యయా తు ధర్మకామార్థాన్     ధృత్యా ధారయతేఽర్జున ।

ప్రసంగేన ఫలాకాంక్షీ     ధృతిః సా పార్థ రాజసీ ॥34॥

[శ్రీమద్భగవద్గీతా పారాయణ  అష్టాదశోఽధ్యాయః]

---

🔶 పదార్థ భావం (Word-by-word Meaning)

యయా తు = ఏ ధృతితో అయితే

ధర్మ-కామ-అర్థాన్ = ధర్మం, కోరికలు (కామం), సంపద (అర్థం)

ధృత్యా ధారయతే = పట్టుకొని కొనసాగిస్తాడో

ప్రసంగేన = ఆసక్తితో, అంటిపెట్టుకొని

ఫల-ఆకాంక్షీ = ఫలితాలపై ఆశతో

సా ధృతిః రాజసీ = ఆ ధృతి రాజస గుణానికి చెందినది

సరళమైన భావం:

> ఓ అర్జునా, ఎవడు ధర్మం, సంపద, భోగాలను

ఫలాపేక్షతో, ఆసక్తితో గట్టిగా పట్టుకొని కొనసాగిస్తాడో

ఆ పట్టుదలనే రాజస ధృతి అంటారు.

---

🧠 తత్త్వార్థ వివరణ

ఇది 18వ అధ్యాయంలో మూడు రకాల ధృతి (పట్టుదల / సంకల్పశక్తి) గురించి చెప్పే భాగం:

1. సాత్త్విక ధృతి – మోక్ష లక్ష్యంతో, యోగ సాధనలో నిలకడ

2. రాజస ధృతి – ఫలితాల కోరికతో చేసే పట్టుదల

3. తామస ధృతి – ఆలస్యం, మూర్ఖత్వం, నిద్ర, భయంతో ఉండే మొండితనం

ఈ శ్లోకం రెండవదాన్ని చెబుతోంది.

👉 రాజస వ్యక్తి మంచిపనులు కూడా చేస్తాడు, కానీ

“నాకు ఏమి వస్తుంది?” అనే లెక్కతో చేస్తాడు.

ధర్మం కూడా చేస్తాడు, కానీ

పేరు కోసం

పుణ్య ఫలం కోసం

లోకంలో గౌరవం కోసం

అర్థం (డబ్బు) కోసం కష్టపడతాడు,

కామం (సుఖం) కోసం పరుగులు పెడతాడు,

అన్నీ ఫలాపేక్షతో.

ఇది నీచం కాదు, కానీ మోక్షానికి అడ్డంకి.

---

🕉️ శంకర భాష్య ప్రకారం (Shankara Bhashya Insight)

శంకరాచార్యులు ఇక్కడ చాలా క్లియర్‌గా చెబుతారు:

> ఫలాభిసంధినా ధర్మకామార్థానాం అనుష్ఠానం రాజసం

అంటే:

ధర్మం, అర్థం, కామం —

ఇవన్నీ ఫలాన్ని లక్ష్యంగా పెట్టుకొని ఆచరించడమే రాజస ధృతి.

శంకరుల ప్రకారం:

ఇది ఆధ్యాత్మికంగా ఎదగడానికి సరిపోదు

ఎందుకంటే చిత్తశుద్ధి పూర్తిగా రాదు

కోరికలు ఇంకా బతికే ఉంటాయి

యోగానికి కావలసింది ఏమిటి?

👉 నిష్కామ కర్మ

అది ఇక్కడ లేదు.

---

📚 ఉపనిషత్తుల అనుసంధానం 

🔹 కఠోపనిషత్

> పరాంచి ఖాని వ్యతృణత్ స్వయంభూః

(మనస్సు బయట వైపే పరుగెడుతుంది)

అర్థం:

సాధారణ మనిషి ఎప్పుడూ బయటి ఫలాలకే ఆకర్షితుడవుతాడు.

ఇది రాజస స్వభావం.

---

🔹 ఈశావాస్య ఉపనిషత్

> తేన త్యక్తేన భుంజీథాః

త్యాగంతో అనుభవించు

అంటే:

ఫలాన్ని వదిలి కర్మ చేయాలి.

అది సాత్త్విక స్థితి.

ఫలాన్ని పట్టుకొని చేస్తే అదే రాజసం.

---

🔹 బృహదారణ్యక ఉపనిషత్

> యావదిచ్ఛా తావదకర్మ

కోరిక ఉన్నంతవరకు కర్మ బంధం ఉంటుంది.

రాజస ధృతి అంటే:

👉 కోరికతో కర్మ

👉 కర్మతో బంధం

👉 బంధంతో జన్మమరణ చక్రం

చక్రం ఆగదు.

---

⚖️ రాజస ధృతి ఎందుకు ప్రమాదకరం?

ఇది చెడ్డది కాబట్టి కాదు,

కానీ ఇది మనిషిని ఆగనివ్వదు.

ఎప్పుడూ:

ఇంకా సంపాదించాలి

ఇంకా గెలవాలి

ఇంకా అనుభవించాలి

ఇంకా గుర్తింపు కావాలి

బయటకు చూస్తే విజేత,

లోపల మాత్రం శాంతి జీరో.

ఇది చాలా మంది “సక్సెస్‌ఫుల్” మనుషుల స్థితి.

లోపల మంటలు, బయట చిరునవ్వు 🔥

---

🧩 ముఖ్యమైన సూక్ష్మ తేడా

గీతా చెప్పేది:

❌ ధర్మం చేయొద్దు అని కాదు

❌ సంపాదించొద్దు అని కాదు

❌ ఆనందించొద్దు అని కాదు

కాని,

👉 అవి నీ అంతిమ లక్ష్యం కావద్దు

👉 అవి సాధన మాత్రమే

👉 లక్ష్యం చిత్తశుద్ధి, జ్ఞానం, మోక్షం

రాజసుడు సాధనకే జీవితాన్ని అర్పిస్తాడు.

యోగి లక్ష్యానికే జీవిస్తాడు.

---

🏁 ఒక వాక్యంలో తత్త్వసారం

ఫలాన్ని ఆశించి చేసే పట్టుదల మనల్ని ముందుకు నడిపిస్తుంది,

కానీ లోతుకు తీసుకెళ్లదు.

లోతుకు వెళ్లాలంటే ఫలాన్ని వదలాల్సిందే. 🧘‍♂️✨.