికి పంపించారు. ఆ సంవత్సరంలో ఇంగ్లీష్ భాషలో కొత్త పదం ప్రాచూర్యంలోకి వచ్చిందని కథనం చెబుతుంది. హిందుస్తానీ పదం లూట్ దోపిడి 1757 కు ముందు ఇంగ్లీష్లో లూట్ అనే పదం లేదని తర్వాత లండన్ పత్రికల అన్నింటిలో కనిపించిందని ఈ కథనం చెబుతోంది.
(26:50) బెంగాల్ నుంచి సంపదతో తిరిగి వచ్చిన కంపెనీ వ్యక్తులను నబాబ్స్ అని పిలిచేవారు. అది మొగల్ బిరుదు నవాబు నుంచి వచ్చిన పదం వాళ్ళు పెద్ద గ్రామీణ భవనాలు కట్టుకున్నారు. పార్లమెంటు సీట్లు కొనుగోలు చేశారు. బ్రిటిష్ చరిత్రలో స్వయంగా ఎదిగిన మొదటి మల్టీ మిలియనీర్ల తరంగా మారారు. ఆ సంపదలో ప్రతి పెన్ని బెంగాల్ నుంచే వచ్చింది.
(27:13) మీర్ జాఫర్ సింహాసనంపై కూర్చున్నాడు. కానీ పాలన అతని చేతుల్లో లేదు. సైన్యాన్ని కంపెనీ నడిపింది. పన్నుల రేట్లు కంపెనీ నిర్ణయించింది. ఏ వస్తువులు సుంకం లేకుండా సరిహద్దులు దాటాలో కంపెనీ చెప్పింది. నవాబు వాళ్ళు చెప్పిన పత్రాలపై సంతకం చేశాడు. ఆగస్టు 1765 లో క్లైవ్ మూడోసారి భారతదేశానికి వచ్చాడు. అలహాబాద్లో మొఘల్ చక్రవర్తి షా ఆలం ను కలిశాడు.
(27:39) గుడారంలో ఒక సాధారణ టేబుల్ దగ్గర చక్రవర్తి ఒకే పత్రంపై సంతకం చేశాడు. దివాని ఆ పత్రం బెంగాల్ బీహార్ ఒడిస్సాల నుంచి పన్నులు వసూలు చేసే చట్టబద్ధమైన హక్కును కంపెనీకి ఇచ్చింది.రెండు కోట్ల మంది ప్రజలు ఏడాదికి 30 లక్షల పౌండ్ల ఆదాయం మొగల్ చరిత్రకారుడు గులాం హుసేన్ ఖాన్ మాటల్లో ఒక గాడిదను అమ్మడానికి పట్టే సమయం కంటే తక్కువ సమయంలో ఆ ఒప్పందం పూర్తయింది.
(28:07) దివానీతో ఈస్ట్ ఇండియా కంపెనీ సాధారణ కార్పొరేషన్ గా ఉండడం ఆపేసింది. ప్రపంచంలో అత్యంత సంపన్నమైన ప్రావిన్సులకు చట్టబద్ధమైన పన్ను వసూలుదారుగా మారింది. ఒక ప్రైవేట్ కంపెనీ లక్షలాది మందిపై పన్నులు విధిస్తోంది. కోర్టులను నియంత్రిస్తోంది. తన నానేలను నిర్వహిస్తోంది. వాళ్ళు దాన్ని అడ్మినిస్ట్రేషన్ అన్నారు. కానీ అది ఆస్తులను పీల్ చేయడమే.
(28:31) మీర్ జాఫర్ ఈ కొత్త వ్యవస్థను ఎదిరించడానికి ప్రయత్నించినప్పుడు కంపెనీ అతని స్థానంలో అల్లుడు మీర్ కాసిం ను పెట్టింది. యువకుడు ఆశయాలు ఉన్నవాడు మొదట్లో సహకరించాడు. అది కంపెనీ తర్వాత పశ్చాత్తాప పడే తప్పుగా మారింది. మీర్ జాఫర్ స్థానంలో బెంగాల్ సింహాసనం పైకి వచ్చిన కొత్త నవాబు పేరు మీర్ ఖాసిం అతను సాధారణ పాలకుడు కాదు. పర్షియన్ సాహిత్యం మొగల్ పరిపాలన వ్యవస్థ గురించి అవగాహన ఉన్న వ్యక్తి గత మూడు సంవత్సరాలుగా ఈస్ట్ ఇండియా కంపెనీ తన మామ మీర్ జాఫర్ అధికారాన్ని ఎలా బలహీనపరిచిందో దగ్గర నుంచి గమనించాడు.
(29:09) అందుకే సింహాసనం పై కూర్చున్న తర్వాత అతను ఒక ముఖ్యమైన నిర్ణయం తీసుకున్నాడు. తన రాజధానిని ముర్షిదాబాద్ నుంచి ముంగేరుకు మార్చాడు. గంగా నది ఒడ్డున ఉన్న ఈ కోట నగరం కలకత్తాలోని కంపెనీ అధికార కేంద్రానికి దూరంగా ఉంది. అక్కడ మీర్ కాసిం తన సైన్యాన్ని కొత్తగా తయారు చేయడం ప్రారంభించాడు. యూరోపియన్ సైనిక శిక్షకులను నియమించాడు. సైనికులకు క్రమశిక్షణ నేర్పించాడు.
