కామ ఏష క్రోధ ఏషః రజోగుణసముద్భవః ।

మహాశనో మహాపాప్మా విద్ధ్యేనమిహ వైరిణమ్ ॥

— శ్రీమద్భగవద్గీతా, తృతీయాధ్యాయః, శ్లోకం 37

---

🪔 పదార్థ భావం (సరళ అర్థం)

ఇది కామమే,

అదే కోరిక అడ్డుపడితే అది క్రోధంగా మారుతుంది.

ఇవి రెండూ రజోగుణం నుంచి పుట్టినవే.

ఇది ఎప్పుడూ తృప్తి చెందదు (మహాశనుడు),

భారీ పాపాలకు కారణం (మహాపాప్ముడు).

అందుకే —

దీనినే ఈ లోకంలో నిజమైన శత్రువుగా తెలుసుకో. ⚔️

---

🕉️ శంకర భాష్య సారాంశం

శంకరాచార్యులు చాలా స్పష్టంగా అంటారు:

👉 ఆత్మ స్వరూపంగా శుద్ధం, బుద్ధం, ముక్తం.

👉 పాపానికి మూలకారణం ఆత్మ కాదు.

👉 పాపానికి కారణం కామమే.

ఈ కామం,

విషయసంబంధమైన ఆశగా పుట్టి,

అది నెరవేరనప్పుడు క్రోధంగా మారుతుంది.

ఇది రజోగుణానికి చెందినది.

రజోగుణం అంటే చలనం, ఆత్రుత, ఆశ, అసంతృప్తి.

అందుకే ఈ కామం ఎప్పుడూ శాంతించదు.

ఎంత ఇచ్చినా ఇంకా కోరుతుంది.

శంకరులు అంటారు:

👉 ఇదే జీవుడిని కర్మబంధనంలో నెట్టే శత్రువు

👉 ఇదే జ్ఞానాన్ని కప్పిపుచ్చే తెర

అందువల్ల కృష్ణుడు దీనిని

“వైరి” అని పిలుస్తున్నాడు,

బయట శత్రువు కాదు, లోపల ఉన్న శత్రువు ⚠️

---

🔱 ఉపనిషత్తుల ఆధారం

ఈ భావనకు ఉపనిషత్తులు బలమైన ఆధారం ఇస్తాయి:

కఠోపనిషత్:

> పరాంచి ఖాని వ్యతృణత్ స్వయంభూః

మనసు సహజంగా బయట విషయాలవైపు పరిగెడుతుంది.

అందుకే జీవుడు ఆత్మను చూడకుండా

విషయాల వెనుక పరిగెడతాడు.

ముండకోపనిషత్:

> కామాత్మానో యే హి ప్రపద్యంతే

కోరికల చేత నడిపింపబడే వారు

జనన–మరణ చక్రంలో తిరుగుతూనే ఉంటారు.

అంటే —

కామమే సంసారానికి మూలబీజం 🌱

---

🧠 తాత్విక విశ్లేషణ

ఇక్కడ కృష్ణుడు చాలా కీలకమైన విషయం చెబుతున్నాడు:

పాపం దేవుడు ఇవ్వడు.

పాపం బయటి శత్రువుల వల్ల రాదు.

పాపం మన లోపల నుంచే పుడుతుంది.

కామం → ఆశ

ఆశ తీరకపోతే → క్రోధం

క్రోధం → వివేకనాశనం

వివేకం పోతే → అధర్మం

అధర్మం → బంధనం

ఇది ఒక పూర్తి మానసిక శృంఖల 🔗

అందుకే గీతలో

యుద్ధం బయట కాదు, లోపలే అని సూచిస్తోంది.

అసలు మహాభారత యుద్ధం కన్నా

భయంకరమైన యుద్ధం మన హృదయంలోనే జరుగుతుంది ⚔️🧠

---

🌺 ఆధ్యాత్మిక సందేశం

ఈ శ్లోకం మనకు నేర్పేది:

నీ శత్రువు ఎవరో తెలుసుకోవాలంటే

అద్దంలో చూడాలి, ఆకాశంలో కాదు.

దైవసాధన అంటే దేవుణ్ణి చేరుకోవడం మాత్రమే కాదు,

మన లోపల ఉన్న కామాన్ని జయించడం కూడా.

కామాన్ని జయించినవాడే

నిజంగా ఇంద్రియవిజేత,

నిజంగా యోగి,

నిజంగా స్వతంత్రుడు 🪷✨