కాలేయ వైఫల్యం (Liver Failure) – లక్షణాలు, కారణాలు, ప్రమాదాలు, చికిత్సలు, నివారణ

కాలేయం మన శరీరంలోని అత్యంత ముఖ్యమైన అవయవాల్లో ఒకటి. మనం తినే ఆహారాన్ని జీర్ణించడానికి, విషపదార్థాలను శరీరం నుంచి బయటకు పంపడానికి, రక్తం గడ్డకట్టడానికి అవసరమైన ప్రోటీన్లను తయారు చేయడానికి కాలేయం కీలక పాత్ర పోషిస్తుంది. అలాంటి కాలేయం తన పనిని సరిగ్గా చేయలేని స్థితికి చేరితే దానిని కాలేయ వైఫల్యం అంటారు. ఇది సాధారణ సమస్య కాదు, ప్రాణాపాయ స్థితి. సమయానికి చికిత్స అందకపోతే ఇది తీవ్రమైన సంక్లిష్టతలకు, మరణానికి కూడా దారి తీస్తుంది.

కాలేయ వైఫల్యానికి ప్రధాన కారణాల్లో మద్యం దుర్వినియోగం ముందుంటుంది. సంవత్సరాల తరబడి అధికంగా మద్యం సేవించడం వల్ల కాలేయంలో వాపు, మచ్చలు ఏర్పడి చివరకు అది పనిచేయలేని స్థితికి చేరుతుంది. వైరల్ హెపటైటిస్ కూడా మరో ముఖ్యమైన కారణం. ముఖ్యంగా హెపటైటిస్ బి, సి వైరస్లు నేరుగా కాలేయాన్ని దెబ్బతీసి నెమ్మదిగా వైఫల్యానికి నెట్టేస్తాయి. కొన్ని మందులు, ముఖ్యంగా వైద్యుల సలహా లేకుండా తీసుకునే పెయిన్‌కిల్లర్లు, ఎక్కువ మోతాదులో తీసుకునే ప్యారాసెటమాల్ లాంటి మందులు కాలేయానికి తీవ్రమైన హాని కలిగిస్తాయి. అంతేకాదు, ఫ్యాటి లివర్, ఆటోఇమ్యూన్ వ్యాధులు, విల్సన్ వ్యాధి, హీమోక్రోమాటోసిస్ వంటి జన్యుపరమైన సమస్యలు కూడా కాలేయ వైఫల్యానికి కారణమవుతాయి.

ఈ వ్యాధి వచ్చే ప్రమాదం కొందరిలో ఎక్కువగా ఉంటుంది. అధికంగా మద్యం తాగేవారు, హెపటైటిస్ వైరస్ సోకినవారు, అధిక బరువు ఉన్నవారు, ఫ్యాటి లివర్ ఉన్నవారు, ఎక్కువ మందులు వాడేవారు ప్రత్యేక జాగ్రత్తలు తీసుకోవాలి. స్థూలకాయం వల్ల కాలేయంలో కొవ్వు పేరుకుపోయి నెమ్మదిగా వాపు, నష్టం కలుగుతుంది. అలాగే పరిశ్రమల్లో పనిచేస్తూ రసాయనాలకు ఎక్కువగా గురయ్యేవారిలో కూడా ఈ ప్రమాదం అధికంగా ఉంటుంది.

కాలేయ వైఫల్య లక్షణాలు ఒక్కసారిగా లేదా క్రమంగా కనిపించవచ్చు. చర్మం, కళ్లలో పసుపు రంగు కనిపించడం (జాండిస్) ప్రధాన లక్షణం. తీవ్రమైన అలసట, ఆకలి లేకపోవడం, వాంతులు, పొట్ట నొప్పి, పొట్ట ఉబ్బడం వంటి సమస్యలు వస్తాయి. కాలేయం బాగా పనిచేయకపోతే మెదడుపై కూడా ప్రభావం చూపుతుంది. అప్పుడు మతిమరుపు, గందరగోళం, మాట్లాడటంలో తడబాటు కనిపించవచ్చు. చిన్న గాయానికే ఎక్కువ రక్తస్రావం జరగడం కూడా కాలేయ వైఫల్య సూచనగా భావించాలి. ఈ లక్షణాలను నిర్లక్ష్యం చేయడం ప్రమాదకరం.