(29:36) ఆయుధాలు, శిక్షణ, పరిపాలన. కానీ మీర్ ఖాసిం గుర్తించిన అసలు సమస్య సైన్యం కాదు. అది డబ్బు. బెంగాల్లో కంపెనీ అధికారులకు ఒక ప్రత్యేకమైన వ్యాపార సౌకర్యం ఉండేది. వాళ్ళు కంపెనీ అనుమతి పత్రాలను ఉపయోగించి అనేక వస్తువులను సుంకాలు చెల్లించకుండా తరలించేవారు. కానీ అదే వస్తువులను అమ్మే స్థానిక భారతీయ వ్యాపారులు మాత్రం పన్నులు చెల్లించాల్సి వచ్చేది.
(30:05) ఒకే మార్కెట్ ఒకే వస్తువు కానీ రెండు వేరు వేరు నియమాలు ఈ అసమానత వల్ల కంపెనీ అధికారులకు లాభాలు పెరిగాయి. స్థానిక వ్యాపారుల పరిస్థితి కష్టంగా మారింది. మీర్ హాసిం దీనికఒక పరిష్కారం కనుగొన్నాడు. కంపెనీ అధికారుల ప్రత్యేక సౌకర్యాన్ని మాత్రమే రద్దు చేయడం కాకుండా అందరికీ అంతర్గత వ్యాపార సుంకాలను తొలగించే నిర్ణయం తీసుకున్నాడు. ఇప్పుడు భారతీయ వ్యాపారులు కూడా సమానమైన పరిస్థితుల్లో వ్యాపారం చేయగలరు.
(30:30) కానీ కంపెనీకి ఈ నిర్ణయం నచ్చలేదు. ఎందుకంటే కంపెనీకి ఉన్న ప్రత్యేక ఆర్థిక ప్రయోజనం తగ్గిపోతుంది. కలకత్తా కౌన్సిల్ మీర్ ఖసిం ను తన నిర్ణయం వెనక్కి తీసుకోవాలని ఒత్తిడి చేసింది. కానీ అతను అంగీకరించలేదు. అప్పుడే కంపెనీకి ఒక విషయం అర్థమైంది. మీర్ ఖాసిం మరో మీర్ జాఫర్ కాదు అతను కేవలం సింహాసనం పై కూర్చునే నవాబు కాదు తన అధికారాన్ని నిజంగా ఉపయోగించాలని కోరుకున్న పాలకుడు.
(30:58) ఆ నిర్ణయమే బెంగాల్ చరిత్రను మరో ఘర్షణ వైపు తీసుకెళ్ళింది. 1763 కంపెనీకి మీర్ ఖాసిం కి మధ్య ఉన్న రాజకీయ ఆర్థిక వివాదాలు సైనిక ఘర్షణలుగా మారాయి. బీహార్ ప్రాంతంలో ఉద్రిక్తత పెరిగింది. పాట్నాలో జరిగిన సంఘటనలు పరిస్థితిని మరింత తీవ్రం చేశాయి. కంపెనీకి సంబంధించిన అనేకమంది బందీల మరణాలు రెండు పక్షాల మధ్య ఉన్న శత్రుత్వాన్ని మరింత పెంచాయి.
(31:23) ఇక చర్చల ద్వారా సమస్య పరిష్కారం అయ్యే అవకాశాలు తగ్గిపోయాయి. కంపెనీ సైన్యం ముందుకు కదిలింది. మేర్ కాసిం సైన్యం వెనక్కి తగ్గాల్సి వచ్చింది. అతను తన రాజధానిని కోల్పోయాడు. తన ఖజానాలోని సంపదలో చాలా భాగాన్ని కోల్పోయాడు. చివరకు తన సైనిక బలాన్ని కూడా కోల్పోయాడు. కానీ కథ అక్కడితో ముగియలేదు. మీర్ ఖాసిం పశ్చిమం వైపు వెళ్ళాడు.
(31:48) అవద్ నవాబు సుజావుద్దవలా ఆశ్రయం కోరాడు. సుజాద్ దౌల ఉత్తర భారతదేశంలో అత్యంత ప్రభావవంతమైన పాలకుల్లో ఒకడు. అతను మీర్ హాసిం కి మద్దతు ఇచ్చాడు. కొంతకాలానికి మరో ముఖ్యమైన వ్యక్తి కూడా ఈ రాజకీయ కూటమిలో చేరాడు. అతనే మొగల్ చక్రవర్తి షా ఆలం రెండవ వాడు. ఒకప్పుడు భారత ఉపఖండంలో విస్తారమైన ప్రాంతాలను పాలించిన మొగల్ సామ్రాజ్యం అప్పటికే బలహీనపడింది.
(32:12) చక్రవర్తి పేరు ఇంకా గొప్పగానే ఉన్నా వాస్తవ రాజకీయ అధికారం చాలా తగ్గిపోయింది. ఇప్పుడు ముగ్గురు నాయకులు ఒకే లక్ష్యం కోసం కలిశారు. బెంగాల్ మాజీ నవాబు మీర్ కాసిం అవద్ నవాబు షుజా ఉద్దవల మొగల్ చక్రవర్తి షా ఆలం రెండవవాడు. వాళ్ళ ఎదుట ఉన్నది ఒక వ్యాపార సంస్థ సైన్యం ఈస్ట్ ఇండియా కంపెనీ 1764 అక్టోబర్ 23 బీహార్ లోని బక్సర్ దగ్గర రెండు పక్షాల సైన్యాలు ఎదురుపడ్డాయి.
