*శేషాద్రి, గరుడాద్రి, వేంకటాద్రి... 7 పేర్ల అర్థం*

తిరుమల కొండకు "సప్తగిరి" అని పేరు. అంటే 7 కొండలు. ప్రతి కొండకు ఒక పేరు, ఒక కథ ఉంది.

శేషాద్రి: ఆదిశేషుడు కొండగా మారాడు. స్వామి ఆదిశేషుడి మీద నిలబడ్డాడు.

వేదాద్రి: వేదాలు ఇక్కడ తపస్సు చేశాయి.

గరుడాద్రి: గరుత్మంతుడు వైకుంఠం నుంచి స్వామిని మోసుకొచ్చి ఇక్కడ దించాడు.

అంజనాద్రి: ఆంజనేయుడి తల్లి అంజనాదేవి తపస్సు చేసిన చోటు.

వృషభాద్రి: వృషభాసురుడు అనే రాక్షసుడు శాప విముక్తి పొందిన కొండ.

నారాయణాద్రి: నారాయణుడు నడిచిన కొండ.

వేంకటాద్రి: 'వేం' అంటే పాపాలు, 'కట' అంటే నాశనం చేయునది. పాపాలు నాశనం చేసే కొండ కాబట్టి వేంకటాద్రి.

ఈ 7 కొండలే కలిపి తిరుమల.

🟡🔵🟢🔴🙏🔴🟢🔵🟡

*శిలాతోరణం - సహజ రాతి వంపు*

తిరుమలలో ప్రపంచంలోనే అరుదైన సహజ రాతి వంపు ఇది.

వయసు: 250 కోట్ల ఏళ్ల కంటే పాతది అని సైంటిస్టులు చెప్తారు. భూమి మీద ఉన్న అతి పురాతన రాతి కట్టడాల్లో ఒకటి.

ఎలా ఏర్పడింది: గాలి, వాన, భూకంపాల వల్ల రాతి పొరలు కోసుకుపోయి సహజంగా వంపు ఆకారంలో ఏర్పడింది. మనిషి చెక్కలేదు.

నమ్మకం: ఈ వంపు స్వామివారి శంఖు, చక్రం, నామం మూడూ కలిపిన ఆకారంలో ఉంటుంది. దీని కింద నుంచి వెళ్తే సకల పాపాలు పోతాయంటారు. సంతానం లేని వాళ్ళు వెళ్తే పిల్లలు పుడతారని నమ్మకం.

తిరుమల గుడికి 1 కి.మీ ఉత్తరాన ఉంది.

🟡🔵🟢🔴🙏🔴🟢🔵🟡

*జాబిలి తీర్థం జాడలు*

తిరుమల కొండ మీద ఉన్న రహస్య తీర్థాల్లో ఇది ఒకటి.

పేరు కథ: చంద్రుడు అంటే జాబిలి. చంద్రుడు శాప విముక్తి కోసం ఇక్కడ తపస్సు చేసి స్నానం చేశాడంటారు. అందుకే జాబిలి తీర్థం.

ఎక్కడుంది: పాపనాశనం వెళ్లే దారిలో, దట్టమైన అడవిలో ఉంది. దారి కష్టం. TTD అనుమతి లేకుండా వెళ్ళకూడదు.

విశేషం: వెన్నెల రాత్రి ఈ తీర్థంలో చంద్రబింబం చాలా స్పష్టంగా, పెద్దగా కనిపిస్తుందంటారు. నీరు చాలా చల్లగా, తియ్యగా ఉంటుంది. చర్మ రోగాలు తగ్గుతాయని నమ్మకం. ఇప్పుడు సాధారణ భక్తులకు అనుమతి లేదు.

🟡🔵🟢🔴🙏🔴🟢🔵🟡

*కొండ మీద సింహాలు ఉన్నాయా*

పూర్వం తిరుమల అడవుల్లో సింహాలు, పెద్దపులులు, చిరుతలు ఉండేవి అని శాసనాలు చెప్తున్నాయి.

కథ: శ్రీకృష్ణదేవరాయలు తిరుమల వచ్చినప్పుడు అడవిలో సింహాలు ఎదురయ్యాయని చరిత్ర. స్వామి దయ వల్ల అవి ఏమీ చేయలేదంటారు.

ఇప్పుడు: దట్టమైన అడవి తగ్గిపోవడం, జన సంచారం పెరగడంతో సింహాలు, పెద్దపులులు కనిపించవు. కానీ చిరుతపులులు, ఎలుగుబంట్లు, జింకలు, నెమళ్ళు, అడవి పందులు ఇప్పటికీ ఉన్నాయి.

TTD వాళ్ళు ఫారెస్ట్ డిపార్ట్‌మెంట్‌తో కలిసి కెమెరాలు పెట్టి కాపలా కాస్తారు. రాత్రిపూట నడక మార్గంలో ఒంటరిగా వెళ్ళకూడదు అని హెచ్చరికలు ఉంటాయి.