కాలేయ వైఫల్యాన్ని నిర్ధారించడానికి రక్తపరీక్షలు కీలకం. కాలేయ ఎంజైమ్స్, బిలిరుబిన్ స్థాయిలు, రక్తం గడ్డకట్టే సామర్థ్యం వంటి అంశాలు పరీక్షిస్తారు. అల్ట్రాసౌండ్, సీటీ స్కాన్, ఎంఆర్ఐ వంటి స్కాన్లు కాలేయ నిర్మాణాన్ని చూపిస్తాయి. కొన్ని సందర్భాల్లో లివర్ బయోప్సీ చేసి కాలేయ కణాల నష్టాన్ని పరిశీలిస్తారు. ఫైబ్రోస్కాన్ వంటి ఆధునిక పరీక్షలు శస్త్రచికిత్స లేకుండా కాలేయ గట్టితనాన్ని అంచనా వేస్తాయి.

చికిత్స విషయానికి వస్తే, అది వ్యాధి తీవ్రతపై ఆధారపడి ఉంటుంది. ప్రారంభ దశలో మందుల ద్వారా లక్షణాలను నియంత్రించవచ్చు. వైరల్ హెపటైటిస్ ఉంటే యాంటీవైరల్ మందులు, ఆటోఇమ్యూన్ సమస్యలైతే ఇమ్యూనోసప్రెసివ్ మందులు ఇస్తారు. మద్యం పూర్తిగా మానేయడం తప్పనిసరి. ఆహార నియమాలు, ఉప్పు తగ్గించడం, ఆరోగ్యకరమైన జీవనశైలి చాలా అవసరం. తీవ్రమైన స్థితిలో కాలేయ మార్పిడి (లివర్ ట్రాన్స్‌ప్లాంట్) ఒక్కటే జీవనావకాశం అవుతుంది. ఇది కొత్త జీవితం ఇచ్చే చికిత్సగా చెప్పవచ్చు.

కాలేయ వైఫల్యాన్ని నివారించడమే ఉత్తమ మార్గం. ఆరోగ్యకరమైన ఆహారం తీసుకోవడం, మద్యం దూరంగా ఉంచడం, బరువు నియంత్రణ, క్రమం తప్పకుండా వ్యాయామం చేయడం చాలా ముఖ్యం. హెపటైటిస్ ఏ, బి టీకాలు వేయించుకోవడం ద్వారా వైరల్ ఇన్ఫెక్షన్లను నివారించవచ్చు. మందులు వైద్యుల సలహా లేకుండా వాడకూడదు. పరిశ్రమల్లో పనిచేసేవారు రసాయనాల నుంచి రక్షణ తీసుకోవాలి. క్రమం తప్పకుండా వైద్య పరీక్షలు చేయించుకోవడం ద్వారా కాలేయ సమస్యలను తొలిదశలోనే గుర్తించవచ్చు.

కాలేయ వైఫల్యం విషయంలో చేయాల్సినవి, చేయకూడనివి స్పష్టంగా తెలుసుకోవాలి. డాక్టర్ సూచనలు పాటించడం, మందులు సమయానికి తీసుకోవడం, నీరు ఎక్కువగా తాగడం, సరైన ఆహారం తీసుకోవడం చేయాల్సినవి. మద్యం సేవించడం, డ్రగ్స్ వాడటం, వైద్యుల సలహా లేకుండా మందులు తీసుకోవడం, లక్షణాలను నిర్లక్ష్యం చేయడం మాత్రం తప్పక మానుకోవాలి.

మొత్తానికి కాలేయ వైఫల్యం అనేది నిర్లక్ష్యం చేయదగిన సమస్య కాదు. ఇది శరీరమంతటిపై ప్రభావం చూపే తీవ్రమైన వ్యాధి. సమయానికి గుర్తించి సరైన చికిత్స తీసుకుంటే ప్రాణాలను కాపాడుకోవచ్చు. కాలేయం ఆరోగ్యంగా ఉంటేనే జీవితం ఆరోగ్యంగా ఉంటుంది. కాబట్టి ముందస్తు జాగ్రత్తలే నిజమైన చికిత్స...