(32:45) ఇది భారత చరిత్రలో అత్యంత కీలకమైన యుద్ధాల్లో ఒకటి. కూటమి సైన్యానికి సంఖ్యాపరంగా పెద్ద బలం ఉంది. కానీ కంపెనీ సైన్యం క్రమశిక్షణ సమన్వయం ఆర్టిలరీ వినియోగంలో ప్రయోజనం సాధించింది. చివరకు బక్సర్ యుద్ధంలో కంపెనీ విజయం సాధించింది. మీర్ కాసిం రాజకీయ ఆశలు దెబ్బతిన్నాయి. షూజా ఉద్దోల వెనక్కి తగ్గాడు. షా ఆలం రెండవవాడు కంపెనీతో ఒప్పందాల దిశగా వెళ్ళాల్సి వచ్చింది.
(33:10) ప్లాసీ యుద్ధం బెంగాల్ రాజకీయాలను మారిస్తే బక్సర్ యుద్ధం ఉత్తర భారతదేశంలో కంపెనీ అధికారాన్ని మరింత బలపరిచింది. ఇక్కడే ఒక పెద్ద మార్పు జరిగింది. కంపెనీ ఇక కేవలం స్థానిక రాజుల మధ్య రాజకీయాలు చేసే సంస్థగా మిగలలేదు. అది స్వయంగా ఒక ప్రధాన రాజకీయ శక్తిగా ఎదిగింది. మీర్ ఖాసిం మాత్రం అధికారాన్ని తిరిగి పొందలేకపోయాడు.
(33:33) తన జీవితంలోని చివరి సంవత్సరాలను ఉత్తర భారతదేశంలో కష్టాల్లో గడిపాడు. 1770 ఏళ్ళలో అతను మరణించాడు. బక్సర్ తర్వాత కంపెనీ అధికారానికి కొత్త ఆర్థిక పునాది ఏర్పడింది. 1765 లో దివాని హక్కులు పొందిన తర్వాత బెంగాల్, బీహార్, ఒడిస్సా ప్రాంతాల రెవెన్యూ వసూలులో కంపెనీకి ప్రధాన పాత్ర లభించింది. ఇప్పుడు కంపెనీకి వ్యాపారం ద్వారా వచ్చే ఆదాయం మాత్రమే కాదు భూమి నుంచి వచ్చే పన్నుల ఆదాయం కూడా ముఖ్యమైంది.
(34:02) కానీ కొన్ని సంవత్సరాల్లోనే బెంగాల్ ను ఒక భయంకరమైన సంక్షోభం ఎదుర్కొంది. 1768, 1799 సంవత్సరాల్లో కొన్ని ప్రాంతాల్లో వర్షాలు తక్కువగా పడ్డాయి. వ్యవసాయ ఉత్పత్తి దెబ్బతింది. ముఖ్యంగా వరిపంటలు విఫలమయ్యాయి. మార్కెట్లలో ధాన్యం ధరలు పెరగడం ప్రారంభమయింది. మొదట పేద కుటుంబాలు తమ పొదుపును ఖర్చు చేశయి. తర్వాత పనిముట్లు అమ్ముకున్నాయి.
(34:28) పశువులను అమ్ముకున్నాయి. ఆహారం కొనడానికి ఉన్న ప్రతి అవకాశాన్ని ఉపయోగించుకోవాల్సి వచ్చింది. 1770 నాటికి ఈ పరిస్థితి తీవ్రమైంది. బెంగాల్ మహాకరువు లక్షలాది కుటుంబాల జీవితాలను నాశనం చేసింది. ఎంతో మంది ప్రజలు ప్రాణాలు కోల్పోయారు. మరణాల సంఖ్య గురించి చరిత్రకారుల అంచనాలు వేరువేరుగా ఉన్నాయి. కొన్ని చారిత్రక అంచనాలు ఈ సంఖ్యను కోటి వరకు పేర్కొంటాయి.
(34:52) ఈ విపత్తుకు వర్షాభావం ఒక ముఖ్యమైన కారణం. కానీ అది ఒక్క కారణం మాత్రమే కాదు ధాన్యంధరలు వ్యాపార పరిస్థితులు స్థానిక పరిపాలన రెవెన్యూ వ్యవస్థ సహాయక చర్యల పరిమితులు ఇవన్నీ సంక్షోభాన్ని మరింత తీవ్రం చేశాయని చారిత్రకారులు చర్చిస్తారు. ఇక్కడ ఒక ముఖ్యమైన ప్రశ్న తలెత్తుతుంది. ప్రజలు ఆహారం లేక ఇబ్బంది పడుతున్న సమయంలో పాలకుల మొదటి బాధ్యత ఏమిటి? ప్రజలను రక్షించడమా లేక ఆదాయాన్ని కాపాడుకోవడమా? ఈ ప్రశ్న ఈస్ట్ ఇండియా కంపెనీ పాలనపై తీవ్రమైన విమర్శలకు కారణమైంది.
