******మన భావోద్వేగాలు – శత్రువులా? గురువులా?

తాంత్రిక పాఠశాల

2 hours ago

మన భావోద్వేగాలు – శత్రువులా? గురువులా?

నవరసాలు, 49 భావోద్వేగాలు పరిశీలించు. శాంతంతో సర్వం సాధ్యం. ఆధ్యాత్మిక జీవితం అద్భుతంగా మార్గదర్శకం చేస్తుంది.

భారతీయ నాట్యశాస్త్రం మరియు ఆధునిక మనస్తత్వశాస్త్రం చెప్పే జీవన సత్యం

మనిషి జీవితంలో అత్యంత గొప్ప యుద్ధం బయట ప్రపంచంతో కాదు; తన మనస్సుతో. ప్రతి రోజూ మనలో ప్రేమ, కోపం, భయం, ఆశ, బాధ, ఆనందం, అసూయ, ఆశ్చర్యం, ధైర్యం వంటి అనేక భావోద్వేగాలు ఉద్భవిస్తుంటాయి. చాలా మంది ఈ భావోద్వేగాలే తమ స్వభావమని భావిస్తారు. కానీ భారతీయ ఋషులు వేల సంవత్సరాల క్రితమే ఒక అద్భుతమైన సత్యాన్ని చెప్పారు—భావాలు నీవు కావు; అవి నీ మనస్సులో తాత్కాలికంగా ఉద్భవించి మళ్లీ లయమయ్యే అలలు మాత్రమే.

భరతముని నాట్యశాస్త్రం మానవ మనస్సును అత్యంత సూక్ష్మంగా పరిశీలించి, భావోద్వేగాలను రసాలు, స్థాయిభావాలు, వ్యభిచారి భావాలు, సాత్త్విక భావాలుగా విభజించింది. ఆధునిక మనస్తత్వశాస్త్రం కూడా మనిషిలో ఆనందం, బాధ, భయం, కోపం, ఆశ్చర్యం, అసహ్యం, నమ్మకం, నిరీక్షణ వంటి ప్రాథమిక భావోద్వేగాలను గుర్తించింది. రెండు సంప్రదాయాలు చెప్పే ప్రధాన సందేశం ఒక్కటే—భావోద్వేగాలు సహజం; వాటిని ఎలా అర్థం చేసుకుని ఎలా ఉపయోగిస్తామన్నదే మన జీవితాన్ని నిర్ణయిస్తుంది.

మనకు కోపం వస్తుంది. దాని అర్థం మనం చెడ్డవాళ్లమని కాదు. కోపం ఒక శక్తి. అది స్వార్థం కోసం ఉపయోగిస్తే వినాశనం; ధర్మరక్షణ కోసం ఉపయోగిస్తే రౌద్రరసంగా మారుతుంది. భయం వస్తుంది. భయం బలహీనత కాదు; అది జాగ్రత్తను నేర్పే సహజ స్పందన. కానీ అదే భయం జీవితాన్ని నడిపించడం ప్రారంభిస్తే అది బంధనంగా మారుతుంది.

దుఃఖం వస్తుంది. అది శాపం కాదు. దుఃఖం మనలో కరుణను మేల్కొలపగలదు. ప్రేమ కలుగుతుంది. అది కేవలం ఆకర్షణ మాత్రమే కాదు; ప్రేమ పరిపక్వమైతే భక్తిగా, సేవగా, దయగా, విశ్వప్రేమగా వికసిస్తుంది. ఆశ్చర్యం జ్ఞానానికి ద్వారం. అసహ్యం అధర్మం పట్ల వైరాగ్యంగా మారితే అది మన వ్యక్తిత్వాన్ని పవిత్రం చేస్తుంది. ధైర్యం అహంకారం కాదు; సత్యం కోసం నిలబడే శక్తి.

మనలో తాత్కాలికంగా వచ్చే చింత, అసూయ, అనుమానం, అలసట, మోహం, గర్వం, నిరుత్సాహం, ఉత్సాహం, హర్షం వంటి భావాలనే నాట్యశాస్త్రం వ్యభిచారి లేదా సంచారి భావాలు అంటుంది. ఇవి శాశ్వతం కావు. ఆకాశంలో మేఘాలు వచ్చినట్లు వస్తాయి; మళ్లీ వెళ్లిపోతాయి. కానీ మనం వాటినే శాశ్వత సత్యంగా భావించి నిర్ణయాలు తీసుకుంటే జీవితంలో బాధ పెరుగుతుంది.

సాత్త్విక భావాలు మరింత లోతైనవి. కన్నీళ్లు రావడం, గగుర్పాటు కలగడం, గొంతు మారడం, శరీరం వణకడం వంటి ప్రతిస్పందనలు మనస్సు, శరీరం ఎంత గాఢంగా అనుసంధానమై ఉన్నాయో తెలియజేస్తాయి. ఇవి నటనలో మాత్రమే కాదు, నిజమైన జీవితంలో కూడా కనిపిస్తాయి.