🟡🔵🟢🔴🙏🔴🟢🔵🟡

*3550 మెట్లు - ఎక్కే విధానం*

తిరుపతి నుంచి తిరుమలకు కాలినడకన వెళ్ళే అలిపిరి మెట్ల మార్గం.

లెక్క: మొత్తం 3550 మెట్లు. దూరం 9 కి.మీ. ఎక్కడానికి 3 నుంచి 4 గంటలు పడుతుంది.

ఎక్కే విధానం: తెల్లవారుజామున 4 గంటలకు మెట్ల మార్గం తెరుస్తారు. "గోవిందా గోవిందా" అని నామస్మరణ చేసుకుంటూ ఎక్కాలి. మధ్యలో గాలిగోపురం, మోకాళ్ల మండపం, లక్ష్మీనరసింహస్వామి గుడి వస్తాయి.

నియమం: చెప్పులు లేకుండా ఎక్కాలి. మధ్యలో కూర్చుని తినకూడదు, పడుకోకూడదు. మోకాళ్లపై నిలబడి మొక్కే ఆచారం ఉంది.

విశేషం: మెట్ల మార్గంలో 24 గంటలు భద్రత, మంచినీరు, టాయిలెట్లు ఉంటాయి. నడిచి వెళ్తే స్వామి త్వరగా కరుణిస్తాడని నమ్మకం.

🟡🔵🟢🔴🙏🔴🟢🔵🟡

*సప్తగిరుల మీద ఏ దేవుడు ఉన్నాడు*

7 కొండల మీద 7 మంది దేవుళ్ళు కొలువై ఉన్నారు అని స్థలపురాణం.

శేషాద్రి: శ్రీ వేంకటేశ్వరస్వామి. ప్రధాన దైవం.

నీలాద్రి: వరాహస్వామి. తిరుమలకు వెళ్ళే ముందు వరాహస్వామిని దర్శించుకోవాలి.

అంజనాద్రి: ఆంజనేయస్వామి. ఇక్కడే ఆంజనేయుడు పుట్టాడని నమ్మకం. అందుకే ఇప్పుడు "అంజనాద్రి" అని బోర్డులు పెట్టారు.

గరుడాద్రి: గరుత్మంతుడు. స్వామి వాహనం.

వృషభాద్రి: వృషభేశ్వరుడు. శివుడు.

నారాయణాద్రి: శ్రీనివాసుడు. కల్యాణ వెంకటేశ్వరుడు.

వేంకటాద్రి: యోగ నరసింహస్వామి.

అందుకే తిరుమల యాత్ర అంటే సప్తగిరి ప్రదక్షిణం చేసినట్టే.

🟡🔵🟢🔴🙏🔴🟢🔵🟡

*కొండ చుట్టూ 7 ప్రాకారాలు ఎందుకు*

తిరుమల ఆలయం చుట్టూ 7 ప్రాకారాలు ఉన్నాయి. వాటినే "ఏడు ఆవరణలు" అంటారు.

కారణం: సప్తగిరులకు ప్రతీకగా 7 ప్రాకారాలు కట్టారు. ప్రతి ప్రాకారం దాటుతూ స్వామి దగ్గరకు వెళ్లడం అంటే ఒక్కో కొండ ఎక్కిన పుణ్యం వస్తుంది.

పేర్లు: సంపంగి ప్రాకారం, విమాన ప్రదక్షిణం, మహాప్రదక్షిణం, అంకురార్పణ మండపం... ఇలా 7 ఉన్నాయి.

నియమం: భక్తులు మహాప్రదక్షిణ మార్గంలోనే గుడి చుట్టూ తిరగాలి. ప్రదక్షిణ చేస్తే సప్తగిరులు చుట్టిన ఫలితం వస్తుంది. గుడి లోపలికి వెళ్లే కొద్దీ పవిత్రత పెరుగుతుంది అని అర్థం.

🟡🔵🟢🔴🙏🔴🟢🔵🟡

*కొండ మీద చెట్లు, మూలికలు*

శేషాచలం కొండలు అరుదైన మూలికలకు నిలయం.

ముఖ్యమైనవి: శ్రీగంధం, ఎర్రచందనం, కలబంద, ఉసిరి, కరక్కాయ, నేల ఉసిరి, తిప్పతీగ, సర్పగంధి. ఈ కొండల్లో మాత్రమే దొరికే "సైకాస్ బెడ్డోమి" అనే మొక్క 250 కోట్ల ఏళ్ల నాటిది.

విశేషం: స్వామివారి ప్రసాదం, తైలం, నైవేద్యంలో ఈ మూలికలే వాడతారు. పచ్చకర్పూరం నామం, సుగంధ ద్రవ్యాలు ఇక్కడి చెట్ల నుంచే వస్తాయి.

పురాణం: సంజీవని కొండలో ఒక ముక్క ఇక్కడ పడింది అని, అందుకే ఇన్ని మూలికలు ఉన్నాయని కథ. ఇప్పుడు ఇది "శ్రీ వేంకటేశ్వర నేషనల్ పార్క్". చెట్లను కాపాడటం TTD బాధ్యత.