(35:32) బెంగాల్ ఒకప్పుడు వ్యవసాయం వస్త్ర పరిశ్రమ వాణిజ్యంలో సంపన్నమైన ప్రాంతం అదే బెంగాల్ ఇప్పుడు భారీ మానవ సంక్షోభాన్ని ఎదుర్కుంటుంది. కంపెనీకి రెవెన్యూ వసూలు చేసే అధికారం వచ్చింది. కానీ ఆ అధికారంతో పాటు వచ్చే బాధ్యతను ఎలా నిర్వహించింది అన్న ప్రశ్న చరిత్రలో మిగిలిపోయింది. లండన్ లో ఆర్థిక సంక్షోభం బెంగాల్లో కరువు ముగిసే సమయానికి కంపెనీ ఆర్థిక పరిస్థితి కూడా బలహీనపడుతోంది.
(35:58) ఒకప్పుడు అంతులేని సంపదకు ప్రతీకగా కనిపించిన ఈస్ట్ ఇండియా కంపెనీ ఇప్పుడు అప్పులు ఖర్చులు పరిపాలన సమస్యలతో పోరాడుతోంది. 1772 లండన్ ఆర్థిక ప్రపంచంలో పెద్ద సంక్షోభం ప్రారంభమైంది. స్కాటిష్ బ్యాంకర్ అలెగ్జాండర్ ఫోర్డైస్ ఆర్థిక వైఫల్యం బ్రిటిష్ క్రెడిట్ మార్కెట్ లో తీవ్ర ఆందోళనకు దారి తీసింది. అనేక బ్యాంకులు ఒత్తిరికి గురయ్యాయి.
(36:24) ఇదే సమయంలో ఈస్ట్ ఇండియా కంపెనీకి కూడా డబ్బు అవసరమైంది. భారతదేశంలో పరిపాలన, సైన్యం అప్పులు షేర్ హోల్డర్లకు చెల్లింపులు అన్నింటిని నిర్వహించడం కష్టంగా మారింది. కంపెనీ బ్రిటిష్ ప్రభుత్వ సహాయాన్ని కోరింది. ఒకప్పుడు ప్రభుత్వానికి ఆదాయం తెచ్చిన సంస్థ ఇప్పుడు అదే ప్రభుత్వాన్ని ఆర్థిక సహాయం అడగాల్సి వచ్చింది. 1773 లో బ్రిటిష్ పార్లమెంట్ కంపెనీ వ్యవహారాల్లో మరింత ప్రత్యక్షంగా జోక్యం చేసుకుంది.
(36:52) ఆర్థిక సహాయంతో పాటు నియంత్రణ చర్యలు కూడా ప్రారంభమయ్యాయి. ఈ సంఘటన ఒక ఆసక్తికరమైన ప్రశ్నను లేవనెత్తింది. ఒక ప్రైవేట్ కంపెనీ అత్యంత శక్తివంతంగా ఎదిగినప్పుడు దాని సమస్యలు ఆ కంపెనీకి మాత్రమే పరిమితం అవుతాయా? లేక మొత్తం దేశ ఆర్థిక వ్యవస్థను ప్రభావితం చేస్తాయా? ఈస్ట్ ఇండియా కంపెనీ చరిత్రలో దీనికి ఒక స్పష్టమైన ఉదాహరణ కనిపిస్తుంది.
(37:15) ఇప్పుడు కథ మళ్ళీ రాబర్ట్ లైవ్ దగ్గరికి వస్తుంది. ప్లాసీ విజయంతో బ్రిటన్ లో ప్రసిద్ధి చెందిన వ్యక్తి బెంగాల్లో కంపెనీ రాజకీయ అధికారాన్ని పెంచడంలో కీలక పాత్ర పోషించిన నాయకుడు కానీ ఇంగ్లాండ్లో అతని సంపద కంపెనీ అధికారుల ప్రవర్తన భారతదేశంలో జరిగిన సంఘటనలపై విమర్శలు పెరుగుతున్నాయి. 1773 లో క్లైవ్ పార్లమెంటరీ విచారణను ఎదుర్కొన్నాడు.
(37:42) అతను తన చర్యలను సమర్ధించుకున్నాడు. బెంగాల్లో తనకు అందుబాటులో ఉన్న సంపదను గుర్తు చేశాడు. తాను ఇంకా ఎక్కువ సంపాదించగలిగిన అలా చేయలేదని వాదించాడు. తన స్వీయ నియంత్రణ గురించి తానే ఆశ్చర్యపోతున్నానని చెప్పిన అతని వ్యాఖ్య చరిత్రలో ప్రసిద్ధి చెందింది. పార్లమెంట్ అతనిపై విమర్శలు చేసినప్పటికీ అతని గత సేవలను కూడా గుర్తించింది.
(38:06) కానీ అతని ఆరోగ్యం క్షీణిస్తోంది. వ్యక్తిగత సమస్యలు పెరుగుతున్నాయి. 1774 నవంబర్ 22న రాబర్ట్ క్లైవ్ మరణించాడు. అతని మరణ పరిస్థితుల గురించి చారిత్రక ఆధారాలు జీవిత చరిత్రల్లో చర్చ ఉంది. కానీ అతను వదిలి వెళ్ళిన వ్యవస్థ మాత్రం ఇంకా బలపడుతూనే ఉంది. ఒక వ్యక్తి జీవితం ముగిసింది. కానీ అతను ఎదగడానికి సహాయపడిన కంపెనీ రాజకీయ వ్యవస్థ మాత్రం కొనసాగింది.
