మనుచరిత్రలో అటఁజని కాంచె-- పద్యంలో అటుచని అనేది సరియైన పాఠమా?

“అటఁజని” — సరియైన పాఠ విచారణ

పెద్దన రచించిన మనుచరిత్ర లో కనిపించే “అటఁజని కాంచె” అనే పాఠంపై కొంతకాలంగా పాఠాంతర చర్చ ఉంది. కొందరు “అటుచని” అనే రూపాన్ని చదివినా, వ్యాకరణం, సంధి, ఛందస్సు, ప్రాచీన ప్రతులు, సందర్భార్థం — ఈ అన్నింటినీ పరిశీలిస్తే “అటఁజని” అనేదే సరియైన మరియు ప్రామాణిక పాఠమని స్పష్టమవుతుంది.

పద్యము ఇలా ఉంది:

“అటఁజని కాంచె భూమిసురుఁ డంబర చుంబి శిరస్సరజ్ఝరీ

పటల ముహుర్ముహుర్ లుఠ దభంగ తరంగ మృదంగ నిస్వన

స్ఫుట నటనానుకూల పరిఫుల్ల కలాప కలాపి జాలమున్

గటక చరత్కరేణు కర కంపిత సాలము శీతశైలమున్”

ఇక్కడ “అటఁజని” అనే రూపం వ్యాకరణపరంగా “అటన్ + చని” అనే సంధి రూపం. “అటన్” అంటే “అక్కడికి” అనే అర్థం గల క్రియావిశేషణం; “చని” అనేది “చనుట” (వెళ్ళుట) అనే క్రియ యొక్క పూర్వకాలిక రూపం. ఈ రెండు కలిసినప్పుడు సంధి నియమం ప్రకారం “అటన్ + చని → అటఁజని” అవుతుంది. ఇందులో “న్” అనుస్వారరూపం (ఁ) పొంది, తరువాతి “చ” ప్రభావంతో “జ” ధ్వని ఏర్పడుతుంది. ఇది తెలుగు సంధి విధానంలో సహజమైన రూపాంతరం.

అర్థపరంగా కూడా “అటఁజని కాంచె” అంటే “అక్కడికి వెళ్ళి చూచెను” అనే స్పష్టమైన భావం వస్తుంది. ఈ పద్యం ప్రవరుని హిమాలయ యాత్ర సందర్భంలో ఉంది. కాబట్టి “అక్కడికి చేరి చూచెను” అనే భావమే సందర్భానికి తగినది. కానీ “అటుచని” అని చదివితే అది “అటు + చని” అనే రూపమై, “ఆ వైపు వెళ్ళి” అనే అస్పష్టమైన లేదా బలహీనమైన అర్థం మాత్రమే ఇస్తుంది. అంతేకాదు, “అటు” అనే పదానికి ద్రుతప్రకృతి లేకపోవడంతో “అటఁజని” వంటి సంధి ఏర్పడదు.

ఛందస్సు దృష్ట్యా కూడా “అటఁజని” అనేదే సరిపోతుంది. “అటుచని” అని మార్చితే పద్యంలోని గణవిభజన చెడిపోతుంది. కాబట్టి కవి ఉద్దేశించిన శబ్దసౌందర్యం, లయ, గతి అన్నీ దెబ్బతింటాయి.

పాత తాళపత్ర ప్రతులు, విమర్శనాత్మక సంచికలు, సంప్రదాయ వ్యాఖ్యానాలు అన్నీ కూడా “అటఁజని” అనే పాఠాన్నే సమర్థిస్తున్నాయి. కొన్నిచోట్ల “అటజని” అని బిందువు లేకుండా కనిపించినా, అది సాధారణంగా ముద్రారాక్షసం లేదా లిప్యంతరణ సౌలభ్యం వల్ల వచ్చిన రూపంగా భావిస్తారు. వ్యాకరణరీత్యా సరియైన రూపం మాత్రం “అటఁజని” యే.

అందువల్ల సంక్షిప్త నిర్ణయం:

సరియైన పాఠం: “అటఁజని కాంచె” ✅

తప్పు / అర్వాచీన రూపం: “అటుచని కాంచె” ❌

ఈ కారణాలన్నింటి వల్ల “అటఁజని” అనేదే ప్రామాణికమైన, శాస్త్రీయమైన, సందర్భోచితమైన పాఠమని నిర్ధారించవచ్చు.