🕉 శ్రీమద్భగవద్గీత – పంచమాధ్యాయం (శ్లోకాలు 18 & 19)

విద్యావినయసంపన్నే బ్రాహ్మణే గవి హస్తిని ।

శుని చైవ శ్వపాకే చ పండితాః సమదర్శినః ॥18॥

ఇహైవ తైర్జితః సర్గః యేషాం సామ్యే స్థితం మనః ।

నిర్దోషం హి సమం బ్రహ్మ తస్మాత్ బ్రహ్మణి తే స్థితాః ॥19॥

---

🔍 శ్లోకం 18 — సమదర్శన తత్త్వం

సరళ అర్థం:

విద్యతో, వినయంతో కూడిన బ్రాహ్మణుడిలో,

ఆవులో, ఏనుగులో, కుక్కలో, చండాలునిలో కూడా

పండితులు సమానమైన తత్త్వాన్నే దర్శిస్తారు.

🧠 శంకర భాష్య సారాంశం:

శంకరుల ప్రకారం,

ఇక్కడ సమత్వం అంటే బాహ్య రూపాల్లో సమానత్వం చూడడం కాదు,

అంతర్గతంగా ఉన్న ఆత్మ ఏకత్వాన్ని చూడడం.

శరీరాలు, గుణాలు, వర్ణాలు, స్థాయిలు వేరు.

కాని వాటిని ప్రకాశింపజేసే చైతన్యం ఒక్కటే.

జ్ఞాని అందరిలోనూ

అదే బ్రహ్మ స్వరూపాన్ని దర్శిస్తాడు.

అందుకే ఇది సామాజిక సమానత్వ ప్రకటన మాత్రమే కాదు,

అది మించిన అధ్యాత్మిక ఏకత్వ దర్శనం.

🔱 ఉపనిషత్తుల ఆధారం:

ఛాందోగ్యోపనిషత్ చెబుతుంది:

> సర్వం ఖల్విదం బ్రహ్మ

ఈ సమస్తమూ బ్రహ్మమే.

బృహదారణ్యకోపనిషత్ చెబుతుంది:

> ఆత్మైవ ఇదం సర్వం

అన్నీ ఆత్మ స్వరూపమే.

అందుకే జ్ఞాని ఎవరినీ తక్కువగా, ఎక్కువగా చూడడు.

---

🔍 శ్లోకం 19 — జీవన్ముక్తి స్థితి

సరళ అర్థం:

ఎవరి మనస్సు సమత్వంలో స్థిరంగా ఉన్నదో,

వారికి ఈ లోకంలోనే జన్మ–మరణ చక్రం జయించబడింది.

ఎందుకంటే బ్రహ్మం నిర్దోషమైనది, సమమైనది.

అందువల్ల వారు బ్రహ్మలోనే స్థితులై ఉంటారు.

🧠 శంకర భాష్య సారాంశం:

శంకరులు ఇక్కడ “ఇహైవ” అనే పదాన్ని చాలా ముఖ్యంగా వ్యాఖ్యానిస్తారు.

మోక్షం మరణానంతరం వచ్చే ఫలితం కాదు,

జ్ఞానం కలిగిన క్షణం నుంచే కలిగే స్థితి.

సమత్వ దర్శనం కలిగినవాడు,

ఇప్పుడే బంధాన్ని జయించాడు.

బ్రహ్మం నిర్వికారము, నిర్దోషము, సమము.

ఆ స్వరూపంలో స్థితుడైన జ్ఞానికి

సుఖ–దుఃఖ, పాప–పుణ్య భేదాలు ఇక అంటవు.

ఇదే జీవన్ముక్తి.

🕊 ఉపనిషత్తుల అనుసంధానం:

బృహదారణ్యకోపనిషత్ చెబుతుంది:

> అత్రైవ సమవనీయంతే

ఇక్కడే మోక్షం అనుభవించబడుతుంది.

అంటే ముక్తి స్వర్గంలో కాదు,

జ్ఞానంలోనే.

---

🧩 తాత్త్విక విశ్లేషణ

ఈ రెండు శ్లోకాలు చెప్పే అసలు సందేశం:

🔹 బాహ్య భేదాలు ప్రకృతికి చెందినవి

🔹 అంతర్గత ఆత్మ ఏకమే

🔹 సమత్వ దర్శనం జ్ఞాన లక్షణం

🔹 ఈ దేహంలోనే ముక్తి సాధ్యం

🔹 బ్రహ్మస్థితి అంటే నిర్లిప్త జీవనం

అందుకే గీతలో సమత్వం అనేది కేవలం నైతిక విలువ కాదు,

అది జ్ఞానఫలితంగా కలిగే అనుభవం.