(38:31) క్లైవ్ తర్వాత కంపెనీ పరిపాలనలో మరో ముఖ్యమైన పేరు ముందుకువచ్చింది. వారెన్ హేస్టింగ్స్ భారతదేశంలో అనేక సంవత్సరాలు గడిపిన బ్రిటిష్ అధికారి భారతీయ భాషలు సంస్కృతి పరిపాలన సంప్రదాయాలపై ఆసక్తి ఉన్న వ్యక్తి 1772 లో బెంగాల్ గవర్నర్ గా బాధ్యతలు చేపట్టాడు. 1773 రెగ్యులేటింగ్ యాక్ట్ తర్వాత ఏర్పడిన కొత్త వ్యవస్థలో మొదటి గవర్నర్ జనరల్ ఆఫ్ బెంగాల్ అయ్యాడు.
(38:56) అతని ముందు ఉన్న సవాళ్లు చాలా పెద్దవి. కరువు తర్వాత బలహీనపడిన ఆర్థిక వ్యవస్థ. రెవెన్యూ వసూలులో సమస్యలు కంపెనీ అధికారుల మధ్య విభేదాలు పరిపాలనపై పెరుగుతున్న విమర్శలు హేస్టింగ్స్ ఈ వ్యవస్థను పునర్వ్యవస్థీకరించడానికి ప్రయత్నించాడు. కానీ కంపెనీకి ఒక ప్రధాన అవసరం మాత్రం అలాగే ఉంది. ఆదాయం మరింత ఆదాయం ఆ అవసరం కంపెనీ దృష్టిని మరో వ్యాపార వస్తువు వైపు మళ్ళంచింది.
(39:26) బీహార్ లోని గసగసాల పంట పొలాలు కంపెనీ ఆర్థిక చరిత్రలో ముఖ్యమైన భాగంగా మారాయి. ఓపిఎం ఉత్పత్తి కొనుగోలు సరఫరాపై కంపెనీ నియంత్రణ పెరిగింది. పాట్నా గాజీపూర్ వంటి ప్రాంతాలు ఈ వ్యవస్థలు ముఖ్యమైన కేంద్రాలుగా ఎదిగాయి. ఉత్పత్తి చేసిన ఓపిఎం ను ప్యాక్ చేసి వాణిజ్య మార్గాల ద్వారా తరలించేవారు. ఈ వ్యాపారానికి చైనాతో ఉన్న సంబంధం చాలా ముఖ్యమైంది.
(39:51) బ్రిటన్ కు చైనా టీ పై భారీ డిమాండ్ ఉంది. కానీ చైనా మార్కెట్ లో బ్రిటిష్ వస్తువులకు అదే స్థాయిలో డిమాండ్ లేదు. దీంతో చైనా నుంచి టీ కొనటానికి బ్రిటిష్ వ్యాపారులు పెద్ద మొత్తంలో వెండి చెల్లించాల్సి వచ్చేది. ఇది బ్రిటిష్ వాణిజ్యానికి ఒక సమస్యగా కనిపించింది. ఓపిఎం వ్యాపారం ఈ ఆర్థిక సమీకరణాన్ని మార్చింది. భారతదేశంలో ఉత్పత్తి అయిన ఓపిఎం చైనా మార్కెట్ కు చేరడం పెరిగింది.
(40:14) చైనా నుంచి వెండి ప్రవాహం మరో దిశలో కదలడం ప్రారంభమైంది. ఇక్కడ ఒక విచిత్రమైన అంతర్జాతీయ వ్యాపార వ్యవస్థ ఏర్పడింది. భారతదేశంలో ఉత్పత్తి చైనాలో వినియోగం బ్రిటిష్ వాణిజ్య నెట్వర్క్ ద్వారా లాభాలు. కానీ ఈ వ్యాపారం చైనాలో తీవ్రమైన సామాజిక రాజకీయ సమస్యలకు దారి తీసింది. చైనా ప్రభుత్వం దీన్ని ఆపాలని నిర్ణయించింది.
(40:39) అక్కడి నుంచే మరో పెద్ద చారిత్రక ఘర్షణ ప్రారంభమైంది. ఓపిఎం వ్యాపారం పెరుగుతున్న సమయంలోనే భారతదేశంలో కంపెనీ రాజకీయ సైనిక విస్తరణ కొనసాగింది. 1799 నాలుగో ఆంగ్లో మైసూరు యుద్ధంలో శ్రీరంగపట్నం వద్ద టిప్పు సుల్తాన్ మరణించాడు. మైసూరులో కంపెనీ ప్రభావం బలపడింది. 1803 రెండో ఆంగ్లో మరాఠా యుద్ధంలో కంపెనీ సైన్యాలు ముఖ్యమైన విజయాలు సాధించాయి.
