చరిత్రలో ఒక రాజు తల తెగి చనిపోయాడు. మరో రాజు ముసలితనంతో మరణించాడు. ఇద్దరూ మహాజ్ఞానులే. మరి చరిత్ర వాళ్లిద్దరికీ రెండు వేర్వేరు ముగింపులు ఎందుకు రాసింది?

ఈ ప్రశ్నకు సమాధానం వెతికితే, మనకు ఇద్దరు రాజులు కనిపిస్తారు—రావణుడు మరియు జనక మహారాజు.

ఇద్దరూ అసాధారణులు. ఇద్దరికీ వేదాలపై పట్టు ఉంది. ఇద్దరూ అపారమైన సంపద, శక్తి, రాజ్యాధికారం కలిగినవారే. అయినప్పటికీ భారతీయ ఆలోచనా సంప్రదాయం వారిని ఒకే స్థానంలో ఉంచలేదు. ఎందుకు?

దానికి కారణం వారి జ్ఞానం కాదు. జ్ఞానాన్ని ఉపయోగించిన విధానం.

రావణుడు వేదవేత్త. శివభక్తుడు. సంగీతం, యుద్ధనీతి, రాజనీతి—అనేక విద్యల్లో ప్రావీణ్యం సాధించాడు. కానీ అతని జ్ఞానం చివరికి అహంకారాన్ని పోషించింది. శక్తి తనకు హక్కునిచ్చిందని భావించాడు. భయం ద్వారా విధేయతను సాధించాలని ప్రయత్నించాడు. అలాంటి వ్యవస్థ నాయకుడి బలంపై నిలుస్తుంది. నాయకుడు పడిపోతే వ్యవస్థ కూడా కూలిపోతుంది.

జనక మహారాజు కూడా రాజే. కానీ ఉపనిషత్తులు ఆయనను "రాజర్షి"గా పేర్కొన్నాయి. అష్టావక్ర గీతలో ఆయన ప్రశ్నించే రాజు మాత్రమే కాదు, సత్యాన్ని స్వీకరించే సాధకుడు కూడా. రాజ్యాన్ని పాలించేముందు తన మనసును పాలించడం నేర్చుకున్నాడు. అధికారాన్ని అధికారం కోసం కాదు, ధర్మాన్ని నిలబెట్టడానికి ఉపయోగించాడు. అందుకే ఆయన వ్యక్తిత్వం సింహాసనాన్ని మించిపోయింది.

ఆధునిక నాయకత్వ శాస్త్రం కూడా ఇదే విషయాన్ని వేరే భాషలో చెబుతుంది. Coercion vs Commitment.

Coercion అంటే భయంతో పని చేయించడం.

Commitment అంటే నమ్మకంతో బాధ్యతను కలిగించడం.

ఈ తేడా కేవలం పురాణాల్లో కాదు. ప్రతి ఇంట్లో ఉంది. ప్రతి కార్యాలయంలో ఉంది. ప్రతి పాఠశాలలో ఉంది. ప్రతి సంస్థలో ఉంది.

ఒక తండ్రి పిల్లలను భయంతో పెంచవచ్చు. ఒక అధికారి సిబ్బందిని బెదిరించి పని చేయించవచ్చు. ఒక నాయకుడు ఆదేశాలతో వ్యవస్థను నడపవచ్చు. కానీ భయంతో వచ్చిన విధేయత తాత్కాలికం. నమ్మకంతో వచ్చిన బాధ్యత శాశ్వతం.

అందుకే చరిత్ర ఒక మనిషి ఎంతకాలం పాలించాడో గుర్తుంచుకోదు. అతని వల్ల ఎంత విశ్వాసం పుట్టిందో గుర్తుంచుకుంటుంది. రావణుడి శక్తి గొప్పది. కానీ అతని అంతం ఒక హెచ్చరికగా మిగిలింది. జనకుడి రాజ్యం ఎంత పెద్దదో చాలా మందికి తెలియకపోవచ్చు. కానీ ఆయన పేరు ఇప్పటికీ ధర్మం, వివేకం, సమతుల్యతకు ప్రతీకగా నిలిచింది.

అందువల్ల ఈ కథ రావణుడి గురించి కాదు. జనకుడి గురించి కూడా కాదు.

ఇది నాయకత్వం గురించి.

మనం మన కుటుంబంలో, కార్యాలయంలో, సమాజంలో ఏ పద్ధతిని ఎంచుకుంటున్నాం?

భయాన్ని పంచుతున్నామా? లేక విశ్వాసాన్ని నిర్మిస్తున్నామా?

ఎందుకంటే...

భయంతో నడిచే వ్యవస్థలు నాయకుడి వరకు మాత్రమే జీవిస్తాయి.

విశ్వాసంతో నిర్మించిన విలువలు నాయకుడు లేకపోయినా తరాల వరకు జీవిస్తాయి.

బహుశా చరిత్ర చివరికి అడిగే ప్రశ్న ఇదొక్కటే—

"నీ చేతిలో ఎంత అధికారం ఉంది?" కాదు.

"నీ వల్ల ఎంత విశ్వాసం పుట్టింది?"

✍️ TMSRAO