🕉 శ్రీమద్భగవద్గీత – పంచమాధ్యాయం (శ్లోకాలు 16 & 17)

జ్ఞానేన తు తదజ్ఞానం యేషాం నాశితమాత్మనః ।

తేషామాదిత్యవజ్జ్ఞానం ప్రకాశయతి తత్పరమ్ ॥16॥

తద్బుద్ధయస్తదాత్మానః తన్నిష్ఠాస్తత్పరాయణాః ।

గచ్ఛంత్యపునరావృత్తిం జ్ఞాననిర్ధూతకల్మషాః ॥17॥

---

🔍 శ్లోకం 16 — జ్ఞానప్రకాశ తత్త్వం

సరళ అర్థం:

ఎవరిలో ఆత్మజ్ఞానం ద్వారా అజ్ఞానం నశించిపోయిందో,

వారిలో ఆ జ్ఞానం సూర్యునిలా పరమతత్త్వాన్ని ప్రకాశింపజేస్తుంది.

🧠 శంకర భాష్య సారాంశం:

శంకరులు ఇక్కడ చెప్పే ముఖ్యమైన విషయం:

అజ్ఞానం అనేది బాహ్యమైనది కాదు,

ఆత్మను కప్పివేసే అంతర్గత అవిద్య.

ఆ అవిద్య జ్ఞానంతోనే నశిస్తుంది,

ఇతర సాధనలతో కాదు.

జ్ఞానం కలిగినప్పుడు,

ఆత్మ తన స్వరూపంలోనే ప్రకాశిస్తుంది.

సూర్యుడు కొత్తగా వెలుగును సృష్టించడు,

అలాగే జ్ఞానం కొత్తగా ఆత్మను సృష్టించదు,

ఉన్నదాన్నే వెల్లడిస్తుంది.

అందుకే “ఆదిత్యవత్” అన్న ఉపమానం.

జ్ఞానం అంటే వెలుగును తెచ్చే చర్య కాదు,

చీకటిని తొలగించే ప్రక్రియ.

🔱 ఉపనిషత్తుల అనుసంధానం:

కఠోపనిషత్ చెబుతుంది:

> తమే వ భాంతమనుభాతి సర్వం

ఆ పరబ్రహ్మ ప్రకాశంలోనే అన్నీ ప్రకాశిస్తాయి.

అంటే జ్ఞానం కలిగినవానికి,

ప్రపంచమంతా ఆత్మప్రకాశంలోనే దర్శనమవుతుంది.

---

🔍 శ్లోకం 17 — మోక్షస్థితి లక్షణాలు

సరళ అర్థం:

ఎవరి బుద్ధి బ్రహ్మపైనే నిలిచిందో,

ఎవరి ఆత్మబావం బ్రహ్మలో ఏకమైందో,

ఎవరు బ్రహ్మలోనే స్థిరంగా ఉన్నారో,

ఎవరు బ్రహ్మనే పరమగమ్యంగా భావిస్తున్నారో,

అటువంటి వారు పాపరహితులై, పునర్జన్మ లేని స్థితిని పొందుతారు.

🧠 శంకర భాష్య సారాంశం:

శంకరుల ప్రకారం,

ఇవి నాలుగు స్థాయిలుగా చెప్పబడిన ఒకే స్థితి:

• బుద్ధిలో బ్రహ్మ నిశ్చయం

• అహంకార రాహిత్యంతో బ్రహ్మాత్మైక్య భావం

• ఆ స్థితిలో స్థిరత్వం

• ఇతర లక్ష్యాలన్నిటినీ వదిలి బ్రహ్మనే ఆశ్రయం చేయడం

ఇది కేవలం తాత్త్విక అవగాహన కాదు,

జీవన విధానంగా మారిన జ్ఞానం.

అందుకే కృష్ణుడు అంటాడు:

వారి పాపాలు జ్ఞానంతో కాలిపోతాయి,

అందువల్ల పునర్జన్మకు కారణం ఉండదు.

🕊 ఉపనిషత్తుల ఆధారం:

ముండకోపనిషత్ చెబుతుంది:

> భిద్యంతే హృదయగ్రంథయః… క్షీయంతే చాస్య కర్మాణి

జ్ఞానం కలిగినప్పుడు హృదయబంధాలు తెగిపోతాయి,

కర్మలు నశిస్తాయి.

ఇదే అపునరావృత్తి అంటే మోక్షం.

---

🧩 తాత్త్విక సారాంశం

ఈ రెండు శ్లోకాలు కలిపి చెప్పే సందేశం:

🔹 అజ్ఞానం బంధానికి మూలం

🔹 జ్ఞానం మాత్రమే విముక్తికి సాధనం

🔹 జ్ఞానం కొత్త తత్త్వాన్ని సృష్టించదు, ఉన్నదాన్నే వెలికి తీయుతుంది

🔹 బ్రహ్మజ్ఞానం జీవనమంతా ఆవరిస్తేనే మోక్షం సిద్ధిస్తుంది

🔹 జ్ఞానం + స్థిరత్వం = అపునరావృత్తి స్థితి

అందుకే గీతలో కర్మయోగం శుద్ధికి,

జ్ఞానయోగం విముక్తికి.