(41:04) అదే సంవత్సరంలో ఢిల్లీ పై కంపెనీ ప్రభావం ఏర్పడింది. మొగల్ చక్రవర్తి పేరు కొనసాగిన వాస్తవ రాజకీయ శక్తి మరింత తగ్గిపోయింది. 1818 నాటికి మరాఠా సమాఖ్య ప్రధాన ప్రతిఘటనలను కంపెనీ అధిగమించింది. ఇప్పుడు భారత ఉపఖండంలోని విస్తారమైన ప్రాంతాలపై కంపెనీ ప్రత్యక్ష లేదా పరోక్ష ఆధిపత్యం ఏర్పడింది. అదే సమయంలో బ్రిటన్ లో ఇండస్ట్రియల్ రెవల్యూషన్ వేగంగా సాగుతోంది.
(41:31) యంత్రాలతో నడిచే వస్త్ర కర్మగారాలు పెరుగుతున్నాయి. బ్రిటిష్ మిల్లుల్లో ఉత్పత్తి అయిన పత్తి వస్త్రాలు భారతీయ మార్కెట్లలోకి రావడం ప్రారంభమైంది. బెంగాల్ చేతివృత్తులపై తీవ్రమైన ఒత్తిడి ఏర్పడింది. ఒకప్పుడు ప్రపంచవ్యాప్తంగా ప్రసిద్ధి చెందిన బెంగాల్ మస్లిన్ చేతి నేసిన వస్త్రాల పరిశ్రమ అనేక ఆర్థిక మార్పులను ఎదుర్కొంది. ఇది కేవలం ఒక వస్తువు స్థానంలో మరో వస్తువు రావడం కాదు.
(41:55) అనేక కుటుంబాల జీవనోపాధి మారిపోవడం తరతరాలుగా వచ్చిన నైపుణ్యాల ఆర్థిక విలువ తగ్గిపోవడం మార్కెట్ ను ఎవరు నియంత్రిస్తున్నారు అనే ప్రశ్న మరింత ముఖ్యమవడం కంపెనీ ఒకప్పుడు భారతదేశం నుంచి వస్త్రాలు కొనుగోలు చేసిన వ్యాపారి ఇప్పుడు భారతీయ మార్కెట్లను ప్రభావితం చేసే పాలక శక్తి 1839 చైనాలోని కాంటన్ నౌకాశ్రయం చైనా చక్రవర్తి ఆదేశాలతో ఒక ఉన్నతాధికారి అక్కడికి చేరుకున్నాడు.
(42:26) అతని పేరు లిన్ జెషు అతని లక్ష్యం స్పష్టంగా ఉంది. ఓపిఎం అక్రమ వ్యాపారాన్ని ఆపడం విదేశీ వ్యాపారుల వద్ద ఉన్న ఓపిఎం నిల్వలను అప్పగించాలని ఆదేశించాడు. చివరకు భారీ మొత్తంలో ఓపిఎం ప్రభుత్వానికి అప్పగించబడింది. ఆ నిల్వలను అధికారులు ధ్వంసం చేశారు. ఈ సంఘటన బ్రిటన్ చైనా మధ్య ఉన్న వాణిజ్య దౌత్య ఉద్రిక్తతలను మరింత పెంచింది.
(42:54) మొదటి ఓపియం యుద్ధం ప్రారంభమైంది. 1839 నుంచి 1842 వరకు సాగిన ఈ యుద్ధంలో బ్రిటిష్ నౌకాదలానికి సాంకేతిక సైనిక ప్రయోజనాలు ఉన్నాయి. చివరకు చైనా ఓటమిని ఎదుర్కుంది. 1842 లో నాన్కింగ్ ఒప్పందం కుదిరింది. ఈ ఒప్పందం ద్వారా చైనా ఐదు నౌకాశ్రయాలను బ్రిటిష్ వాణిజ్యానికి తెరవాల్సి వచ్చింది. హాంగ్కాంగ్ ద్వీపం బ్రిటిష్ ఆధీనంలోకి వెళ్ళింది.
(43:21) చైనా నష్టపరిహారం చెల్లించాల్సి వచ్చింది. కానీ ఓపిఎం సమస్య అక్కడితో ముగియలేదు. 1856 లో మరో యుద్ధం ప్రారంభమైంది. రెండో ఓపియం యుద్ధం తర్వాత చైనా పై విదేశీ శక్తుల ప్రభావం మరింత పెరిగింది. ఈ సంఘటనలు ఒక విషయాన్ని స్పష్టంగా చూపించాయి. ఈస్ట్ ఇండియా కంపెనీకి సంబంధించిన భారతీయ ఉత్పత్తులు బ్రిటిష్ వ్యాపార ప్రయోజనాలు చైనా మార్కెట్లు ఇవన్నీ ఒక పెద్ద అంతర్జాతీయ ఆర్థిక వ్యవస్థలో భాగమయ్యాయి.
(43:49) ఒక దేశంలో తీసుకున్న వ్యాపార నిర్ణయం మరో దేశంలో రాజకీయ సంక్షోభానికి కారణం కావచ్చు. ఇప్పుడు మన కథ మళ్ళీ భారతదేశానికి వస్తుంది. 1857 ఈస్ట్ ఇండియా కంపెనీ వద్ద భారీ సైన్యం ఉంది. ఆ సైన్యంలో అత్యధికులు భారతీయ సిపాయిలే వాళ్ళకు బ్రిటిష్ అధికారులు నాయకత్వం వహించేవారు. కానీ సంవత్సరాలుగా అనేక అసంతృప్తులు పెరుగుతున్నాయి.
