శతమానం భవతి ఇందులో భవతి నుండే బ్రతుకు వచ్చిందా ? భవతి - భవతు - బ్రతుకు?

“శతమానం భవతి” లోని భవతి, అలాగే తెలుగు పదమైన బ్రతుకు — ఇవి ఒకే మూలం నుంచి వచ్చాయా అనే సందేహం సహజమే. కానీ ఈ విషయంలో కొంచెం స్పష్టత అవసరం.

“శతమానం భవతి” అనేది సంస్కృత ఆశీర్వచనం. ఇందులో భవతి అనే పదం సంస్కృతంలోని “భూ (भू)” అనే ధాతువు నుండి వచ్చింది. “భూ” అంటే ఉండుట, అవుట, ఉనికి కలిగియుండుట (to be / to become) అనే అర్థాలు. అందువల్ల “భవతి” అంటే “అవుతుంది” లేదా “ఉండును” అనే భావం. అదే విధంగా “భవతు” అంటే “అలా కావాలి” (let it be) అనే ఆశీర్వచన రూపం. కాబట్టి “శతమానం భవతి” అంటే “నీవు నూరేళ్లు జీవించు/ఉండు” అనే శుభాశయం.

ఇప్పుడు బ్రతుకు అనే తెలుగు పదాన్ని పరిశీలిస్తే, ఇది నేరుగా “భవతి” నుంచి వచ్చినది కాదు. భాషావేత్తల అభిప్రాయం ప్రకారం, ఇది ద్రవిడ భాషా మూలాలు కలిగిన అచ్చ తెలుగు పదం. ప్రాచీన రూపంలో ఇది “బతుకు”గా ఉండి, తరువాత ఉచ్చారణ మార్పులతో “బ్రతుకు”గా మారింది. దీనికి కన్నడలో “బದುಕು (baduku)”, తమిళంలో “வாழ் (vāḻ)” వంటి పదాలతో సంబంధం కనిపిస్తుంది. ఇవన్నీ “జీవించడం” అనే భావాన్నే సూచిస్తాయి.

అయితే, కొన్ని భాషా విశ్లేషణల ప్రకారం సంస్కృతంలోని “వర్తతే” (ఉండుట, ప్రవర్తించుట) అనే పదం ప్రాకృత రూపాల్లో “వత్త”గా మారి, దాని ప్రభావంతో తెలుగు “బతుకు”గా పరిణామం చెంది ఉండవచ్చని కూడా ఒక అభిప్రాయం ఉంది. ఇక్కడ “వ → బ” మార్పు భాషల్లో సహజమైనది. కానీ ఇది “భవతి”తో నేరుగా సంబంధం ఉన్నట్టు నిర్ధారితంగా చెప్పలేం.

కాబట్టి సారాంశంగా చెప్పాలంటే — “భవతి” మరియు “బ్రతుకు” రెండూ ఒకే పదం నుంచి పుట్టినవి కావు. “భవతి” అనేది సంస్కృతంలోని “భూ” ధాతువు నుంచి వచ్చినది, ఉనికి (existence)ను సూచిస్తుంది. “బ్రతుకు” అనేది ప్రధానంగా ద్రవిడ మూలాల నుంచి వచ్చిన తెలుగు పదం, జీవనాన్ని (living) సూచిస్తుంది. అయితే రెండింటి లోతైన భావం — “ఉండటం” మరియు “జీవించడం” — ఒకే దిశలో ఉండటం వల్ల మనకు అవి సంబంధం ఉన్నట్టుగా అనిపిస్తుంది.

ఇది భాషల అందం — వేర్వేరు మూలాల నుంచి వచ్చిన పదాలు కూడా ఒకే జీవన సత్యాన్ని ప్రతిబింబిస్తాయి.