బ్రహ్మణ్యాధాయ కర్మాణి సంగం త్యక్త్వా కరోతి యః ।

లిప్యతే న స పాపేన పద్మపత్రమివాంభసా ॥10॥

కాయేన మనసా బుద్ధ్యా కేవలైరింద్రియైరపి ।

యోగినః కర్మ కుర్వంతి సంగం త్యక్త్వాత్మశుద్ధయే ॥11॥

శ్రీమద్భగవద్గీత – పంచమాధ్యాయం (శ్లోకాలు 10 & 11)

---

🔍 శ్లోకం 10 — తత్త్వార్థం

సరళ అర్థం:

ఎవడు తన కర్మలను బ్రహ్మకు అర్పించి, ఫలాసక్తిని త్యజించి చేస్తాడో, వాడు పాపానికి అంటడు. నీటిలో ఉన్నా తడవని కమలాకులం వలె, కర్మల మధ్య ఉన్నా అతడు బంధానికి అతీతుడు.

🧠 శంకర భాష్య సారాంశం:

శంకరాచార్యుల ప్రకారం, ఇక్కడ ప్రధానంగా విడిచిపెట్టవలసింది కర్తృత్వాభిమానము (నేనే చేస్తున్నాను అన్న భావం).

కర్మ జరుగుతూనే ఉంటుంది, ఫలమూ వస్తుంది, కానీ ‘నేను కర్తను’ అన్న అహంకారం లేనిచో, ఆ కర్మ బంధకారకంగా మారదు.

అందువల్ల, కర్మకు బంధం కలిగించేది కర్మ స్వరూపం కాదు, కర్తృత్వ భావమే.

🔱 ఉపనిషత్తుల ఆధారం:

ఈ భావనకు ఈశావాస్యోపనిషత్ స్పష్టమైన మద్దతు ఇస్తుంది:

> ఈశావాస్యమిదం సర్వం… తేన త్యక్తేన భుఞ్జీథాః

ఈ జగత్తంతా ఈశ్వరావాసమే. త్యాగభావంతో అనుభవించాలి.

అర్థం: జీవితం విడిచిపెట్టమని కాదు, యజమాన్య భావాన్ని విడిచిపెట్టమని ఉపనిషత్ బోధిస్తోంది.

---

🔍 శ్లోకం 11 — తత్త్వార్థం

సరళ అర్థం:

యోగులు శరీరం, మనస్సు, బుద్ధి మరియు ఇంద్రియాలతో కర్మలు చేస్తారు; కానీ ఫలాసక్తి లేకుండా, ఆత్మశుద్ధి కోసం మాత్రమే చేస్తారు.

🧠 శంకర భాష్య సారాంశం:

శంకరుల ప్రకారం, జ్ఞానం ఉదయించడానికి ముందుగా చిత్తశుద్ధి అవసరం.

ఆ చిత్తశుద్ధి నిష్కామ కర్మ ద్వారానే సాధ్యమవుతుంది.

అందుకే కర్మయోగం జ్ఞానయోగానికి విరోధం కాదు, అది జ్ఞానానికి అవసరమైన సిద్ధతా మార్గం.

అంటే, “నేను బ్రహ్మను” అన్న జ్ఞానం రావడానికి ముందు,

మనసు ఆసక్తులు, ద్వేషాలు, అహంకారాల నుండి శుభ్రపడాలి.

ఆ శుద్ధి కర్మ ద్వారా సాధ్యమవుతుంది.

🕉 ఉపనిషత్తుల సమర్థనం:

కఠోపనిషత్ ఇలా అంటుంది:

> నాయమాత్మా ప్రవచనేన లభ్యః…

ఆత్మ ఉపన్యాసాలతో కాదు, శుద్ధమైన చిత్తంతోనే గ్రహించబడుతుంది.

కాబట్టి ఆత్మజ్ఞానానికి మార్గం ముందుగా అంతఃకరణ శుద్ధి.

---

🪷 పద్మపత్ర ఉపమానం – తత్త్వార్థం

కమలం నీటిలో పుడుతుంది, నీటిలోనే ఉంటుంది, కానీ నీరు దానికి అంటదు.

అలాగే యోగి కూడా సమాజంలో, బాధ్యతల్లో, కార్యాలలో జీవిస్తాడు, కానీ అంతర్గతంగా ఆసక్తి, అహంకారం, బంధం లేకుండా ఉంటాడు.

ఇదే గీత చెప్పే సాక్షిభావ జీవనం:

లోకంలో ఉండటం, లోకానికి అంటుకోకపోవడం.

---

🧩 తాత్త్విక సారాంశం

ఈ రెండు శ్లోకాల ద్వారా గీత స్పష్టంగా బోధించేది:

• కర్మను విడిచిపెట్టడం ముక్తి కాదు

• కర్మలో ఆసక్తిని విడిచిపెట్టడమే యోగం

• అహంకార త్యాగమే నిజమైన సన్యాసం

• నిష్కామ కర్మే జ్ఞానానికి మార్గం

అందుకే శంకరాచార్యులు కూడా గీతలో కర్మయోగాన్ని జ్ఞానయోగానికి విరుద్ధంగా కాక, పూర్వసాధనగా అంగీకరిస్తారు.