(44:14) జీతాలు పదోన్నతులు సైనిక సేవా నియమాలు మతపరమైన ఆందోళనలు బ్రిటిష్ అధికారుల ప్రవర్తన ఈ సమస్యలన్నీ కలిసి సైన్యంలో ఉద్రిక్తతను పెంచాయి. అప్పుడు కొత్త ఎన్ఫీల్డ్ రైఫిల్ కాట్రిజ్ల గురించి ఒక వార్త వ్యాపించింది. ఆ కాట్రిజ్లకు ఆవు పంది కొవ్వు ఉపయోగించారని సిపాయిలలో అనుమానం ఏర్పడింది. ఇది హిందూ ముస్లిం సైనికుల మత విశ్వాసాలకు సంబంధించిన తీవ్రమైన సమస్యగా మారింది.
(44:46) కంపెనీ అధికారులు వివరణలు ఇచ్చిన నమ్మకం దెబ్బతింది. 1857 మే మీరట్లో తిరుగుబాటు ప్రారంభమైంది. తర్వాత తిరుగుబాటు చేసిన సైనికులు ఢిల్లీ వైపు కదిలారు. ఢిల్లీలో వృద్ధ మొగల్ చక్రవర్తి బహదూర్ షా జఫర్ తిరుగుబాటుకు ప్రతీకాత్మక నాయకుడిగా ప్రకటించబడ్డాడు. త్వరలోనే ఉత్తర మధ్య భారతదేశంలోని అనేక ప్రాంతాల్లో ఉద్యమం విస్తరించింది. కాన్పూర్ లక్నో ాన్సీ ఢిల్లీ అనేక ప్రాంతాల్లో సైనికులు, స్థానిక పాలకులు సాధారణ ప్రజలు వివిధ కారణాలతో కంపెనీ పాలనకు వ్యతిరేకంగా నిలిచారు.
(45:27) ఈ సంఘటనను బ్రిటిష్ చరిత్రలో చాలా కాలం సిపాయి మొరణ అని పిలిచారు. భారతీయ చరిత్రలో దీనిని 1857 తిరుగుబాటు అని కొన్నిసార్లు మొదటి స్వాతంత్ర సమరంగా కూడా పేర్కొంటారు. ఇది భారతదేశం అంతటా ఒకే విధంగా జరిగిన ఉద్యమం కాదు. వేరు వేరు ప్రాంతాల్లో వేరువేరు నాయకులు వేరువేరు లక్ష్యాలు ఉన్నాయి. అయినా కంపెనీ పాలనకు ఇది అత్యంత పెద్ద సవాళ్లల్లో ఒకటిగా మారింది.
(45:54) బ్రిటన్ నుంచి అదనపు సైనిక బలగాలు వచ్చాయి. తీవ్రమైన పోరాటాల తర్వాత 1858 నాటికి ప్రధాన తిరుగుబాటు కేంద్రాలను బ్రిటిష్ బలగాలు తిరిగి నియంత్రణలోకి తీసుకున్నాయి. ఈ కాలంలో తిరుగుబాటు పక్షాలు బ్రిటిష్ పలగాలు చేసిన హింస వల్ల సైనికులు మాత్రమే కాకుండా అనేకమంది సాధారణ ప్రజలు కూడా తీవ్రంగా నష్టపోయారు. కానీ తిరుగుబాటు అణచివేయబడిన తర్వాత కూడా ఒక్క విషయం మారిపోయింది.
(46:22) ఈస్ట్ ఇండియా కంపెనీ పాత విధంగా భారతదేశాన్ని పాలించడం ఇక సాధ్యం కాదని బ్రిటిష్ ప్రభుత్వం నిర్ణయించింది. 1858 బ్రిటిష్ పార్లమెంట్ ఒక చారిత్రక నిర్ణయం తీసుకుంది. గవర్నమెంట్ ఆఫ్ ఇండియా యక్ట్ 1858 ఈ చట్టం ద్వారా భారతదేశంలో ఈస్ట్ ఇండియా కంపెనీ పాలనా అధికారాలను బ్రిటిష్ క్రౌన్ కు బదిలీ చేశారు. కంపెనీ ఆధీనంలోని భారతీయ భూభాగాలు ఇప్పుడు నేరుగా బ్రిటిష్ ప్రభుత్వ పరిపాలనలోకి వచ్చాయి.
(46:49) సైనిక వ్యవస్థను పునర్వ్యవస్థీకరించారు. పరిపాలన అధికారాలను కొత్త ప్రభుత్వ వ్యవస్థలో చేర్చారు. కంపెనీ ద్వారా సాగిన పాలన స్థానంలో క్రౌన్ పాలన ప్రారంభమైంది. ఇక్కడ ఒక ఆసక్తికరమైన చారిత్రక విరుద్ధత ఉంది. ఒకప్పుడు సముద్ర మార్గంలో వస్తువులు కొనడానికి వచ్చిన సంస్థ క్రమంగా సైన్యాలను నిర్వహించింది. పన్నులు వసూలు చేసింది.