మనిషి జీవితంలో సమస్య భావోద్వేగాలు రావడం కాదు; వాటికి బానిస కావడమే. భావాలు మన సేవకులుగా ఉండాలి; యజమానులుగా కాదు. కోపం వచ్చినప్పుడు దానిని గమనించాలి. భయం వచ్చినప్పుడు దాని మూలాన్ని తెలుసుకోవాలి. అసూయ వచ్చినప్పుడు మన లోపాలను పరిశీలించాలి. దుఃఖం వచ్చినప్పుడు అది మన హృదయాన్ని మరింత కరుణతో నింపాలని నేర్చుకోవాలి.

ఆధ్యాత్మిక సాధన అంటే భావోద్వేగాలను చంపేయడం కాదు. వాటిని శుద్ధి చేయడం. ప్రేమను భక్తిగా మార్చడం. కోపాన్ని ధర్మరక్షణగా మార్చడం. భయాన్ని భగవంతునిపై విశ్వాసంగా మార్చడం. ఆశను సంకల్పంగా మార్చడం. బాధను కరుణగా మార్చడం. అహంకారాన్ని వినయంగా మార్చడం. ఇదే నిజమైన అంతర్ముఖ సాధన.

చివరికి అన్ని రసాలు, అన్ని భావాలు, అన్ని అలలు ఒకే సముద్రంలో లయమవుతాయి. ఆ సముద్రమే శాంతం. శాంతం అంటే భావాలు లేకపోవడం కాదు; భావాలన్నింటినీ తెలుసుకుని వాటికి బానిస కాకుండా జీవించే స్థితి. అదే అంతరశాంతి. అదే యోగం. అదే జ్ఞానం.

నేటి సమాజంలో మానసిక ఒత్తిడి, ఆందోళన, కోపం, అసూయ, భయం పెరుగుతున్నాయి. ఈ పరిస్థితిలో భారతీయ ఋషుల జ్ఞానం మనకు ఒక గొప్ప దిశను చూపుతుంది. ప్రతి భావాన్ని శత్రువుగా చూడవద్దు. ప్రతి భావాన్ని ఒక గురువుగా చూడండి. అది ఎందుకు వచ్చింది? ఏమి నేర్పుతోంది? ఎలా మారాలి? అని ప్రశ్నించండి. ఆ ఒక్క ప్రశ్నే మన జీవితాన్ని మార్చగలదు.

గుర్తుంచుకోండి:

మీరు మీ భావోద్వేగాలు కాదు. మీరు వాటిని గమనించే సాక్షి. భావాలు వచ్చి వెళ్తాయి; కానీ వాటిని గమనించే చైతన్యం శాశ్వతం. ఆ చైతన్యాన్ని తెలుసుకోవడమే భారతీయ ఆధ్యాత్మికత యొక్క పరమ లక్ష్యం.

ముగింపు

నేటి సమాజంలో మానసిక ఒత్తిడి, ఆందోళన, కోపం, అసూయ, భయం పెరుగుతున్నాయి. ఈ పరిస్థితిలో భారతీయ ఋషుల జ్ఞానం మరియు ఆధునిక మనస్తత్వశాస్త్రం రెండూ ఒక విలువైన సందేశాన్ని అందిస్తున్నాయి—భావోద్వేగాలను అణచివేయకండి; వాటిని అర్థం చేసుకోండి.

ప్రతి భావాన్ని శత్రువుగా చూడవద్దు. ప్రతి భావాన్ని ఒక గురువుగా చూడండి. అది ఎందుకు వచ్చింది? ఏ అవసరాన్ని సూచిస్తోంది? దాని నుండి నేను ఏమి నేర్చుకోవాలి? అనే ప్రశ్నలను వేసుకోండి. ఆ ప్రశ్నలే మన అంతర్ముఖ ప్రయాణానికి ఆరంభం.

భారతీయ ఆధ్యాత్మిక సంప్రదాయం ప్రకారం, మనిషి తన భావోద్వేగాలకన్నా గొప్పవాడు. భావాలు మనస్సులో ఉద్భవించి లయమవుతాయి; వాటిని గమనించే సాక్షి చైతన్యం మాత్రం నిత్యమని ఉపనిషత్తులు, యోగశాస్త్రం, వేదాంతం బోధిస్తాయి. ఆ సాక్షిభావాన్ని అనుభవిస్తూ జీవించడం ద్వారా మనిషి భావోద్వేగాలకు బానిస కాకుండా, వాటిని జ్ఞానంగా, కరుణగా, ధర్మంగా, చివరికి అంతరశాంతిగా పరివర్తనం చేసుకోగలడు.

భావాలు మనల్ని బంధించడానికి రావు; మనల్ని మేల్కొలపడానికి వస్తాయి. వాటిని అర్థం చేసుకున్నప్పుడు జీవితం మారుతుంది. వాటిని శుద్ధి చేసుకున్నప్పుడు వ్యక్తిత్వం మారుతుంది. వాటిని అధిగమించినప్పుడు ఆత్మస్వరూపం ప్రకాశిస్తుంది.

ఇదే భారతీయ జ్ఞాన సంప్రదాయం చెప్పే జీవన సత్యం.

18

 http://youtube.com/post/UgkxL0Q9CCvLZ0_tpewCiWn7RXrNRzct0uPS?si=AFTfoKMmuqZoWHU5