(47:12) ఒప్పందాలు కుదుర్చుకుంది. రాజకీయ అధికారాన్ని సంపాదించింది. విశాలమైన భూభాగాలపై పాలనా వ్యవస్థను నిర్మించింది. చివరకు ఆ సంస్థ పాలన ఒక చట్టం ద్వారా ముగిసింది. అయితే కంపెనీ అనే సంస్థ వెంటనే పూర్తిగా రద్దు కాలేదు. దాని మిగిలిన చట్టపరమైన ఉనికి 1874 వరకు కొనసాగింది. కానీ భారతదేశాన్ని పాలించిన ఈస్ట్ ఇండియా కంపెనీ యుగం మాత్రం 1858 తో ముగిసింది.
(47:41) ఒక ప్రైవేట్ వ్యాపార సంస్థ చేతుల్లో ప్రారంభమైన పరిపాలన ఇప్పుడు బ్రిటిష్ రాజరిక ప్రభుత్వ చేతుల్లోకి వెళ్ళింది. 1858 తర్వాత భారతదేశంలో కొత్త రాజకీయ వ్యవస్థ ప్రారంభమైంది. దాని పేరు బ్రిటిష్ రాజ్ ఇప్పుడు పాలన వెనుక ఒక వ్యాపార సంస్థ లేదు నేరుగా బ్రిటిష్ క్రౌన్ ఉంది. కొత్త పరిపాలన నిర్మాణం కొత్త అధికారిక వ్యవస్థ రైల్వేలు టెలిగ్రాఫ్ లైన్లు న్యాయస్థానాలు, రెవెన్యూ కార్యాలయాలు, సైనిక స్థావరాలు ఈ వ్యవస్థల్లో కొన్ని భారతదేశంలో కొత్త మౌలిక సదుపాయాలను అందించాయి.
(48:19) కానీ వాటి నిర్మాణం నిర్వహణలో బ్రిటిష్ సామ్రాజ్య రాజకీయ ఆర్థిక సైనిక ప్రయోజనాలు కూడా ప్రధాన పాత్ర పోషించాయి. భారతదేశంలోని అనేక ప్రాంతాల ఆర్థిక వ్యవస్థ బ్రిటిష్ పారిశ్రామిక వ్యవస్థతో మరింత బలంగా అనుసంధానమైంది. ముడి పదార్థాల ఉత్పత్తి విదేశీ తయారీ వస్తువుల దిగుమతి రెవెన్యూ వసూలు సైనిక నియంత్రణ ఇవన్నీ బ్రిటిష్ రాజ్ పరిపాలనలో ముఖ్యమైన భాగాలయ్యాయి.
(48:45) కానీ ఒక ప్రశ్న మాత్రం అలాగే మిగిలిపోయింది. ఇంత పెద్ద సామ్రాజ్య వ్యవస్థకు పునాది ఎవరు వేశారు సమాధానం కోసం మనం మళ్ళీ 200 సంవత్సరాలు వెనక్కి వెళ్ళాలి. 1600 సంవత్సరం లండన్ కొంతమంది ఇంగ్లీష్ వ్యాపారులు ఒక కంపెనీని ప్రారంభించారు. వాళ్ళ లక్ష్యం తూర్పు దేశాలతో వ్యాపారం చేయడం మసాలాలు కొనడం వస్త్రాలు కొనడం సముద్ర మార్గాల ద్వారా లాభాలు సంపాదించడం అప్పుడు వాళ్ళు ఒకరోజు భారతదేశంలోని విస్తారమైన ప్రాంతాలపై రాజకీయ అధికారాన్ని నిర్వహిస్తారని ఎవ్వరూ ఊహించి ఉండకపోవచ్చు.
(49:22) కానీ ఆ చిన్న వ్యాపార సంస్థ క్రమంగా ప్రపంచ చరిత్రలో అత్యంత ప్రభావవంతమైన సంస్థల్లో ఒకటిగా మారింది. ఈస్ట్ ఇండియా కంపెనీ అది భారతదేశానికి మొదట వ్యాపారిగా వచ్చింది. తర్వాత రాజకీయ శక్తిగా ఎదిగింది. చివరకు తన అధికారాన్ని బ్రిటిష్ క్రౌన్ కు అప్పగించింది. కానీ అది నిర్మించిన పరిపాలన వ్యవస్థలోని అనేక అంశాలు కొత్త పాలనలో కొనసాగాయి.
(49:45) అందుకే ఈస్ట్ ఇండియా కంపెనీ కథ కేవలం ఒక కంపెనీ కథ కాదు. అది వ్యాపారం డబ్బు రాజకీయ అధికారం సామ్రాజ్యం మధ్య ఉన్న సంబంధాల కథ ఒక కంపెనీ ఎంత శక్తివంతంగా మారగలదో చూపించిన కథ అధికారంతో పాటు బాధ్యత ఎందుకు అవసరమో గుర్తుచేసే కథ ముఖ్యంగా భారతదేశ చరిత్రను శాశ్వతంగా మార్చిన ఒక సంస్థ కథ ఈస్ట్ ఇండియా కంపెనీ పాలన ముగిసింది.
(50:17) కానీ బ్రిటిష్ రాజు చరిత్ర అప్పుడే ప్రారంభమైంది.
No comments:
Post a Comment